കൃഷ്ണ യജുർവേദീയ തൈത്തിരീയ ബ്രാഹ്മണേ പ്രഥമാഷ്ടകേ ദ്വിതീയഃ പ്രപാഠകഃ - ഗവാമയനബ്രാഹ്മണം

ഓ-ന്നമഃ പരമാത്മനേ, ശ്രീ മഹാഗണപതയേ നമഃ,
ശ്രീ ഗുരുഭ്യോ നമഃ । ഹ॒രിഃ॒ ഓമ് ॥

അനുവാകം 1 - ആധാനമന്ത്രാഃ പൂർവപ്രപാഠകശേഷഭൂതാഃ

ഉ॒ദ്ധ॒ന്യമാ॑ന-മ॒സ്യാ അ॑മേ॒ദ്ധ്യമ് । അപ॑ പാ॒പ്മാനം॒-യഁജ॑മാനസ്യ ഹന്തു । ശി॒വാ ന॑-സ്സന്തു പ്ര॒ദിശ॒ശ്ചത॑സ്രഃ । ശ-ന്നോ॑ മാ॒താ പൃ॑ഥി॒വീ തോക॑സാതാ ॥ ശ-ന്നോ॑ ദേ॒വീര॒ഭിഷ്ട॑യേ । ആപോ॑ ഭവന്തു പീ॒തയേ᳚ । ശം-യോഁര॒ഭി സ്ര॑വന്തു നഃ ॥ വൈ॒ശ്വാ॒ന॒രസ്യ॑ രൂ॒പമ് । പൃ॒ഥി॒വ്യാ-മ്പ॑രി॒സ്രസാ᳚ । സ്യോ॒ന-മാവി॑ശന്തു നഃ ॥ 1 ॥

യദി॒ദ-ന്ദി॒വോ യദ॒ദഃ പൃ॑ഥി॒വ്യാഃ । സ॒ജ॒ഞ്ജ്ഞാ॒നേ രോദ॑സീ സമ്ബഭൂ॒വതുഃ॑ । ഊഷാ᳚ന് കൃ॒ഷ്ണമ॑വതു കൃ॒ഷ്ണമൂഷാഃ᳚ । ഇ॒ഹോഭയോ᳚-ര്യ॒ജ്ഞിയ॒-മാഗ॑മിഷ്ഠാഃ ॥ ഊ॒തീഃ കു॑ർവാ॒ണോ യ-ത്പൃ॑ഥി॒വീമച॑രഃ । ഗു॒ഹാ॒കാര॑-മാഖുരൂ॒പ-മ്പ്ര॒തീത്യ॑ । ത-ത്തേ॒ ന്യ॑ക്തമി॒ഹ സ॒ഭംര॑ന്തഃ । ശ॒ത-ഞ്ജീ॑വേമ ശ॒രദ॒-സ്സവീ॑രാഃ ॥ ഊര്ജ॑-മ്പൃഥി॒വ്യാ രസ॑-മാ॒ഭര॑ന്തഃ । ശ॒ത-ഞ്ജീ॑വേമ ശ॒രദഃ॑ പുരൂ॒ചീഃ ॥ 2 ॥

വ॒മ്രീഭി॒-രനു॑വിത്ത॒-ങ്ഗുഹാ॑സു । ശ്രോത്ര॑-ന്ത ഉ॒ർവ്യബ॑ധിരാ ഭവാമഃ ॥ പ്ര॒ജാപ॑തി സൃഷ്ടാനാ-മ്പ്ര॒ജാനാ᳚മ് । ക്ഷു॒ധോപ॑ഹത്യൈ സുവി॒ത-ന്നോ॑ അസ്തു । ഉപ॒പ്രഭി॑ന്ന॒മിഷ॒-മൂര്ജ॑-മ്പ്ര॒ജാഭ്യഃ॑ । സൂദ॑-ങ്ഗൃ॒ഹേഭ്യോ॒ രസ॒മാഭ॑രാമി ॥ യസ്യ॑ രൂ॒പ-മ്ബിഭ്ര॑ദി॒മാ-മവി॑ന്ദത് । ഗുഹാ॒ പ്രവി॑ഷ്ടാഗ്​മ് സരി॒രസ്യ॒ മദ്ധ്യേ᳚ । തസ്യേ॒ദം-വിഁഹ॑ത-മാ॒ഭര॑ന്തഃ । അഛ॑മ്ബട്കാരമ॒സ്യാം-വിഁ ॑ധേമ ॥ 3 ॥

യ-ത്പ॒ര്യപ॑ശ്യ-ഥ്സരി॒രസ്യ॒ മദ്ധ്യേ᳚ । ഉ॒ർവീമപ॑ശ്യ॒-ജ്ജഗ॑തഃ പ്രതി॒ഷ്ഠാമ് । ത-ത്പുഷ്ക॑രസ്യാ॒യത॑നാ॒ദ്ധി ജാ॒തമ് । പ॒ര്ണ-മ്പൃ॑ഥി॒വ്യാഃ പ്രഥ॑നഗ്​മ് ഹരാമി ॥ യാഭി॒രദൃഗ്​മ്॑ഹ॒ജ്ജഗ॑തഃ പ്രതി॒ഷ്ഠാമ് । ഉ॒ർവീമി॒മാം-വിഁ ॑ശ്വജ॒നസ്യ॑ ഭ॒ര്ത്രീമ് । താ ന॑-ശ്ശി॒വാ-ശ്ശര്ക॑രാ-സ്സന്തു॒ സർവാഃ᳚ ॥ അ॒ഗ്നേ രേത॑ശ്ച॒ന്ദ്രഗ്​മ് ഹിര॑ണ്യമ് । അ॒ദ്ഭ്യ-സ്സമ്ഭൂ॑ത-മ॒മൃത॑-മ്പ്ര॒ജാസു॑ । ത-ഥ്സ॒ഭംര॑ന്നുത്തര॒തോ നി॒ധായ॑ ॥ 4 ॥

