കൃഷ്ണ യജുർവേദീയ തൈത്തിരീയ ബ്രാഹ്മണേ ദ്വിതീയാഷ്ടകേ പഞ്ചമഃ പ്രപാഠകഃ - ഉപഹോമശേഷഃ

ഓ-ന്നമഃ പരമാത്മനേ, ശ്രീ മഹാഗണപതയേ നമഃ,
ശ്രീ ഗുരുഭ്യോ നമഃ । ഹ॒രിഃ॒ ഓമ് ॥

2.5.1 ഉപഹോമാഃ
പ്രാ॒ണോ ര॑ക്ഷതി॒ വിശ്വ॒മേജ॑ത് । ഇര്യോ॑ ഭൂ॒ത്വാ ബ॑ഹു॒ധാ ബ॒ഹൂനി॑ । സ ഇഥ്സർവം॒-വ്യാഁ ॑നശേ ॥ യോ ദേ॒വോ ദേ॒വേഷു॑ വി॒ഭൂര॒ന്തഃ । ആവൃ॑ദൂ॒ദാ-ത്ക്ഷേത്രിയ॑ദ്ധ്വ॒ഗദ്വൃഷാ᳚ । തമി-ത്പ്രാ॒ണ-മ്മന॒സോ പ॑ശിക്ഷത । അഗ്ര॑-ന്ദേ॒വാനാ॑-മി॒ദമ॑ത്തു നോ ഹ॒വിഃ ॥ മന॑സ॒ശ്ചിത്തേ॒ദമ് । ഭൂ॒ത-മ്ഭവ്യ॑-ഞ്ച ഗുപ്യതേ । തദ്ധി ദേ॒വേഷ്വ॑ഗ്രി॒യമ് ॥ 1 ॥

ആ ന॑ ഏതു പുരശ്ച॒രമ് । സ॒ഹ ദേ॒വൈരി॒മഗ്​മ് ഹവ᳚മ് । മന॒-ശ്ശ്രേയ॑സി ശ്രേയസി । കര്മ॑ന്. യ॒ജ്ഞപ॑തി॒-ന്ദധ॑ത് ॥ ജു॒ഷതാ᳚-മ്മേ॒ വാഗി॒ദഗ്​മ് ഹ॒വിഃ । വി॒രാഡ്ദേ॒വീ പു॒രോഹി॑താ । ഹ॒വ്യ॒വാഡന॑ പായിനീ ॥ യയാ॑ രൂ॒പാണി॑ ബഹു॒ധാ വദ॑ന്തി । പേശാഗ്​മ്॑സി ദേ॒വാഃ പ॑ര॒മേ ജ॒നിത്രേ᳚ । സാനോ॑ വി॒രാഡന॑പസ്ഫുരന്തീ ॥ 2 ॥

വാഗ്ദേ॒വീ ജു॑ഷതാമി॒ദഗ്​മ് ഹ॒വിഃ ॥ ചക്ഷു॑-ര്ദേ॒വാനാ॒-ഞ്ജ്യോതി॑ര॒മൃതേ॒ ന്യ॑ക്തമ് । അ॒സ്യ വി॒ജ്ഞാനാ॑യ ബഹു॒ധാ നിധീ॑യതേ । തസ്യ॑ സു॒മ്ന-മ॑ശീമഹി । മാ നോ॑ ഹാസീ-ദ്വിചക്ഷ॒ണമ് ॥ ആയു॒രിന്നഃ॒ പ്രതീ᳚ര്യതാമ് । അന॑ന്ധാ॒-ശ്ചക്ഷു॑ഷാ വ॒യമ് । ജീ॒വാ ജ്യോതി॑രശീമഹി । സുവ॒ര്ജ്യോതി॑-രു॒താമൃത᳚മ് ॥ ശ്രോത്രേ॑ണ ഭ॒ദ്ര മു॒ത ശൃ॑ണ്വന്തി സ॒ത്യമ് । ശ്രോത്രേ॑ണ॒ വാച॑-മ്ബഹു॒ധോദ്യ മാ॑നാമ് । ശ്രോത്രേ॑ണ॒ മോദ॑ശ്ച॒ മഹ॑ശ്ച ശ്രൂയതേ । ശ്രോത്രേ॑ണ॒ സർവാ॒ ദിശ॒ ആശൃ॑ണോമി ॥ യേന॒ പ്രാച്യാ॑ ഉ॒ത ദ॑ക്ഷി॒ണാ । പ്ര॒തീച്യൈ॑ ദി॒ശ-ശ്ശൃ॒ണ്വന്ത്യു॑ത്ത॒രാത് । തദിച്ഛ്രോത്ര॑-മ്ബഹു॒ധോദ്യമാ॑നമ് । അ॒രാന്ന നേ॒മിഃ പരി॒ സർവ॑-മ്ബഭൂവ ॥ 3 ॥
(അ॒ഗ്രി॒ - യമന॑പസ്ഫുരന്തീ - സ॒ത്യഗ്​മ് സ॒പ്ത ച॑) (അ. 1)

2.5.2 ഉപഹോമാഃ
ഉ॒ദേഹി॑ വാജി॒ന്യോ അ॑സ്യ॒ഫ്സ്വ॑ന്തഃ । ഇ॒ദഗ്​മ് രാ॒ഷ്ട്രമാവി॑ശ സൂ॒നൃതാ॑വത് । യോ രോഹി॑തോ॒ വിശ്വ॑മി॒ദ-ഞ്ജ॒ജാന॑ । സ നോ॑ രാ॒ഷ്ട്രേഷു॒ സുധി॑താന്ദധാതു ॥ രോഹഗ്​മ്॑ രോഹ॒ഗ്​മ്॒ രോഹി॑ത॒ ആരു॑രോഹ । പ്ര॒ജാഭി॒ർവൃദ്ധി॑-ഞ്ജ॒നുഷാ॑മു॒പസ്ഥ᳚മ് । താഭി॒-സ്സഗ്​മ്ര॑ബ്ധോ അവിദ॒ഥ്ഷഡു॒ർവീഃ । ഗാ॒തു-മ്പ്ര॒പശ്യ॑ന്നി॒ഹ രാ॒ഷ്ട്രമാഹാഃ᳚ ॥ ആഹാ॑ര്​ഷീ-ദ്രാ॒ഷ്ട്രമി॒ഹ രോഹി॑തഃ । മൃധോ॒ വ്യാ᳚സ്ഥ॒ദഭ॑യ-ന്നോ അസ്തു ॥ 4 ॥

അ॒സ്മഭ്യ॑-ന്ദ്യാവാപൃഥിവീ॒ ശക്വ॑രീഭിഃ । രാ॒ഷ്ട്ര-ന്ദു॑ഹാഥാമി॒ഹ രേ॒വതീ॑ഭിഃ ॥ വിമ॑മര്​ശ॒ രോഹി॑തോ വി॒ശ്വരൂ॑പഃ । സ॒മാ॒ച॒ക്രാ॒ണഃ പ്ര॒രുഹോ॒ രുഹ॑ശ്ച । ദിവ॑ഗ॒ന്ത്വായ॑ മഹ॒താ മ॑ഹി॒മ്നാ । വി നോ॑ രാ॒ഷ്ട്രമു॑നത്തു॒ പയ॑സാ॒ സ്വേന॑ ॥ യാസ്തേ॒ വിശ॒സ്തപ॑സാ സമ്ബഭൂ॒വുഃ । ഗാ॒യ॒ത്രം-വഁ॒ഥ്സമനു॒ താസ്ത॒ ആഗുഃ॑ । താസ്ത്വാ വി॑ശന്തു॒ മഹ॑സാ॒ സ്വേന॑ । സ-മ്മാ॑താ പു॒ത്രോ അ॒ഭ്യേ॑തു॒ രോഹി॑തഃ ॥ 5 ॥