അ॒തി॒ പ്ര॒യച്ഛ॒-ന്ദുരി॑തി-ന്തരേയമ് ॥ അശ്വോ॑ രൂ॒പ-ങ്കൃ॒ത്വാ യദ॑ശ്വ॒ത്ഥേ ഽതി॑ഷ്ഠഃ । സം॒​വഁ॒ഥ്സ॒ര-ന്ദേ॒വേഭ്യോ॑ നി॒ലായ॑ । തത്തേ॒ ന്യ॑ക്തമി॒ഹ സ॒ഭംര॑ന്തഃ । ശ॒ത-ഞ്ജീ॑വേമ ശ॒രദ॒-സ്സവീ॑രാഃ ॥ ഊ॒ര്ജഃ പൃ॑ഥി॒വ്യാ അദ്ധ്യുത്ഥി॑തോ-ഽസി । വന॑സ്പതേ ശ॒തവ॑ല്​ശോ॒ വിരോ॑ഹ । ത്വയാ॑ വ॒യമിഷ॒മൂര്ജ॒-മ്മദ॑ന്തഃ । രാ॒യസ്പോഷേ॑ണ॒ സമി॒ഷാ മ॑ദേമ ॥ ഗാ॒യ॒ത്രി॒യാ ഹ്രി॒യമാ॑ണസ്യ॒ യത്തേ᳚ ॥ 5 ॥

പ॒ര്ണമപ॑ത-ത്തൃ॒തീയ॑സ്യൈ ദി॒വോ-ഽധി॑ । സോ॑-ഽയ-മ്പ॒ര്ണ-സ്സോ॑മപ॒ര്ണാദ്ധി ജാ॒തഃ । തതോ॑ ഹരാമി സോമപീ॒ഥസ്യാവ॑-രുദ്ധ്യൈ । ദേ॒വാനാ᳚-മ്ബ്രഹ്മവാ॒ദം-വഁദ॑താം॒-യഁത് । ഉ॒പാശൃ॑ണോ-സ്സു॒ശ്രവാ॒ വൈ ശ്രു॒തോ॑-ഽസി । തതോ॒ മാമാവി॑ശതു ബ്രഹ്മവര്ച॒സമ് । ത-ഥ്സ॒ഭംര॒ഗ്ഗ്॒ സ്തദവ॑രുന്ധീയ സാ॒ക്ഷാത് ॥ യയാ॑ തേ സൃ॒ഷ്ടസ്യാ॒ഗ്നേഃ । ഹേ॒തിമശ॑മയ-ത്പ്ര॒ജാപ॑തിഃ । താമി॒മാമ പ്ര॑ദാഹായ ॥ 6 ॥

ശ॒മീഗ്​മ് ശാന്ത്യൈ॑ ഹരാമ്യ॒ഹമ് ॥ യത്തേ॑ സൃ॒ഷ്ടസ്യ॑ യ॒തഃ । വിക॑ങ്കത॒-മ്ഭാ ആ᳚ര്ഛജ്ജാതവേദഃ । തയാ॑ ഭാ॒സാ സമ്മി॑തഃ । ഉ॒രു-ന്നോ॑ ലോ॒കമനു॒ പ്രഭാ॑ഹി ॥ യത്തേ॑ താ॒ന്തസ്യ॒ ഹൃദ॑യ॒മാച്ഛി॑ന്ദന് ജാതവേദഃ । മ॒രുതോ॒-ഽദ്ഭിസ്ത॑മയി॒ത്വാ । ഏ॒തത്തേ॒ തദ॑ശ॒നേ-സ്സമ്ഭ॑രാമി । സാത്മാ॑ അഗ്നേ॒ സഹൃ॑ദയോ ഭവേ॒ഹ ॥ ചിത്രി॑യാദശ്വ॒ത്ഥാ-ഥ്സമ്ഭൃ॑താ ബൃഹ॒ത്യഃ॑ ॥ 7 ॥

ശരീ॑രമ॒ഭി സഗ്ഗ്​ സ്കൃ॑താ-സ്സ്ഥ । പ്ര॒ജാപ॑തിനാ യജ്ഞമു॒ഖേന॒ സമ്മി॑താഃ । തി॒സ്രസ് ത്രി॒വൃദ്ഭി॑-ര്മിഥു॒നാഃ പ്രജാ᳚ത്യൈ ॥ അ॒ശ്വ॒ത്ഥാ-ദ്ധ॑വ്യവാ॒ഹാ-ദ്ധി ജാ॒താമ് । അ॒ഗ്നേ സ്ത॒നൂം-യഁ॒ജ്ഞിയാ॒ഗ്​മ്॒ സമ്ഭ॑രാമി । ശാ॒ന്തയോ॑നിഗ്​മ് ശമീഗ॒ര്ഭമ് । അ॒ഗ്നയേ॒ പ്രജ॑നയി॒തവേ᳚ ॥ യോ അ॑ശ്വ॒ത്ഥ-ശ്ശ॑മീഗ॒ര്ഭഃ । ആ॒രു॒രോഹ॒ ത്വേ സചാ᳚ । ത-ന്തേ॑ ഹരാമി॒ ബ്രഹ്മ॑ണാ ॥ 8 ॥

യ॒ജ്ഞിയൈഃ᳚ കേ॒തുഭി॑-സ്സ॒ഹ ॥ യ-ന്ത്വാ॑ സ॒മഭ॑രന്-ജാതവേദഃ । യ॒ഥാ॒ ശ॒രീ॒ര-മ്ഭൂ॒തേഷു॒ ന്യ॑ക്തമ് । സ സമ്ഭൃ॑ത-സ്സീദ ശി॒വഃ പ്ര॒ജാഭ്യഃ॑ । ഉ॒രു-ന്നോ॑ ലോ॒കമനു॑നേഷി വി॒ദ്വാന് ॥ പ്ര വേ॒ധസേ॑ ക॒വയേ॒ മേദ്ധ്യാ॑യ । വചോ॑ വ॒ന്ദാരു॑ വൃഷ॒ഭായ॒ വൃഷ്ണേ᳚ । യതോ॑ ഭ॒യമഭ॑യ॒-ന്തന്നോ॑ അസ്തു । അവ॑ ദേ॒വാന്. യ॑ജേ॒ ഹേഡ്യാന്॑ ॥ സ॒മിധാ॒-ഽഗ്നി-ന്ദു॑വസ്യത ॥ 9 ॥

ഘൃ॒തൈ-ര്ബോ॑ധയ॒താതി॑ഥിമ് । ആ-ഽസ്മി॑ന്. ഹ॒വ്യാ ജു॑ഹോതന ॥ ഉപ॑ ത്വാ-ഽഗ്നേ ഹ॒വിഷ്മ॑തീഃ । ഘൃ॒താചീ᳚ര്യന്തു ഹര്യത । ജു॒ഷസ്വ॑ സ॒മിധോ॒ മമ॑ ॥ ത-ന്ത്വാ॑ സ॒മിദ്ഭി॑രങ്ഗിരഃ । ഘൃ॒തേന॑ വര്ധയാമസി । ബൃ॒ഹച്ഛോ॑ചാ യവിഷ്ഠ്യ ॥ സ॒മി॒ദ്ധ്യമാ॑നഃ പ്രഥ॒മോ നു ധര്മഃ॑ । സമ॒ക്തുഭി॑രജ്യതേ വി॒ശ്വവാ॑രഃ ॥ 10 ॥

ശോ॒ചിഷ്കേ॑ശോ ഘൃ॒തനി॑ര്ണിക്-പാവ॒കഃ । സു॒യ॒ജ്ഞോ അ॒ഗ്നി-ര്യ॒ജഥാ॑യ ദേ॒വാന് ॥ ഘൃ॒തപ്ര॑തീകോ ഘൃ॒തയോ॑നിര॒ഗ്നിഃ । ഘൃ॒തൈ-സ്സമി॑ദ്ധോ ഘൃ॒തമ॒സ്യാന്ന᳚മ് । ഘൃ॒ത॒പ്രുഷ॑സ്ത്വാ സ॒രിതോ॑ വഹന്തി । ഘൃ॒ത-മ്പിബന്᳚-ഥ്സു॒യജാ॑ യക്ഷി ദേ॒വാന് ॥ ആ॒യു॒ര്ദാ അ॑ഗ്നേ ഹ॒വിഷോ॑ ജുഷാ॒ണഃ । ഘൃ॒ത പ്ര॑തീകോ ഘൃ॒തയോ॑നിരേധി । ഘൃ॒ത-മ്പീ॒ത്വാ മധു॒ചാരു॒ ഗവ്യ᳚മ് । പി॒തേവ॑ പു॒ത്രമ॒ഭി ര॑ക്ഷതാദി॒മമ് ॥ 11 ॥

ത്വാമ॑ഗ്നേ സമിധാ॒നം-യഁ ॑വിഷ്ഠ । ദേ॒വാ ദൂ॒ത-ഞ്ച॑ക്രിരേ ഹവ്യ॒വാഹ᳚മ് । ഉ॒രു॒ജ്രയ॑സ-ങ്ഘൃ॒തയോ॑നി॒-മാഹു॑തമ് । ത്വേ॒ഷ-ഞ്ചക്ഷു॑ര്ദധിരേ ചോദ॒യന്വ॑തി ॥ ത്വാമ॑ഗ്നേ പ്ര॒ദിവ॒ ആഹു॑ത-ങ്ഘൃ॒തേന॑ । സു॒മ്നാ॒യവ॑-സ്സുഷ॒മിധാ॒ സമീ॑ധിരേ । സ വാ॑വൃധാ॒ന ഓഷ॑ധീഭിരുക്ഷി॒തഃ । ഉ॒രുജ്രയാഗ്​മ്॑സി॒ പാര്ഥി॑വാ॒ വിതി॑ഷ്ഠസേ ॥ ഘൃ॒ത പ്ര॑തീകം-വഁ ഋ॒തസ്യ॑ ധൂ॒ര്॒ഷദ᳚മ് (ധൂര്॒ഷദ᳚മ്) । അ॒ഗ്നി-മ്മി॒ത്രന്ന സ॑മിധാ॒ന ഋ॑ഞ്ജതേ ॥ 12 ॥