യൂ॒യമു॑ഗ്രാ മരുതഃ പൃശ്നിമാതരഃ । ഇന്ദ്രേ॑ണ സ॒യുജാ॒ പ്രമൃ॑ണീഥ॒ ശത്രൂന്॑ । ആ വോ॒ രോഹി॑തോ അശൃണോദഭിദ്യവഃ । ത്രിസ॑പ്താസോ മരുത-സ്സ്വാദുസമ്മുദഃ ॥ രോഹി॑തോ॒ ദ്യാവാ॑പൃഥി॒വീ ജ॑ജാന । തസ്മി॒ഗ്ഗ്॒സ്തന്തു॑-മ്പരമേ॒ഷ്ഠീ ത॑താന । തസ്മി॑ഞ്ഛിശ്രിയേ അ॒ജ ഏക॑പാത് । അദൃഗ്​മ്॑ ഹ॒ദ്ദ്യാവാ॑പൃഥി॒വീ ബലേ॑ന ॥ രോഹി॑തോ॒ ദ്യാവാ॑പൃഥി॒വീ അ॑ദൃഗ്​മ്ഹത് । തേന॒ സുവ॑-സ്സ്തഭി॒ത-ന്തേന॒ നാകഃ॑ ॥ 6 ॥

സോ അ॒ന്തരി॑ക്ഷേ॒ രജ॑സോ വി॒മാനഃ॑ । തേന॑ ദേ॒വാ-സ്സുവ॒രന്വ॑വിന്ദന്ന് ॥ സു॒ശേവ॑-ന്ത്വാ ഭാ॒നവോ॑ ദീദി॒വാഗ്​മ്സ᳚മ് । സമ॑ഗ്രാസോ ജു॒ഹ്വോ॑ ജാതവേദഃ । ഉ॒ക്ഷന്തി॑ ത്വാ വാ॒ജിന॒മാ ഘൃ॒തേന॑ । സഗ്​മ്സ॑മഗ്നേ യുവസേ॒ ഭോജ॑നാനി ॥ അഗ്നേ॒ ശര്ധ॑ മഹ॒തേ സൌഭ॑ഗായ । തവ॑ ദ്യു॒മ്നാ-ന്യു॑ത്ത॒മാനി॑ സന്തു । സ-ഞ്ജാ᳚സ്പ॒ത്യഗ്​മ് സു॒യമ॒മാകൃ॑ണുഷ്വ । ശ॒ത്രൂ॒യ॒താമ॒ഭിതി॑ഷ്ഠാ॒ മഹാ॑സി ॥ 7 ॥
(അ॒- സ്ത്വേ॒തു॒ രോഹി॑തോ॒ - നാകോ॒ - മഹാഗ്​മ്॑സി) (അ. 2)

2.5.3 ഉപഹോമാഃ
പുന॑ര്ന॒ ഇന്ദ്രോ॑ മ॒ഘവാ॑ ദദാതു । ധനാ॑നി ശ॒ക്രോ ഘന്യ॑-സ്സു॒രാധാഃ᳚ । അ॒ർവാ॒ചീന॑-ങ്കൃണുതാം-യാഁചി॒തോ മനഃ॑ । ശ്രു॒ഷ്ടീ നോ॑ അ॒സ്യ ഹ॒വിഷോ॑ ജുഷാ॒ണഃ ॥ യാനി॑ നോ ജി॒ന-ന്ധനാ॑നി । ജ॒ഹര്ഥ॑ ശൂര മ॒ന്യുനാ᳚ । ഇന്ദ്രാനു॑വിന്ദ ന॒സ്താനി॑ । അ॒നേന॑ ഹ॒വിഷാ॒ പുനഃ॑ ॥ ഇന്ദ്ര॒ ആശാ᳚ഭ്യഃ॒ പരി॑ । സർവാ॒ഭ്യോ-ഽഭ॑യ-ങ്കരത് ॥ 8 ॥

ജേതാ॒ ശത്രൂ॒ന്॒. വിച॑ര്​ഷണിഃ ॥ ആകൂ᳚ത്യൈ ത്വാ॒ കാമാ॑യ ത്വാ സ॒മൃധേ᳚ ത്വാ । പു॒രോ ദ॑ധേ അമൃത॒ത്വായ॑ ജീ॒വസേ᳚ ॥ ആകൂ॑തിമ॒സ്യാവ॑സേ । കാമ॑മസ്യ॒ സമൃ॑ദ്ധ്യൈ । ഇന്ദ്ര॑സ്യ യുഞ്ജതേ॒ ധിയഃ॑ ॥ ആകൂ॑തി-ന്ദേ॒വീ-മ്മന॑സഃ പു॒രോ ദ॑ധേ । യ॒ജ്ഞസ്യ॑ മാ॒താ സു॒ഹവാ॑ മേ അസ്തു । യദി॒ച്ഛാമി॒ മന॑സാ॒ സകാ॑മഃ । വി॒ദേയ॑മേന॒ദ്ധൃദ॑യേ॒ നിവി॑ഷ്ടമ് ॥ 9 ॥

സേദ॒ഗ്നിര॒ഗ്നീഗ്​മ് രത്യേ᳚ത്യ॒ന്യാന് । യത്ര॑ വാ॒ജീ തന॑യോ വീ॒ഡുപാ॑ണിഃ । സ॒ഹസ്ര॑പാഥാ അ॒ക്ഷരാ॑ സ॒മേതി॑ ॥ ആശാ॑നാ-ന്ത്വാ ഽഽശാപാ॒ലേഭ്യഃ॑ । ച॒തുര്ഭ്യോ॑ അ॒മൃതേ᳚ഭ്യഃ । ഇ॒ദ-മ്ഭൂ॒തസ്യാദ്ധ്യ॑ക്ഷേഭ്യഃ । വി॒ധേമ॑ ഹ॒വിഷാ॑ വ॒യമ് ॥ വിശ്വാ॒ ആശാ॒ മധു॑നാ॒ സഗ്​മ്സൃ॑ജാമി । അ॒ന॒മീ॒വാ ആപ॒ ഓഷ॑ധയോ ഭവന്തു । അ॒യം-യഁജ॑മാനോ॒ മൃധോ॒ വ്യ॑സ്യതാമ് ॥ 10 ॥

അഗൃ॑ഭീതാഃ പ॒ശവ॑-സ്സന്തു॒ സർവേ᳚ ॥ അ॒ഗ്നി-സ്സോമോ॒ വരു॑ണോ മി॒ത്ര ഇന്ദ്രഃ॑ । ബൃഹ॒സ്പതി॑-സ്സവി॒താ യ-സ്സ॑ഹ॒സ്രീ । പൂ॒ഷാ നോ॒ ഗോഭി॒രവ॑സാ॒ സര॑സ്വതീ । ത്വഷ്ടാ॑ രൂ॒പാണി॒ സമ॑നക്തു യ॒ജ്ഞൈഃ ॥ ത്വഷ്ടാ॑ രൂ॒പാണി॒ ദധ॑തീ॒ സര॑സ്വതീ । പൂ॒ഷാ ഭഗഗ്​മ്॑ സവി॒താ നോ॑ ദദാതു । ബൃഹ॒സ്പതി॒-ര്ദദ॒ദിന്ദ്ര॑-സ്സ॒ഹസ്ര᳚മ് । മി॒ത്രോ ദാ॒താ വരു॑ണ॒-സ്സോമോ॑ അ॒ഗ്നിഃ ॥ 11 ॥
(ക॒ര॒ന് - നിവി॑ഷ്ട - മസ്യതാം॒ - +നവ॑ ച) (അ. 3)

2.5.4 ഉപഹോമാഃ
ആ നോ॑ ഭര॒ ഭഗ॑മിന്ദ്ര ദ്യു॒മന്ത᳚മ് । നി തേ॑ ദേ॒ഷ്ണസ്യ॑ ധീമഹി പ്രരേ॒കേ । ഉ॒ർവ ഇ॑വ പപ്രഥേ॒ കാമോ॑ അ॒സ്മേ । തമാപൃ॑ണാ വസുപതേ॒ വസൂ॑നാമ് ॥ ഇ॒മ-ങ്കാമ॑-മ്മന്ദയാ॒ ഗോഭി॒രശ്വൈഃ᳚ । ച॒ന്ദ്രവ॑താ॒ രാധ॑സാ പ॒പ്രഥ॑ശ്ച । സു॒വ॒ര്യവോ॑ മ॒തിഭി॒സ്തുഭ്യം॒-വിഁപ്രാഃ᳚ । ഇന്ദ്രാ॑യ॒ വാഹഃ॑ കുശി॒കാസോ॑ അക്രന്ന് ॥ ഇന്ദ്ര॑സ്യ॒ നു വീ॒ര്യാ॑ണി॒ പ്രവോ॑ചമ് । യാനി॑ ച॒കാര॑ പ്രഥ॒മാനി॑ വ॒ജ്രീ ॥ 12 ॥

അഹ॒-ന്നഹി॒മന്വ॒പസ്ത॑തര്ദ । പ്ര വ॒ക്ഷണാ॑ അഭിന॒-ത്പർവ॑താനാമ് ॥ അഹ॒ന്നഹി॒-മ്പർവ॑തേ ശിശ്രിയാ॒ണമ് । ത്വഷ്ടാ᳚-ഽസ്മൈ॒ വജ്രഗ്ഗ്॑ സ്വ॒ര്യ॑-ന്തതക്ഷ । വാ॒ശ്രാ ഇ॑വ ധേ॒നവ॒-സ്സ്യന്ദ॑മാനാഃ । അഞ്ജ॑-സ്സമു॒ദ്ര-മവ॑ജഗ്മു॒രാപഃ॑ ॥ വൃ॒ഷാ॒യമാ॑ണോ-ഽവൃണീത॒ സോമ᳚മ് । ത്രിക॑ദ്രുകേഷ്വ-പിബ-ഥ്സു॒തസ്യ॑ । ആ സായ॑ക-മ്മ॒ഘവാ॑ ദത്ത॒ വജ്ര᳚മ് । അഹ॑ന്നേന-മ്പ്രഥമ॒ജാ മഹീ॑നാമ് ॥ 13 ॥

യദിന്ദ്രാഹ॑ന്-പ്രഥമ॒ജാ മഹീ॑നാമ് । ആന്മാ॒യിനാ॒മമി॑നാഃ॒ പ്രോത മാ॒യാഃ । ആ-ഥ്സൂര്യ॑-ഞ്ജ॒നയ॒-ന്ദ്യാമു॒ഷാസ᳚മ് । താ॒ദീക്നാ॒ ശത്രൂ॒ന്ന കിലാ॑വിവിഥ്സേ ॥ അഹ॑ന് വൃ॒ത്രം-വൃഁ ॑ത്ര॒തരം॒-വ്യഁഗ്​മ്സ᳚മ് । ഇന്ദ്രോ॒ വജ്രേ॑ണ മഹ॒താ വ॒ധേന॑ । സ്കന്ധാഗ്​മ്॑സീവ॒ കുലി॑ശേനാ॒ വിവൃ॑ക്ണാ । അഹി॑-ശ്ശയത ഉപ॒പൃക്-പൃ॑ഥി॒വ്യാമ് ॥ അ॒യോ॒ദ്ധ്യേവ ദു॒ര്മദ॒ ആ ഹി ജു॒ഹ്വേ । മ॒ഹാ॒വീ॒ര-ന്തു॑ വിബാ॒ധ-മൃ॑ജീ॒ഷമ് ॥ 14 ॥

നാതാ॑രീരസ്യ॒ സമൃ॑തിം-വഁ॒ധാനാ᳚മ് । സഗ്​മ് രു॒ജാനാഃ᳚ പിപിഷ॒ ഇന്ദ്ര॑ശത്രുഃ ॥ വിശ്വോ॒ വിഹാ॑യാ അര॒തിഃ । വസു॑ര്ദധേ॒ ഹസ്തേ॒ ദക്ഷി॑ണേ । ത॒രണി॒ര്ന ശി॑ശ്രഥത് । ശ്ര॒വ॒സ്യ॑യാ॒ ന ശി॑ശ്രഥത് । വിശ്വ॑സ്മാ॒ ഇദി॑ഷുദ്ധ്യ॒സേ । ദേ॒വ॒ത്രാ ഹ॒വ്യമൂഹി॑ഷേ । വിശ്വ॑സ്മാ॒ ഇഥ്സു॒കൃതേ॒ വാര॑മൃണ്വതി । അ॒ഗ്നി-ര്ദ്വാരാ॒ വ്യൃ॑ണ്വതി ॥ 15 ॥

ഉദു॒ജ്ജിഹാ॑നോ അ॒ഭി കാമ॑മീ॒രയന്ന്॑ । പ്ര॒പൃ॒ഞ്ചന് വിശ്വാ॒ ഭുവ॑നാനി പൂ॒ർവഥാ᳚ । ആ കേ॒തുനാ॒ സുഷ॑മിദ്ധോ॒ യജി॑ഷ്ഠഃ । കാമ॑-ന്നോ അഗ്നേ അ॒ഭിഹ॑ര്യ ദി॒ഗ്ഭ്യഃ ॥ ജു॒ഷാ॒ണോ ഹ॒വ്യമ॒മൃതേ॑ഷു ദൂ॒ഢ്യഃ॑ । ആ നോ॑ ര॒യി-മ്ബ॑ഹു॒ലാ-ങ്ഗോമ॑തീ॒മിഷ᳚മ് । നിധേ॑ഹി॒ യക്ഷ॑ദ॒മൃതേ॑ഷു॒ ഭൂഷന്ന്॑ ॥ അശ്വി॑നാ യ॒ജ്ഞമാഗ॑തമ് । ദാ॒ശുഷഃ॒ പുരു॑ദഗ്​മ്സസാ । പൂ॒ഷാ ര॑ക്ഷതു നോ ര॒യിമ് ॥ 16 ॥

ഇ॒മം-യഁ॒ജ്ഞമ॒ശ്വിനാ॑ വ॒ര്ധയ॑ന്താ । ഇ॒മൌ ര॒യിം-യഁജ॑മാനായ ധത്തമ് । ഇ॒മൌ പ॒ശൂ-ന്ര॑ക്ഷതാം-വിഁ॒ശ്വതോ॑ നഃ । പൂ॒ഷാ നഃ॑ പാതു॒ സദ॒മ-പ്ര॑യുച്ഛന്ന് ॥ പ്ര തേ॑ മ॒ഹേ സ॑രസ്വതി । സുഭ॑ഗേ॒ വാജി॑നീവതി । സ॒ത്യ॒വാചേ॑ ഭരേ മ॒തിമ് ॥ ഇ॒ദ-ന്തേ॑ ഹ॒വ്യ-ങ്ഘൃ॒തവ॑-ഥ്സരസ്വതി । സ॒ത്യ॒വാചേ॒ പ്രഭ॑രേമാ ഹ॒വീഗ്​മ്ഷി॑ । ഇ॒മാനി॑ തേ ദുരി॒താ സൌഭ॑ഗാനി । തേഭി॑ർവ॒യഗ്​മ് സു॒ഭഗാ॑സ-സ്സ്യാമ ॥ 17 ॥
(വ॒ജ് - യ്രഹീ॑നാ - മൃജീ॒ഷം - ഁവ്യൃ॑ണ്വതി - രക്ഷതു നോ ര॒യിഗ്​മ് - സൌഭ॑ഗാ॒ന്യേക॑-ഞ്ച) (അ. 4)

2.5.5 ഉപഹോമാഃ
യ॒ജ്ഞോ രാ॒യോ യ॒ജ്ഞ ഈ॑ശേ॒ വസൂ॑നാമ് । യ॒ജ്ഞ-സ്സ॒സ്യാനാ॑മു॒ത സു॑ക്ഷിതീ॒നാമ് । യ॒ജ്ഞ ഇ॒ഷ്ടഃ പൂ॒ർവചി॑ത്തി-ന്ദധാതു । യ॒ജ്ഞോ ബ്ര॑ഹ്മ॒ണ്വാഗ്​മ് അപ്യേ॑തു ദേ॒വാന് ॥ അ॒യം-യഁ॒ജ്ഞോ വ॑ര്ധതാ॒-ങ്ഗോഭി॒രശ്വൈഃ᳚ । ഇ॒യം-വേഁദി॑-സ്സ്വപ॒ത്യാ സു॒വീരാ᳚ । ഇ॒ദ-മ്ബ॒ര്॒ഹിരതി॑ ബ॒ര॒ഃഈഗ്​ഷ്യ॒ന്യാ । ഇ॒മം-യഁ॒ജ്ഞം-വിഁശ്വേ॑ അവന്തു ദേ॒വാഃ ॥ ഭഗ॑ ഏ॒വ ഭഗ॑വാഗ്​മ് അസ്തു ദേവാഃ । തേന॑ വ॒യ-മ്ഭഗ॑വന്ത-സ്സ്യാമ ॥ 18 ॥