ഇന്ധാ॑നോ അ॒ക്രോ വി॒ദഥേ॑ഷു॒ ദീദ്യ॑ത് । ശു॒ക്രവ॑ര്ണാ॒മുദു॑ നോ യഗ്​മ്സതേ॒ ധിയ᳚മ് ॥ പ്ര॒ജാ അ॑ഗ്നേ॒ സം​വാഁ ॑സയ । ആശാ᳚ശ്ച പ॒ശുഭി॑-സ്സ॒ഹ । രാ॒ഷ്ട്രാണ്യ॑സ്മാ॒ ആധേ॑ഹി । യാന്യാസ᳚ന്-ഥ്സവി॒തു-സ്സ॒വേ ॥ മ॒ഹീ വി॒ശ്പത്നീ॒ സദ॑നേ ഋ॒തസ്യ॑ । അ॒ർവാചീ॒ ഏത॑-ന്ധരുണേ രയീ॒ണാമ് । അ॒ന്തർവ॑ത്നീ॒ ജന്യ॑-ഞ്ജാ॒തവേ॑ദസമ് । അ॒ദ്ധ്വ॒രാണാ᳚-ഞ്ജനയഥഃ പുരോ॒ഗാമ് ॥ 13 ॥

ആരോ॑ഹത-ന്ദ॒ശത॒ഗ്​മ്॒ ശക്വ॑രീ॒-ര്മമ॑ । ഋ॒തേനാ᳚ഗ്ന॒ ആയു॑ഷാ॒ വര്ച॑സാ സ॒ഹ । ജ്യോഗ് ജീവ॑ന്ത॒ ഉത്ത॑രാമുത്തരാ॒ഗ്​മ്॒ സമാ᳚മ് । ദര്​ശ॑മ॒ഹ-മ്പൂ॒ര്ണമാ॑സം-യഁ॒ജ്ഞം-യഁഥാ॒ യജൈ᳚ ॥ ഋത്വി॑യവതീ സ്ഥോ അ॒ഗ്നിരേ॑തസൌ । ഗര്ഭ॑-ന്ദധാഥാ॒-ന്തേ വാ॑മ॒ഹ-ന്ദ॑ദേ । ത-ഥ്സ॒ത്യം-യഁ-ദ്വീ॒ര-മ്ബി॑ഭൃഥഃ । വീ॒ര-ഞ്ജ॑നയി॒ഷ്യഥഃ॑ । തേ മ-ത്പ്രാ॒തഃ പ്രജ॑നിഷ്യേഥേ । തേ മാ॒ പ്രജാ॑തേ॒ പ്രജ॑നയി॒ഷ്യഥഃ॑ ॥ 14 ॥

പ്ര॒ജയാ॑ പ॒ശുഭി॑-ര്ബ്രഹ്മവര്ച॒സേന॑ സുവ॒ര്ഗേ ലോ॒കേ ॥ അനൃ॑താ-ഥ്സ॒ത്യമുപൈ॑മി । മാ॒നു॒ഷാ-ദ്ദൈവ്യ॒-മുപൈ॑മി । ദൈവീം॒-വാഁചം॑-യഁച്ഛാമി ॥ ശല്കൈ॑ര॒ഗ്നിമി॑ന്ധാ॒നഃ । ഉ॒ഭൌ ലോ॒കൌ സ॑നേമ॒ഹമ് । ഉ॒ഭയോ᳚-ര്ലോ॒കയോര്॑. ഋ॒ദ്ധ്വാ । അതി॑ മൃ॒ത്യു-ന്ത॑രാമ്യ॒ഹമ് ॥ ജാത॑വേദോ॒ ഭുവ॑നസ്യ॒ രേതഃ॑ । ഇ॒ഹ സി॑ഞ്ച॒ തപ॑സോ॒ യജ്ജ॑നി॒ഷ്യതേ᳚ ॥ 15 ॥

അ॒ഗ്നിമ॑ശ്വ॒ത്ഥാദധി॑ ഹവ്യ॒വാഹ᳚മ് । ശ॒മീ॒ഗ॒ര്ഭാ-ജ്ജ॒നയ॒ന॒.യോ മ॑യോ॒ ഭൂഃ ॥ അ॒യ-ന്തേ॒ യോനി॑ര്-ഋ॒ത്വിയഃ॑ । യതോ॑ ജാ॒തോ അരോ॑ചഥാഃ । ത-ഞ്ജാ॒നന്ന॑ഗ്ന॒ ആരോ॑ഹ । അഥാ॑ നോ വര്ധയാ ര॒യിമ് ॥ അപേ॑ത॒ വീത॒ വി ച॑ സര്പ॒താതഃ॑ । യേ-ഽത്ര॒ സ്ഥ പു॑രാ॒ണാ യേ ച॒ നൂത॑നാഃ । അദാ॑ദി॒ദം-യഁ॒മോ॑-ഽവ॒സാന॑-മ്പൃഥി॒വ്യാഃ । അക്ര॑ന്നി॒മ-മ്പി॒തരോ॑ ലോ॒കമ॑സ്മൈ ॥ 16 ॥

അ॒ഗ്നേര്ഭസ്മാ᳚സ്യ॒ഗ്നേഃ പുരീ॑ഷമസി ॥ സ॒ജ്ഞാന്ന॑മസി കാമ॒ധര॑ണമ് । മയി॑ തേ കാമ॒ധര॑ണ-മ്ഭൂയാത് ॥ സം-വഁ ॑-സ്സൃജാമി॒ ഹൃദ॑യാനി । സഗ്​മ് സൃ॑ഷ്ട॒-മ്മനോ॑ അസ്തു വഃ । സഗ്​മ് സൃ॑ഷ്ടഃ പ്രാ॒ണോ അ॑സ്തു വഃ ॥ സം-യാഁ വഃ॑ പ്രി॒യാസ്ത॒നുവഃ॑ । സമ്പ്രി॒യാ ഹൃദ॑യാനി വഃ । ആ॒ത്മാ വോ॑ അസ്തു॒ സമ്പ്രി॑യഃ । സമ്പ്രി॑യാ-സ്ത॒നുവോ॒ മമ॑ ॥ 17 ॥