ത-ന്ത്വാ॑ ഭഗ॒ സർവ॒ ഇജ്ജോ॑ഹവീമി । സ നോ॑ ഭഗ പുര ഏ॒താ ഭ॑വേ॒ഹ ॥ ഭഗ॒ പ്രണേ॑ത॒-ര്ഭഗ॒ സത്യ॑രാധഃ । ഭഗേ॒മാ-ന്ധിയ॒മുദ॑വ॒ ദദ॑ന്നഃ । ഭഗ॒ പ്രണോ॑ ജനയ॒ ഗോഭി॒രശ്വൈഃ᳚ । ഭഗ॒ പ്ര നൃഭി॑-ര്നൃ॒വന്ത॑-സ്സ്യാമ ॥ ശശ്വ॑തീ॒-സ്സമാ॒ ഉപ॑യന്തി ലോ॒കാഃ । ശശ്വ॑തീ॒-സ്സമാ॒ ഉപ॑യ॒ന്ത്യാപഃ॑ । ഇ॒ഷ്ട-മ്പൂ॒ര്തഗ്​മ് ശശ്വ॑തീനാ॒ഗ്​മ്॒ സമാ॑നാഗ്​മ് ശാശ്വ॒തേന॑ । ഹ॒വിഷേ॒ഷ്ട്വാ ഽന॒ന്തം-ലോഁ॒ക-മ്പര॒മാരു॑രോഹ ॥ 19 ॥

ഇ॒യമേ॒വ സാ യാ പ്ര॑ഥ॒മാ വ്യൌച്ഛ॑ത് । സാ രൂ॒പാണി॑ കുരുതേ॒ പഞ്ച॑ ദേ॒വീ ॥ ദ്വേ സ്വസാ॑രൌ വയത॒സ്തന്ത്ര॑മേ॒തത് । സ॒നാ॒തനം॒-വിഁത॑ത॒ഗ്​മ്॒ ഷണ്മ॑യൂഖമ് । അവാ॒ന്യാഗ്​ സ്തന്തൂ᳚ന് കി॒രതോ॑ ധ॒ത്തോ അ॒ന്യാന് । നാവ॑പൃ॒ജ്യാതേ॒ ന ഗ॑മാതേ॒ അന്ത᳚മ് ॥ ആ വോ॑ യന്തൂദവാ॒ഹാസോ॑ അ॒ദ്യ । വൃഷ്ടിം॒-യേഁ വിശ്വേ॑ മ॒രുതോ॑ ജു॒നന്തി॑ । അ॒യം-യോഁ അ॒ഗ്നി-ര്മ॑രുത॒-സ്സമി॑ദ്ധഃ । ഏ॒ത-ഞ്ജു॑ഷദ്ധ്വ-ങ്കവയോ യുവാനഃ ॥ 20 ॥

ധാ॒രാ॒വ॒രാ മ॒രുതോ॑ ധൃ॒ഷ്ണുവോ॑ജസഃ । മൃ॒ഗാ ന ഭീ॒മാസ്ത॑വി॒ഷേഭി॑-രൂ॒ര്മിഭിഃ॑ । അ॒ഗ്നയോ॒ ന ശു॑ശുചാ॒നാ ഋ॑ജീ॒ഷിണഃ॑ । ഭ്രുമി॒-ന്ധമ॑ന്ത॒ ഉപ॒ ഗാ അ॑വൃണ്വത ॥ വിച॑ക്രമേ പൃഥി॒വീമേ॒ഷ ഏ॒താമ് । ക്ഷേത്രാ॑യ॒ വിഷ്ണു॒-ര്മനു॑ഷേ ദശ॒സ്യന്ന് । ധ്രു॒വാസോ॑ അസ്യ കീ॒രയോ॒ ജനാ॑സഃ । ഉ॒രു॒ക്ഷി॒തിഗ്​മ് സു॒ജനി॑മാ ചകാര ॥, ത്രിര്ദേ॒വഃ പൃ॑ഥി॒വീമേ॒ഷ ഏ॒താമ് । വിച॑ക്രമേ ശ॒തര്ച॑സ-മ്മഹി॒ത്വാ । പ്ര വിഷ്ണു॑-രസ്തു ത॒വസ॒സ്ത വീ॑യാന് । ത്വേ॒ഷഗ്ഗ്​ ഹ്യ॑സ്യ॒ സ്ഥവി॑രസ്യ॒ നാമ॑ ॥॥ ആവേ॒ധസ॒-ന്നീല॑പൃഷ്ഠ-മ്ബൃ॒ഹന്ത᳚മ് । ബൃഹ॒സ്പതി॒ഗ്​മ്॒ സദ॑നേ സാദയദ്ധ്വമ് । സാ॒ദദ്യോ॑നി॒-ന്ദമ॒ ആദീ॑ദി॒വാഗ്​മ്സ᳚മ് । ഹിര॑ണ്യവര്ണമരു॒ഷഗ്​മ് സ॑പേമ ॥ സ ഹി ശുചി॑-ശ്ശ॒തപ॑ത്ര॒-സ്സ ശു॒ന്ധ്യൂഃ ॥ 21 ॥

ഹിര॑ണ്യവാശീരിഷി॒ര-സ്സു॑വ॒ര॒.ഷാഃ । ബൃഹ॒സ്പതി॒-സ്സ സ്വാ॑വേ॒ശ ഋ॒ഷ്വാഃ । പൂ॒രൂ സഖി॑ഭ്യ ആ സു॒തി-ങ്ക॑രിഷ്ഠഃ ॥ പൂഷ॒ഗ്ഗ്॒സ്തവ॑ വ്ര॒തേ വ॒യമ് । ന രി॑ഷ്യേമ ക॒ദാ ച॒ന । സ്തോ॒താര॑സ്ത ഇ॒ഹ സ്മ॑സി ॥ യാസ്തേ॑ പൂഷ॒ന്നാവോ॑ അ॒ന്ത-സ്സ॑മു॒ദ്രേ । ഹി॒ര॒ണ്യയീ॑ര॒ന്തരി॑ക്ഷേ॒ ചര॑ന്തി । യാഭി॑ര്യാസി ദൂ॒ത്യാഗ്​മ് സൂര്യ॑സ്യ । കാമേ॑ന കൃ॒ത-ശ്ശ്രവ॑ ഇ॒ച്ഛമാ॑നഃ ॥ 22 ॥

അര॑ണ്യാ॒ന്യര॑ണ്യാന്യ॒സൌ । യാ പ്രേവ॒ നശ്യ॑സി । ക॒ഥാ ഗ്രാമ॒-ന്ന പൃ॑ച്ഛസി । ന ത്വാ॒ ഭീരി॑വ വിന്ദതീ(3) ॥ വൃ॒ഷാ॒ര॒വായ॒ വദ॑തേ । യദു॒പാവ॑തി ചിച്ചി॒കഃ । ആ॒ഘാ॒ടീഭി॑രിവ ധാ॒വയന്ന്॑ । അ॒ര॒ണ്യാ॒നി-ര്മ॑ഹീയതേ ॥ ഉ॒ത ഗാവ॑ ഇവാദന്ന് । ഉ॒തോ വേശ്മേ॑വ ദൃശ്യതേ ॥ 23 ॥