കല്പേ॑താ॒-ന്ദ്യാവാ॑പൃഥി॒വീ । കല്പ॑ന്താ॒മാപ॒ ഓഷ॑ധീഃ । കല്പ॑ന്താമ॒ഗ്നയഃ॒ പൃഥ॑ക് । മമ॒ ജ്യൈഷ്ഠ്യാ॑യ॒ സവ്ര॑താഃ ॥ യേ᳚-ഽഗ്നയ॒-സ്സമ॑നസഃ । അ॒ന്ത॒രാ ദ്യാവാ॑പൃഥി॒വീ । വാസ॑ന്തികാവൃ॒തൂ അ॒ഭി കല്പ॑മാനാഃ । ഇന്ദ്ര॑മിവ ദേ॒വാ അ॒ഭി സം​വിഁ ॑ശന്തു ॥ ദി॒വസ്ത്വാ॑ വീ॒ര്യേ॑ണ । പൃ॒ഥി॒വ്യൈ-മ॑ഹി॒മ്നാ ॥ 18 ॥

അ॒ന്തരി॑ക്ഷസ്യ॒ പോഷേ॑ണ । സ॒ർവപ॑ശു॒-മാദ॑ധേ ॥ അജീ॑ജന-ന്ന॒മൃത॒-മ്മര്ത്യാ॑സഃ । അ॒സ്രേ॒മാണ॑-ന്ത॒രണിം॑-വീഁ॒ഡുജ॑മ്ഭമ് । ദശ॒ സ്വസാ॑രോ അ॒ഗ്രുവ॑-സ്സമീ॒ചീഃ । പുമാഗ്​മ്॑സ-ഞ്ജാ॒തമ॒ഭി സഗ്​മ്ര॑ഭന്താമ് ॥ പ്ര॒ജാപ॑തേസ്ത്വാ പ്രാ॒ണേനാഭി॒ പ്രാണി॑മി । പൂ॒ഷ്ണഃ പോഷേ॑ണ॒ മഹ്യ᳚മ് । ദീ॒ര്ഘാ॒യു॒ത്വായ॑ ശ॒തശാ॑രദായ । ശ॒തഗ്​മ് ശ॒രദ്ഭ്യ॒ ആയു॑ഷേ॒ വര്ച॑സേ ॥ 19 ॥

ജീ॒വാത്വൈ പുണ്യാ॑യ ॥ അ॒ഹ-ന്ത്വദ॑സ്മി॒ മദ॑സി॒ ത്വമേ॒തത് । മമാ॑സി॒ യോനി॒സ്തവ॒ യോനി॑രസ്മി । മമൈ॒വ സന്വഹ॑ ഹ॒വ്യാന്യ॑ഗ്നേ । പു॒ത്രഃ പി॒ത്രേ ലോ॑ക॒കൃ-ജ്ജാ॑തവേദഃ ॥ പ്രാ॒ണേ ത്വാ॒ ഽമൃത॒മാദ॑ധാമി । അ॒ന്നാ॒ദമ॒ന്നാദ്യാ॑യ । ഗോ॒പ്താര॒-ങ്ഗുപ്ത്യൈ᳚ ॥ സു॒ഗാ॒ര്॒ഹ॒പ॒ത്യോ വി॒ദഹ॒ന്നരാ॑തീഃ । ഉ॒ഷസ॒-ശ്ശ്രേയ॑സീ-ശ്ശ്രേയസീ॒-ര്ദധ॑ത് ॥ 20 ॥

അഗ്നേ॑ സ॒പത്നാഗ്​മ്॑ അപ॒ ബാധ॑മാനഃ । രാ॒യസ്പോഷ॒-മിഷ॒മൂര്ജ॑-മ॒സ്മാസു॑ ധേഹി ॥ ഇ॒മാ ഉ॒ മാമുപ॑തിഷ്ഠന്തു॒ രായഃ॑ । ആ॒ഭിഃ പ്ര॒ജാഭി॑രി॒ഹ സം-വഁ ॑സേയ । ഇ॒ഹോ ഇഡാ॑ തിഷ്ഠതു വിശ്വരൂ॒പീ । മദ്ധ്യേ॒ വസോ᳚-ര്ദീദിഹി ജാതവേദഃ ॥ ഓജ॑സേ॒ ബലാ॑യ॒ ത്വോദ്യ॑ച്ഛേ । വൃഷ॑ണേ॒ ശുഷ്മാ॒യായു॑ഷേ॒ വര്ച॑സേ । സ॒പ॒ത്ന॒തൂര॑സി വൃത്ര॒തൂഃ । യസ്തേ॑ ദേ॒വേഷു॑ മഹി॒മാ സു॑വ॒ര്ഗഃ ॥ 21 ॥

യസ്ത॑ ആ॒ത്മാ പ॒ശുഷു॒ പ്രവി॑ഷ്ടഃ । പുഷ്ടി॒ര്യാ തേ॑ മനു॒ഷ്യേ॑ഷു പപ്ര॒ഥേ । തയാ॑ നോ അഗ്നേ ജു॒ഷമാ॑ണ॒ ഏഹി॑ ॥ ദി॒വഃ പൃ॑ഥി॒വ്യാഃ പര്യ॒ന്തരി॑ക്ഷാത് । വാതാ᳚-ത്പ॒ശുഭ്യോ॒ അദ്ധ്യോഷ॑ധീഭ്യഃ । യത്ര॑യത്ര ജാതവേദ-സ്സ-മ്ബ॒ഭൂഥ॑ । തതോ॑ നോ അഗ്നേ ജു॒ഷമാ॑ണ॒ ഏഹി॑ ॥ പ്രാചീ॒മനു॑ പ്ര॒ദിശ॒-മ്പ്രേഹി॑ വി॒ദ്വാന് । അ॒ഗ്നേര॑ഗ്നേ പു॒രോ അ॑ഗ്നി-ര്ഭവേ॒ഹ । വിശ്വാ॒ ആശാ॒ ദീദ്യാ॑നോ॒ വി ഭാ॑ഹി ॥ 22 ॥

ഊര്ജ॑-ന്നോ ധേഹി ദ്വി॒പദേ॒ ചതു॑ഷ്പദേ ॥ അന്വ॒ഗ്നിരു॒ഷസാ॒-മഗ്ര॑-മഖ്യത് । അന്വഹാ॑നി പ്രഥ॒മോ ജാ॒തവേ॑ദാഃ । അനു॒ സൂര്യ॑സ്യ പുരു॒ത്രാ ച॑ ര॒ശ്മീന് । അനു॒ ദ്യാവാ॑പൃഥി॒വീ ആത॑താന ॥ വിക്ര॑മസ്വ മ॒ഹാഗ്​മ് അ॑സി । വേ॒ദി॒ഷ-ന്മാനു॑ഷേഭ്യഃ । ത്രി॒ഷു ലോ॒കേഷു॑ ജാഗൃഹി ॥ യദി॒ദ-ന്ദി॒വോ യദ॒ദഃ പൃ॑ഥി॒വ്യാഃ । സം॒-വിഁ॒ദാ॒നേ രോദ॑സീ സ-മ്ബഭൂ॒വതുഃ॑ ॥ 23 ॥

തയോഃ᳚ പൃ॒ഷ്ഠേ സീ॑ദതു ജാ॒തവേ॑ദാഃ । ശ॒ഭൂംഃ പ്ര॒ജാഭ്യ॑-സ്ത॒നുവേ᳚ സ്യോ॒നഃ ॥ പ്രാ॒ണ-ന്ത്വാ॒-ഽമൃത॒ ആദ॑ധാമി । അ॒ന്നാ॒ദമ॒ന്നാദ്യാ॑യ । ഗോ॒പ്താര॒-ങ്ഗുപ്ത്യൈ᳚ । യത്തേ॑ ശുക്ര ശു॒ക്രം-വഁര്ച॑-ശ്ശു॒ക്രാ ത॒നൂഃ । ശു॒ക്ര-ഞ്ജ്യോതി॒-രജ॑സ്രമ് । തേന॑ മേ ദീദിഹി॒ തേന॒ ത്വാ-ഽഽദ॑ധേ । അ॒ഗ്നിനാ᳚-ഽഽഗ്നേ॒ ബ്രഹ്മ॑ണാ । ആ॒ന॒ശേ വ്യാ॑നശേ॒ സർവ॒മായു॒-ർവ്യാ॑നശേ ॥ 24 ॥

നര്യ॑ പ്ര॒ജാ-മ്മേ॑ ഗോപായ । അ॒മൃ॒ത॒ത്വായ॑ ജീ॒വസേ᳚ । ജാ॒താ-ഞ്ജ॑നി॒ഷ്യമാ॑ണാ-ഞ്ച । അ॒മൃതേ॑ സ॒ത്യേ പ്രതി॑ഷ്ഠിതാമ് ॥ അഥ॑ർവ പി॒തു-മ്മേ॑ ഗോപായ । രസ॒മന്ന॑മി॒ഹായു॑ഷേ । അദ॑ബ്ധാ॒യോ-ഽശീ॑തതനോ । അവി॑ഷ-ന്നഃ പി॒തു-ങ്കൃ॑ണു ॥ ശഗ്ഗ്​സ്യ॑ പ॒ശൂ-ന്മേ॑ ഗോപായ । ദ്വി॒പാദോ॒ യേ ചതു॑ഷ്പദഃ ॥ 25 ॥

അ॒ഷ്ടാശ॑ഫാശ്ച॒ യ ഇ॒ഹാഗ്നേ᳚ । യേ ചൈക॑ശഫാ ആശു॒ഗാഃ ॥ സപ്ര॑ഥ സ॒ഭാ-മ്മേ॑ ഗോപായ । യേ ച॒ സഭ്യാ᳚-സ്സഭാ॒സദഃ॑ । താനി॑ന്ദ്രി॒യാവ॑തഃ കുരു । സർവ॒മായു॒-രുപാ॑സതാമ് ॥ അഹേ॑ബുദ്ധ്നിയ॒ മന്ത്ര॑-മ്മേ ഗോപായ । യമൃഷ॑യസ്ത്രൈവി॒ദാ വി॒ദുഃ । ഋച॒-സ്സാമാ॑നി॒ യജൂഗ്​മ്॑ഷി । സാ ഹി ശ്രീര॒മൃതാ॑ സ॒താമ് ॥ 26 ॥