ഉ॒തോ അ॑രണ്യാ॒നി-സ്സാ॒യമ് । ശ॒ക॒ടീരി॑വ സര്ജതി ॥ ഗാമ॒ങ്ഗൈഷ॒ ആഹ്വ॑യതി । ദാർവ॒ങ്ഗൈഷ॒ ഉപാ॑വധീത് । വസ॑ന്നരണ്യാ॒ന്യാഗ്​മ് സാ॒യമ് । അക്രു॑ക്ഷ॒ദിതി॑ മന്യതേ ॥ ന വാ അ॑രണ്യാ॒നിര്​ഹ॑ന്തി । അ॒ന്യശ്ചേന്നാഭി॒ഗച്ഛ॑തി । സ്വാ॒ദോഃ ഫല॑സ്യ ജ॒ഗ്ധ്വാ । യത്ര॒ കാമ॒-ന്നിപ॑ദ്യതേ ॥ ആഞ്ജ॑നഗന്ധീഗ്​മ് സുര॒ഭീമ് । ബ॒ഹ്വ॒ന്നാമകൃ॑ഷീവലാമ് । പ്രാഹ-മ്മൃ॒ഗാണാ᳚-മ്മാ॒തര᳚മ് । അ॒ര॒ണ്യാ॒നീമ॑ശഗ്​മ്-സിഷമ് ॥ 24 ॥
(സ്യാ॒മ॒ - രു॒രോ॒ഹ॒ - യു॒വാ॒നഃ॒ - ശു॒ന്ധ് - യൂരി॒ച്ഛമാ॑നോ - ദൃശ്യതേ॒ - നിപ॑ദ്യതേ ച॒ത്വാരി॑ ച) (അ. 5)

2.5.6 ഉപഹോമാഃ
വാര്ത്ര॑ഹത്യായ॒ ശവ॑സേ । പൃ॒ത॒നാ॒-സാഹ്യാ॑യ ച । ഇന്ദ്ര॒ത്വാ-ഽഽവ॑ര്തയാമസി ॥ സു॒ബ്രഹ്മാ॑ണം-വീഁ॒രവ॑ന്ത-മ്ബൃ॒ഹന്ത᳚മ് । ഉ॒രു-ങ്ഗ॑ഭീ॒ര-മ്പൃ॒ഥുബു॑ദ്ധ്നമിന്ദ്ര । ശ്രു॒തര്​ഷി॑-മു॒ഗ്രമ॑ഭി-മാതി॒ഷാഹ᳚മ് । അ॒സ്മഭ്യ॑-ഞ്ചി॒ത്രം-വൃഁഷ॑ണഗ്​മ് ര॒യി-ന്ദാഃ᳚ ॥ ക്ഷേ॒ത്രി॒യൈ ത്വാ॒ നിര്-ഋ॑ത്യൈ ത്വാ । ദ്രു॒ഹോ മു॑ഞ്ചാമി॒ വരു॑ണസ്യ॒ പാശാ᳚ത് । അ॒നാ॒ഗസ॒-മ്ബ്രഹ്മ॑ണേ ത്വാ കരോമി ॥ 25 ॥

ശി॒വേ തേ॒ ദ്യാവാ॑പൃഥി॒വീ ഉ॒ഭേ ഇ॒മേ ॥ ശ-ന്തേ॑ അ॒ഗ്നി-സ്സ॒ഹാദ്ഭിര॑സ്തു । ശ-ന്ദ്യാവാ॑പൃഥി॒വീ സ॒ഹൌഷ॑ധീഭിഃ । ശമ॒ന്തരി॑ക്ഷഗ്​മ് സ॒ഹ വാതേ॑ന തേ । ശ-ന്തേ॒ ചത॑സ്രഃ പ്ര॒ദിശോ॑ ഭവന്തു ॥ യാ ദൈവീ॒ശ്ചത॑സ്രഃ പ്ര॒ദിശഃ॑ । വാത॑പത്നീര॒ഭി സൂര്യോ॑ വിച॒ഷ്ടേ । താസാ᳚-ന്ത്വാ ജ॒രസ॒ ആദ॑ധാമി । പ്ര യക്ഷ്മ॑ ഏതു॒ നിര്-ഋ॑തി-മ്പരാ॒ചൈഃ ॥ അമോ॑ചി॒ യക്ഷ്മാ᳚-ദ്ദുരി॒താ-ദവ॑ര്ത്യൈ ॥ 26 ॥

ദ്രു॒ഹഃ പാശാ॒ന്നിര്-ഋ॑ത്യൈ॒ ചോദ॑മോചി । അഹാ॒ അവ॑ര്തി॒മവി॑ദ-ഥ്സ്യോ॒നമ് । അപ്യ॑ഭൂ-ദ്ഭ॒ദ്രേ സു॑കൃ॒തസ്യ॑ ലോ॒കേ ॥ സൂര്യ॑മൃ॒ത-ന്തമ॑സോ॒ ഗ്രാഹ്യാ॒ യത് । ദേ॒വാ അമു॑ഞ്ച॒-ന്നസൃ॑ജ॒ന്വ്യേ॑നസഃ । ഏ॒വമ॒ഹമി॒മ-ങ്ക്ഷേ᳚ത്രി॒യാജ്ജാ॑മിശ॒ഗ്​മ്॒സാത് । ദ്രു॒ഹോ മു॑ഞ്ചാമി॒ വരു॑ണസ്യ॒ പാശാ᳚ത് ॥ ബൃഹ॑സ്പതേ യു॒വമിന്ദ്ര॑ശ്ച॒ വസ്വഃ॑ । ദി॒വ്യസ്യേ॑ശാഥേ ഉ॒ത പാര്ഥി॑വസ്യ । ധ॒ത്തഗ്​മ് ര॒യിഗ്ഗ്​ സ്തു॑വ॒തേ കീ॒രയേ॑ ചിത് ॥ 27 ॥

യൂ॒യ-മ്പാ॑ത സ്വ॒സ്തിഭി॒-സ്സദാ॑ നഃ ॥ ദേ॒വാ॒യുധ॒മിന്ദ്ര॒മാജോഹു॑വാനാഃ । വി॒ശ്വാ॒വൃധ॑മ॒ഭി യേ രക്ഷ॑മാണാഃ । യേന॑ ഹ॒താ ദീ॒ര്ഘമദ്ധ്വാ॑ന॒മായന്ന്॑ । അ॒ന॒ന്തമര്ഥ॒മനി॑വര്-ഥ്സ്യമാനാഃ ॥ യത്തേ॑ സുജാതേ ഹി॒മവ॑ഥ്സു ഭേഷ॒ജമ് । മ॒യോ॒ഭൂ-ശ്ശന്ത॑മാ॒ യദ്ധൃ॒ദോ-ഽസി॑ । തതോ॑ നോ ദേഹി സീബലേ ॥ അ॒ദോ ഗി॒രിഭ്യോ॒ അധി॒ യത്പ്ര॒ധാവ॑സി । സ॒ഗ്​മ്॒ശോഭ॑മാനാ ക॒ന്യേ॑വ ശുഭ്രേ ॥ 28 ॥

താ-ന്ത്വാ॒ മുദ്ഗ॑ലാ ഹ॒വിഷാ॑ വര്ധയന്തി । സാ ന॑-സ്സീബലേ ര॒യിമാഭാ॑ജയേ॒ഹ ॥ പൂർവ॑-ന്ദേവാ॒ അപ॑രേണാ-നു॒പശ്യ॒ഞ്ജന്മ॑ഭിഃ । ജന്മാ॒ന്യവ॑രൈഃ॒ പരാ॑ണി । വേദാ॑നി ദേവാ അ॒യമ॒സ്മീതി॒ മാമ് । അ॒ഹഗ്​മ് ഹി॒ത്വാ ശരീ॑ര-ഞ്ജ॒രസഃ॑ പ॒രസ്താ᳚ത് ॥ പ്രാ॒ണാ॒പാ॒നൌ ചക്ഷു॒-ശ്ശ്രോത്ര᳚മ് । വാച॒-മ്മന॑സി॒ സമ്ഭൃ॑താമ് । ഹി॒ത്വാ ശരീ॑ര-ഞ്ജ॒രസഃ॑ പ॒രസ്താ᳚ത് । ആ ഭൂതി॒-മ്ഭൂതിം॑-വഁ॒യമ॑ശ്നവാമഹൈ ॥ ഇ॒മാ ഏ॒വ താ ഉ॒ഷസോ॒ യാഃ പ്ര॑ഥ॒മാ വ്യൌച്ഛന്ന്॑ । താ ദേ॒വ്യഃ॑ കുർവതേ॒ പഞ്ച॑ രൂ॒പാ । ശശ്വ॑തീ॒ര്നാവ॑പൃജ്യന്തി । ന ഗ॑മ॒ന്ത്യന്ത᳚മ് ॥ 29 ॥
(ക॒രോ॒ - മ്യവ॑ര്ത്യൈ - ചി - ച്ഛുഭ്രേ - ഽശ്നവാമഹൈ ച॒ത്വാരി॑ ച) (അ. 6)