ചതു॑-ശ്ശിഖണ്ഡാ യുവ॒തി-സ്സു॒പേശാഃ᳚ । ഘൃ॒തപ്ര॑തീകാ॒ ഭുവ॑നസ്യ॒ മദ്ധ്യേ᳚ । മ॒ര്മൃ॒ജ്യമാ॑നാ മഹ॒തേ സൌഭ॑ഗായ । മഹ്യ॑-ന്ധുക്ഷ്വ॒ യജ॑മാനായ॒ കാമാന്॑ ॥ ഇ॒ഹൈവ സന്തത്ര॑ സ॒തോ വോ॑ അഗ്നയഃ । പ്രാ॒ണേന॑ വാ॒ചാ മന॑സാ ബിഭര്മി । തി॒രോ മാ॒ സന്ത॒മായു॒ര്മാ പ്രഹാ॑സീത് । ജ്യോതി॑ഷാ വോ വൈശ്വാന॒രേ-ണോപ॑തിഷ്ഠേ ॥ പ॒ഞ്ച॒ധാ-ഽഗ്നീന്-വ്യ॑ക്രാമത് । വി॒രാട്-ഥ്സൃ॒ഷ്ടാ പ്ര॒ജാപ॑തേഃ । ഊ॒ര്ധ്വാ-ഽഽരോ॑ഹ-ദ്രോഹി॒ണീ । യോനി॑ര॒ഗ്നേഃ പ്രതി॑ഷ്ഠിതിഃ ॥ 27 ॥
(വി॒ശ॒ന്തു॒ നഃ॒ - പു॒രു॒ചീ--ര് വി॑ധേമ - നി॒ധായ॒ - യ-ത്തേ - ഽപ്ര॑ദാഹായ - ബൃഹ॒ത്യോ᳚ - ബ്രഹ്മ॑ണാ - ദുവസ്യത - വി॒ശ്വവാ॑ര - ഇ॒മ - മൃ॑ഞ്ജതേ - പുരോ॒ഗാം - പ്രജ॑നയി॒ഷ്യഥോ॑ - ജനി॒ഷ്യതേ᳚-ഽ - സ്മൈ॒ - മമ॑ - മഹി॒മ്നാ - വര്ച॑സേ॒ - ദധ॑ഥ് - സുവ॒ര്ഗാ - ഭാ॑ഹി - സമ്ബഭൂ॒വതു॒ - രായു॒-ർവ്യാ॑നശേ॒ - ചതു॑ഷ്പദഃ - സ॒താം - പ്ര॒ജാപ॑തേ॒-ര്ദ്വേ ച॑) (അ. 1)

അനുവാകം 2 - വിഷൂവന്നാമക-മ്മുഖ്യമഹ, തദുഭയപാര്​ശ്വവര്തീനി ചത്വാര്യഹാനി ചോച്യന്തേ
നവൈ॒താന്യഹാ॑നി ഭവന്തി । നവ॒ വൈ സു॑വ॒ര്ഗാ ലോ॒കാഃ । യദേ॒താന്യഹാ᳚-ന്യുപ॒യന്തി॑ । ന॒വസ്വേ॒വ ത-ഥ്സു॑വ॒ര്ഗേഷു॑ ലോ॒കേഷു॑ സ॒ത്രിണഃ॑ പ്രതി॒തിഷ്ഠ॑ന്തോ യന്തി ॥ അ॒ഗ്നി॒ഷ്ടോ॒മാഃ പര॑-സ്സാമാനഃ കാ॒ര്യാ॑ ഇത്യാ॑ഹുഃ । അ॒ഗ്നി॒ഷ്ടോ॒മസ॑മിന്ത-സ്സുവ॒ര്ഗോ ലോ॒ക ഇതി॑ । ദ്വാദ॑ശാ-ഗ്നിഷ്ടോ॒മസ്യ॑ സ്തോ॒ത്രാണി॑ । ദ്വാദ॑ശ॒ മാസാ᳚-സ്സം​വഁഥ്സ॒രഃ ॥ ത-ത്തന്ന സൂര്ക്ഷ്യ᳚മ് । ഉ॒ക്ഥ്യാ॑ ഏ॒വ സ॑പ്തദ॒ശാഃ പര॑-സ്സാമാനഃ കാ॒ര്യാഃ᳚ ॥ 28 ॥

പ॒ശവോ॒ വാ ഉ॒ക്ഥാനി॑ । പ॒ശൂ॒നാമവ॑-രുദ്ധ്യൈ ॥ വി॒ശ്വ॒ജി॒ദ॒ഭി॒ജിതാ॑-വഗ്നിഷ്ടോ॒മൌ ॥ ഉ॒ക്ഥ്യാ᳚-സ്സപ്തദ॒ശാഃ പര॑-സ്സാമാനഃ । തേ സഗ്ഗ്​സ്തു॑താ വി॒രാജ॑മ॒ഭി സമ്പ॑ദ്യന്തേ । ദ്വേ ചര്ചാ॒വതി॑ രിച്യേതേ । ഏക॑യാ॒ ഗൌരതി॑രിക്തഃ । ഏക॒യാ-ഽഽയു॑രൂ॒നഃ । സു॒വ॒ര്ഗോ വൈ ലോ॒കോ ജ്യോതിഃ॑ । ഊര്ഗ് വി॒രാട് ॥ 29 ॥