2.5.7 ഉപഹോമാഃ
വസൂ॑നാ॒-ന്ത്വാ-ഽഽധീ॑തേന । രു॒ദ്രാണാ॑മൂ॒ര്മ്യാ । ആ॒ദി॒ത്യാനാ॒-ന്തേജ॑സാ । വിശ്വേ॑ഷാ-ന്ദേ॒വാനാ॒-ങ്ക്രതു॑നാ । മ॒രുതാ॒മേമ്നാ॑ ജുഹോമി॒ സ്വാഹാ᳚ ॥ അ॒ഭിഭൂ॑തി-ര॒ഹമാഗ॑മമ് । ഇന്ദ്ര॑സഖാ സ്വാ॒യുധഃ॑ । ആസ്വാശാ॑സു ദു॒ഷ്ഷഹഃ॑ ॥ ഇ॒ദം-വഁര്ചോ॑ അ॒ഗ്നിനാ॑ ദ॒ത്തമാഗാ᳚ത് । യശോ॒ ഭര്ഗ॒-സ്സഹ॒ ഓജോ॒ ബല॑-ഞ്ച ॥ 30 ॥

ദീ॒ര്ഘാ॒യു॒ത്വായ॑ ശ॒തശാ॑രദായ । പ്രതി॑ഗൃഭ്ണാമി മഹ॒തേ വീ॒ര്യാ॑യ ॥ ആയു॑രസി വി॒ശ്വായു॑രസി । സ॒ർവായു॑രസി॒ സർവ॒മായു॑രസി । സർവ॑-മ്മ॒ ആയു॑ര്ഭൂയാത് । സർവ॒മായു॑ര്ഗേഷമ് ॥ ഭൂര്ഭുവ॒-സ്സുവഃ॑ ॥ അ॒ഗ്നി-ര്ധര്മേ॑ണാന്നാ॒ദഃ । മൃ॒ത്യു-ര്ധര്മേ॒ണാന്ന॑പതിഃ । ബ്രഹ്മ॑ ക്ഷ॒ത്രഗ്ഗ്​ സ്വാഹാ᳚ ॥ 31 ॥

പ്ര॒ജാപ॑തിഃ പ്രണേ॒താ । ബൃഹ॒സ്പതിഃ॑ പുര ഏ॒താ । യ॒മഃ പന്ഥാഃ᳚ । ച॒ന്ദ്രമാഃ᳚ പുനര॒സു-സ്സ്വാഹാ᳚ ॥ അ॒ഗ്നിര॑ന്നാ॒ദോ-ഽന്ന॑പതിഃ । അ॒ന്നാദ്യ॑മ॒സ്മിന്. യ॒ജ്ഞേ യജ॑മാനായ ദദാതു॒ സ്വാഹാ᳚ ॥ സോമോ॒ രാജാ॒ രാജ॑പതിഃ । രാ॒ജ്യമ॒സ്മിന്. യ॒ജ്ഞേ യജ॑മാനായ ദദാതു॒ സ്വാഹാ᳚ ॥ വരു॑ണ-സ്സ॒മ്രാ-ട്ഥ്സ॒മ്രാട്പ॑തിഃ । സാമ്രാ᳚ജ്യമ॒സ്മിന്. യ॒ജ്ഞേ യജ॑മാനായ ദദാതു॒ സ്വാഹാ᳚ ॥ 32 ॥

മി॒ത്രഃ, ക്ഷ॒ത്ര-ങ്ക്ഷ॒ത്രപ॑തിഃ । ക്ഷ॒ത്രമ॒സ്മിന്. യ॒ജ്ഞേ യജ॑മാനായ ദദാതു॒ സ്വാഹാ᳚ ॥ ഇന്ദ്രോ॒ ബല॒-മ്ബല॑പതിഃ । ബല॑മ॒സ്മിന്. യ॒ജ്ഞേ യജ॑മാനായ ദദാതു॒ സ്വാഹാ᳚ ॥ ബൃഹ॒സ്പതി॒-ര്ബ്രഹ്മ॒ ബ്രഹ്മ॑പതിഃ । ബ്രഹ്മാ॒സ്മിന്. യ॒ജ്ഞേ യജ॑മാനായ ദദാതു॒ സ്വാഹാ᳚ ॥ സ॒വി॒താ രാ॒ഷ്ട്രഗ്​മ് രാ॒ഷ്ട്രപ॑തിഃ । രാ॒ഷ്ട്രമ॒സ്മിന്. യ॒ജ്ഞേ യജ॑മാനായ ദദാതു॒ സ്വാഹാ᳚ ॥ പൂ॒ഷാ വി॒ശാം-വിഁട്പ॑തിഃ । വിശ॑മ॒സ്മിന്. യ॒ജ്ഞേ യജ॑മാനായ ദദാതു॒ സ്വാഹാ᳚ ॥ സര॑സ്വതീ॒ പുഷ്ടിഃ॒ പുഷ്ടി॑പത്നീ । പുഷ്ടി॑മ॒സ്മിന്. യ॒ജ്ഞേ യജ॑മാനായ ദദാതു॒ സ്വാഹാ᳚ ॥ ത്വഷ്ടാ॑ പശൂ॒നാ-മ്മി॑ഥു॒നാനാഗ്​മ്॑ രൂപ॒കൃ-ദ്രൂ॒പപ॑തിഃ । രൂ॒പേണാ॒സ്മിന്. യ॒ജ്ഞേ യജ॑മാനായ പ॒ശൂ-ന്ദ॑ദാതു॒ സ്വാഹാ᳚ ॥ 33 ॥
(ച - സ്വാഹാ॒ - സാമ്രാ᳚ജ്യമ॒സ്മിന്. യ॒ജ്ഞേ യജ॑മാനായ ദദാതു॒ സ്വാഹാ॒ - വിശ॑മ॒സ്മിന്. യ॒ജ്ഞേ യജ॑മാനായ ദദാതു॒ സ്വാഹാ॑ ച॒ത്വാരി॑ ച) (അ. 7)

(അ॒ഗ്നി-സ്സോമോ॒ വരു॑ണോ മി॒ത്ര ഇന്ദ്രോ॒ ബൃഹ॒സ്പതി॑-സ്സവി॒താ പൂ॒ഷാ സരസ്വതീ॒ ത്വഷ്ടാ॒ ദശ॑)

2.5.8 ഉപഹോമാഃ
സ ഈ᳚-മ്പാഹി॒ യ ഋ॑ജീ॒ഷീ തരു॑ത്രഃ । യ-ശ്ശിപ്ര॑വാന് വൃഷ॒ഭോ യോ മ॑തീ॒നാമ് । യോ ഗോ᳚ത്ര॒ഭി-ദ്വ॑ജ്ര॒ഭൃദ്യോ ഹ॑രി॒ഷ്ഠാഃ । സ ഇ॑ന്ദ്ര ചി॒ത്രാഗ്​മ് അ॒ഭിതൃ॑ന്ധി॒ വാജാന്॑ ॥ ആ തേ॒ ശുഷ്മോ॑ വൃഷ॒ഭ ഏ॑തു പ॒ശ്ചാത് । ഓത്ത॒രാദ॑ധ॒രാഗാ പു॒രസ്താ᳚ത് । ആ വി॒ശ്വതോ॑ അ॒ഭി സമേ᳚ത്വ॒ർവാമ് । ഇന്ദ്ര॑ ദ്യു॒മ്നഗ്​മ് സുവ॑ർവദ്ധേഹ്യ॒സ്മേ ॥ പ്രോഷ്വ॑സ്മൈ പുരോര॒ഥമ് । ഇന്ദ്രാ॑യ ശൂ॒ഷമ॑ര്ചത ॥ 34 ॥

അ॒ഭീകേ॑ ചിദു ലോക॒കൃത് । സ॒ങ്ഗേ സ॒മഥ്സു॑ വൃത്ര॒ഹാ । അ॒സ്മാക॑-മ്ബോധി ചോദി॒താ । നഭ॑ന്താ-മന്യ॒കേഷാ᳚മ് । ജ്യാ॒കാ അധി॒ ധന്വ॑സു ॥ ഇന്ദ്രം॑-വഁ॒യഗ്​മ് ശു॑നാ॒സീര᳚മ് । അ॒സ്മിന്. യ॒ജ്ഞേ ഹ॑വാമഹേ । ആവാജൈ॒രുപ॑ നോ ഗമത് ॥ ഇന്ദ്രാ॑യ॒ ശുനാ॒സീരാ॑യ । സ്രു॒ചാ ജു॑ഹുത നോ ഹ॒വിഃ ॥ 35 ॥

ജു॒ഷതാ॒-മ്പ്രതി॒ മേധി॑രഃ ॥ പ്ര ഹ॒വ്യാനി॑ ഘൃ॒തവ॑ന്ത്യസ്മൈ । ഹര്യ॑ശ്വായ ഭരതാ സ॒ജോഷാഃ᳚ । ഇന്ദ്ര॒ര്തുഭി॒-ര്ബ്രഹ്മ॑ണാ വാവൃധാ॒നഃ । ശു॒നാ॒സീ॒രീ ഹ॒വിരി॒ദ-ഞ്ജു॑ഷസ്വ ॥ വയ॑-സ്സുപ॒ര്ണാ ഉപ॑സേദു॒രിന്ദ്ര᳚മ് । പ്രി॒യമേ॑ധാ॒ ഋഷ॑യോ॒ നാധ॑മാനാഃ । അപ॑ ധ്വാ॒ന്തമൂ᳚ര്ണു॒ഹി പൂ॒ര്ധി ചക്ഷുഃ॑ । മു॒മു॒ഗ്ധ്യ॑സ്മാ-ന്നി॒ധയേ॑വ ബ॒ദ്ധാന് ॥ ബൃ॒ഹദിന്ദ്രാ॑യ ഗായത ॥ 36 ॥

മരു॑തോ വൃത്ര॒ഹന്ത॑മമ് । യേന॒ ജ്യോതി॒-രജ॑നയന്നൃതാ॒വൃധഃ॑ । ദേ॒വ-ന്ദേ॒വായ॒ ജാഗൃ॑വി ॥ കാ മി॒ഹൈകാഃ॒ ക ഇ॒മേ പ॑ത॒ങ്ഗാഃ । മാ॒ന്ഥാ॒ലാഃ കുലി॒ പരി॑ മാ പതന്തി । അനാ॑വൃതൈനാ॒ന്-പ്രധ॑മന്തു ദേ॒വാഃ । സൌപ॑ര്ണ॒-ഞ്ചക്ഷു॑സ്ത॒നുവാ॑ വിദേയ ॥ ഏ॒വാ വ॑ന്ദസ്വ॒ വരു॑ണ-മ്ബൃ॒ഹന്ത᳚മ് । ന॒മ॒സ്യാ ധീര॑മ॒മൃത॑സ്യ ഗോ॒പാമ് । സ ന॒-ശ്ശര്മ॑ ത്രി॒വരൂ॑ഥം॒-വിഁയഗ്​മ്॑സത് ॥ 37 ॥

യൂ॒യ-മ്പാ॑ത സ്വ॒സ്തിഭി॒-സ്സദാ॑ നഃ ॥ നാകേ॑ സുപ॒ര്ണമുപ॒ യത്-പത॑ന്തമ് । ഹൃ॒ദാ വേന॑ന്തോ അ॒ഭ്യച॑ക്ഷത ത്വാ । ഹിര॑ണ്യപക്ഷം॒-വഁരു॑ണസ്യ ദൂ॒തമ് । യ॒മസ്യ॒ യോനൌ॑ ശകു॒ന-മ്ഭു॑ര॒ണ്യുമ് ॥ ശ-ന്നോ॑ ദേ॒വീര॒ഭിഷ്ട॑യേ । ആപോ॑ ഭവന്തു പീ॒തയേ᳚ । ശം-യോഁര॒ഭിസ്ര॑വന്തു നഃ ॥ ഈശാ॑നാ॒ വാര്യാ॑ണാമ് । ക്ഷയ॑ന്തീ-ശ്ചര്​ഷണീ॒നാമ് ॥ 38 ॥

അ॒പോ യാ॑ചാമി ഭേഷ॒ജമ് ॥ അ॒ഫ്സു മേ॒ സോമോ॑ അബ്രവീത് । അ॒ന്ത-ർവിശ്വാ॑നി ഭേഷ॒ജാ । അ॒ഗ്നി-ഞ്ച॑ വി॒ശ്വശ॑മ്ഭുവമ് । ആപ॑ശ്ച വി॒ശ്വഭേ॑ഷജീഃ ॥ യദ॒ഫ്സു തേ॑ സരസ്വതി । ഗോഷ്വശ്വേ॑ഷു॒ യന്മധു॑ । തേന॑ മേ വാജിനീവതി । മുഖ॑മങ്ഗ്ധി സരസ്വതി ॥ യാ സര॑സ്വതീ വൈശമ്ഭ॒ല്യാ ॥ 39 ॥

തസ്യാ᳚-മ്മേ രാസ്വ । തസ്യാ᳚സ്തേ ഭക്ഷീയ । തസ്യാ᳚സ്തേ ഭൂയിഷ്ഠ॒ഭാജോ॑ ഭൂയാസ്മ ॥ അ॒ഹ-ന്ത്വദ॑സ്മി॒ മദ॑സി॒ ത്വമേ॒തത് । മമാ॑സി॒ യോനി॒സ്തവ॒ യോനി॑രസ്മി । മമേ॒വ സന്വഹ॑ ഹ॒വ്യാന്യ॑ഗ്നേ । പു॒ത്രഃ പി॒ത്രേ ലോ॑ക॒കൃജ്ജാ॑തവേദഃ ॥ ഇ॒ഹൈവ സന്തത്ര॒ സന്ത॑-ന്ത്വാ ഽഗ്നേ । പ്രാ॒ണേന॑ വാ॒ചാ മന॑സാ ബിഭര്മി । തി॒രോ മാ॒ സന്ത॒മായു॒ര്മാ പ്രഹാ॑സീത് ॥ 40 ॥

ജ്യോതി॑ഷാ ത്വാ വൈശ്വാന॒രേണോപ॑തിഷ്ഠേ ॥ അ॒യ-ന്തേ॒ യോനി॑ര്-ഋ॒ത്വിയഃ॑ । യതോ॑ ജാ॒തോ അരോ॑ചഥാഃ । ത-ഞ്ജാ॒നന്ന॑ഗ്ന॒ ആരോ॑ഹ । അഥാ॑ നോ വര്ധയാ ര॒യിമ് ॥ യാ തേ॑ അഗ്നേ യ॒ജ്ഞിയാ॑ ത॒നൂസ്തയേ-ഹ്യാരോ॑ഹാ॒ത്മാ-ഽഽത്മാന᳚മ് । അച്ഛാ॒ വസൂ॑നി കൃ॒ണ്വന്ന॒സ്മേ നര്യാ॑ പു॒രൂണി॑ । യ॒ജ്ഞോ ഭൂ॒ത്വാ യ॒ജ്ഞമാസീ॑ദ॒ സ്വാം-യോഁനി᳚മ് । ജാത॑വേദോ॒ ഭുവ॒ ആജായ॑മാന॒-സ്സക്ഷ॑യ॒ ഏഹി॑ ॥ ഉ॒പാവ॑രോഹ ജാതവേദഃ॒ പുന॒സ്ത്വമ് ॥ 41 ॥

ദേ॒വേഭ്യോ॑ ഹ॒വ്യം-വഁ ॑ഹ നഃ പ്രജാ॒നന്ന് । ആയുഃ॑ പ്ര॒ജാഗ്​മ് ര॒യിമ॒സ്മാസു॑ ധേഹി । അജ॑സ്രോ ദീദിഹി നോ ദുരോ॒ണേ ॥ തമിന്ദ്ര॑-ഞ്ജോഹവീമി മ॒ഘവാ॑നമു॒ഗ്രമ് । സ॒ത്രാദധാ॑ന॒-മപ്ര॑തിഷ്കുത॒ഗ്​മ്॒ ശവാഗ്​മ്॑സി । മഗ്​മ്ഹി॑ഷ്ഠോ ഗീ॒ര്ഭിരാ ച॑ യ॒ജ്ഞിയോ॑ ഽവ॒വര്ത॑ത് । രാ॒യേ നോ॒ വിശ്വാ॑ സു॒പഥാ॑ കൃണോതു വ॒ജ്രീ ॥ ത്രിക॑ദ്രുകേഷു മഹി॒ഷോ യവാ॑ശിര-ന്തുവി॒ശുഷ്മ॑സ്തൃ॒പത് । സോമ॑മപിബ॒-ദ്വിഷ്ണു॑നാ സു॒തം-യഁഥാവ॑ശത് । സ ഈ᳚-മ്മമാദ॒ മഹി॒ കര്മ॒ കര്ത॑വേ മ॒ഹാമു॒രുമ് ॥ 42 ॥

സൈനഗ്​മ്॑ സശ്ച-ദ്ദേ॒വ-ന്ദേ॒വ-സ്സ॒ത്യമിന്ദുഗ്​മ്॑ സ॒ത്യ ഇന്ദ്രഃ॑ ॥ വി॒ദദ്യതീ॑ സ॒രമാ॑ രു॒ഗ്ണമദ്രേഃ᳚ । മഹി॒ പാഥഃ॑ പൂ॒ർവ്യഗ്​മ് സ॒ദ്ധ്രിയ॑ക്കഃ । അഗ്ര॑-ന്നയ-ഥ്സു॒പദ്യക്ഷ॑രാണാമ് । അച്ഛാ॒ രവ॑-മ്പ്രഥ॒മാ ജാ॑ന॒തീ ഗാ᳚ത് ॥ വി॒ദ-ദ്ഗവ്യഗ്​മ്॑ സ॒രമാ॑ ദൃ॒ഢമൂ॒ർവമ് । യേനാ॒ നുക॒-മ്മാനു॑ഷീ॒ ഭോജ॑തേ॒ വിട് । ആ യേ വിശ്വാ᳚ സ്വപ॒ത്യാനി॑ ച॒ക്രുഃ । കൃ॒ണ്വാ॒നാസോ॑ അമൃത॒ത്വായ॑ ഗാ॒തുമ് ॥ ത്വ-ന്നൃഭി॑ര്നൃപതേ ദേ॒വഹൂ॑തൌ ॥ 43 ॥

ഭൂരീ॑ണി വൃ॒ത്വാ ഹ॑ര്യശ്വ ഹഗ്​മ്സി । ത്വ-ന്നിദ॑സ്യു॒-ഞ്ചുമു॑രിമ് । ധുനി॒-ഞ്ചാസ്വാ॑പയോ ദ॒ഭീത॑യേ സു॒ഹന്തു॑ ॥ ഏ॒വാ പാ॑ഹി പ്ര॒ത്നഥാ॒ മന്ദ॑തു ത്വാ । ശ്രു॒ധി ബ്രഹ്മ॑ വാവൃധസ്വോ॒ത ഗീ॒ര്ഭിഃ । ആ॒വി-സ്സൂര്യ॑-ങ്കൃണു॒ഹി പീ॒പിഹീ॒ഷഃ । ജ॒ഹി ശത്രൂഗ്​മ്॑ര॒ഭി ഗാ ഇ॑ന്ദ്ര തൃന്ധി ॥ അഗ്നേ॒ ബാധ॑സ്വ॒ വിമൃധോ॑ നുദസ്വ । അപാമീ॑വാ॒ അപ॒ രക്ഷാഗ്​മ്॑സി സേധ । അ॒സ്മാ-ഥ്സ॑മു॒ദ്രാ-ദ്ബൃ॑ഹ॒തോ ദി॒വോ നഃ॑ ॥ 44 ॥

അ॒പാ-മ്ഭൂ॒മാന॒മുപ॑ ന-സ്സൃജേ॒ഹ ॥ യജ്ഞ॒ പ്രതി॑തിഷ്ഠ സുമ॒തൌ സു॒ശേവാ॒ ആ ത്വാ᳚ । വസൂ॑നി പുരു॒ധാ വി॑ശന്തു । ദീ॒ര്ഘമായു॒-ര്യജ॑മാനായ കൃ॒ണ്വന്ന് । അഥാ॒മൃതേ॑ന ജരി॒താര॑മങ്ഗ്ധി ॥ ഇന്ദ്ര॑-ശ്ശു॒നാവ॒-ദ്വിത॑നോതി॒ സീര᳚മ് । സം॒​വഁ॒ഥ്സ॒രസ്യ॑ പ്രതി॒മാണ॑മേ॒തത് । അ॒ര്കസ്യ॒ ജ്യോതി॒സ്തദിദാ॑സ॒ ജ്യേഷ്ഠ᳚മ് । സം॒​വഁ॒ഥ്സ॒രഗ്​മ് ശു॒നവ॒ഥ്സീര॑മേ॒തത് ॥ ഇന്ദ്ര॑സ്യ॒ രാധഃ॒ പ്രയ॑ത-മ്പു॒രു ത്മനാ᳚ । തദ॑ര്കരൂ॒പം-വിഁ॒മിമാ॑നമേതി । ദ്വാദ॑ശാരേ॒ പ്രതി॑തിഷ്ഠ॒തീ-ദ്വൃഷാ᳚ ॥ അ॒ശ്വാ॒യന്തോ॑ ഗ॒വ്യന്തോ॑ വാ॒ജയ॑ന്തഃ । ഹവാ॑മഹേ॒ ത്വോപ॑ഗന്ത॒ വാ ഉ॑ । ആ॒ഭൂഷ॑ന്തസ്ത്വാ സുമ॒തൌ നവാ॑യാമ് । വ॒യമി॑ന്ദ്ര ത്വാ ശു॒നഗ്​മ് ഹു॑വേമ ॥ 45 ॥
(അ॒ര്ച॒ത॒ - ഹ॒വി--ര് ഗാ॑യത - യഗ്​മ്സച് - ചര്​ഷണീ॒നാം - ഁവൈ॑ശമ്ഭ॒ല്യാ - ഹാ॑സീ॒ത് - ത്വ - മു॒രും - ദേ॒വഹൂ॑തൌ - നഃ॒ - ത്മനാ॒ ഷട് ച॑) (അ. 8)

(പ്രാ॒ണ - ഉ॒ദേഹി॒ - പുന॑ര്ന॒ - ആ നോ॑ ഭര - യ॒ജ്ഞോ രാ॒യോ - വാര്ത്ര॑ഹത്യായ॒ - വസൂ॑നാ॒ഗ്​മ്॒ - സ ഈ॑-മ്പാഹ്യ॒ ഷ്ടൌ)

(പ്രാ॒ണോ ര॑ക്ഷ॒ - ത്യഗൃ॑ഭീതാ - ധാരാവ॒രാ മ॒രുതോ॑ - ദീര്ഘായു॒ത്വായ॒ - ജ്യോതി॑ഷാ ത്വാ॒ പഞ്ച॑ചത്വാരിഗ്​മ്ശത് )

(പ്രാ॒ണഃ - ശു॒നഗ്​മ് ഹു॑വേമ)

॥ ഹരിഃ॑ ഓമ് ॥

॥ കൃഷ്ണ യജുർവേദീയ തൈത്തിരീയ ബ്രാഹ്മണേ ദ്വിതീയാഷ്ടകേ പഞ്ചമഃ പ്രപാഠക-സ്സമാപ്തഃ ॥