സു॒വ॒ര്ഗമേ॒വ തേന॑ ലോ॒കമ॒ഭി ജ॑യന്തി ॥ യ-ത്പര॒ഗ്​മ്॒ രാഥ॑ന്തരമ് । ത-ത്പ്ര॑ഥ॒മേ-ഽഹ॑ന്-കാ॒ര്യ᳚മ് । ബൃ॒ഹ-ദ്ദ്വി॒തീയേ᳚ । വൈ॒രൂ॒പ-ന്തൃ॒തീയേ᳚ । വൈ॒രാ॒ജ-ഞ്ച॑തു॒ര്ഥേ । ശാ॒ക്വ॒ര-മ്പ॑ഞ്ച॒മേ । രൈ॒വ॒തഗ്​മ് ഷ॒ഷ്ഠേ । തദു॑ പൃ॒ഷ്ഠേഭ്യോ॒ നയ॑ന്തി ॥ സ॒തന്ന॑യ ഏ॒തേ ഗ്രഹാ॑ ഗൃഹ്യന്തേ ॥ 30 ॥

അ॒തി॒ഗ്രാ॒ഹ്യാഃ᳚ പര॑-സ്സാമസു । ഇ॒മാനേ॒വൈതൈ-ര്ലോ॒കാന്-ഥ്സന്ത॑ന്വന്തി ॥ മി॒ഥു॒നാ ഏ॒തേ ഗ്രഹാ॑ ഗൃഹ്യന്തേ । അ॒തി॒ഗ്രാ॒ഹ്യാഃ᳚ പര॑-സ്സാമസു । മി॒ഥു॒നമേ॒വ തൈ-ര്യജ॑മാനാ॒ അവ॑രുന്ധതേ ॥ ബൃ॒ഹ-ത്പൃ॒ഷ്ഠ-മ്ഭ॑വതി । ബൃ॒ഹ-ദ്വൈ സു॑വ॒ര്ഗോ ലോ॒കഃ । ബൃ॒ഹ॒തൈവ സു॑വ॒ര്ഗം-ലോഁ॒കം-യഁ ॑ന്തി ॥ ത്ര॒യ॒സ്ത്രി॒ഗ്​മ്॒ശി നാമ॒ സാമ॑ । മാദ്ധ്യ॑ന്ദിനേ॒ പവ॑മാനേ ഭവതി ॥ 31 ॥

ത്രയ॑സ്ത്രിഗ്​മ്ശ॒ദ്വൈ ദേ॒വതാഃ᳚ । ദേ॒വതാ॑ ഏ॒വാവ॑രുന്ധതേ ॥ യേ വാ ഇ॒തഃ പരാ᳚ഞ്ചഗ്​മ് സം​വഁഥ്സ॒ര-മു॑പ॒ യന്തി॑ । ന ഹൈ॑ന॒-ന്തേ സ്വ॒സ്തി സമ॑ശ്ഞുവതേ । അഥ॒ യേ॑-ഽമുതോ॒-ഽർവാഞ്ച॑മുപ॒ യന്തി॑ । തേ ഹൈ॑നഗ്ഗ്​ സ്വ॒സ്തി സമ॑ശ്ഞുവതേ । ഏ॒തദ്വാ അ॒മുതോ॒-ഽർവാഞ്ച॒മുപ॑ യന്തി । യദേ॒വമ് । യോ ഹ॒ ഖലു॒ വാവ പ്ര॒ജാപ॑തിഃ । സ ഉ॑ വേ॒വേന്ദ്രഃ॑ । തദു॑ ദേ॒വേഭ്യോ॒ നയ॑ന്തി ॥ 32 ॥
(കാ॒ര്യാ॑-വി॒രാഡ് - ഗൃ॑ഹ്യന്തേ॒ - പവ॑മാനേ ഭവ॒തീ - ന്ദ്ര॒ ഏകം॑ ച) (അ. 2)

അനുവാകം 3 - വിഷുവദ്ദിനേ-ഽതിഗ്രാഹ്യവിശേഷാഃ
സന്ത॑തി॒ർവാ ഏ॒തേ ഗ്രഹാഃ᳚ । യ-ത്പര॑-സ്സാമാനഃ । വി॒ഷൂ॒വാന്-ദി॑വാകീ॒ര്ത്യ᳚മ് । യഥാ॒ ശാലാ॑യൈ॒ പക്ഷ॑സീ । ഏ॒വഗ്​മ് സം॑​വഁഥ്സ॒രസ്യ॒ പക്ഷ॑സീ । യദേ॒തേന ഗൃ॒ഹ്യേരന്ന്॑ । വിഷൂ॑ചീ സം​വഁഥ്സ॒രസ്യ॒ പക്ഷ॑സീ॒ വ്യവ॑സ്രഗ്​മ് സേയാതാമ് । ആര്തി॒മാര്ച്ഛേ॑യുഃ । യദേ॒തേ ഗൃ॒ഹ്യന്തേ᳚ । യഥാ॒ ശാലാ॑യൈ॒ പക്ഷ॑സീ മദ്ധ്യ॒മം​വഁ॒ഗ്​മ്॒ശമ॒ഭി സ॑മാ॒യച്ഛ॑തി ॥ 33 ॥

ഏ॒വഗ്​മ് സം॑​വഁഥ്സ॒രസ്യ॒ പക്ഷ॑സീ ദിവാകീ॒ര്ത്യ॑മ॒ഭി സന്ത॑ന്വന്തി । നാര്തി॒മാര്ച്ഛ॑ന്തി ॥ ഏ॒ക॒വി॒ഗ്​മ്॒ശ-മഹ॑ര്ഭവതി । ശു॒ക്രാഗ്രാ॒ ഗ്രഹാ॑ ഗൃഹ്യന്തേ । പ്രത്യുത്ത॑ബ്ധ്യൈ സയ॒ത്വായ॑ ॥ സൌ॒ര്യ॑ ഏ॒തദഹഃ॑ പ॒ശുരാല॑ഭ്യതേ । സൌ॒ര്യോ॑-ഽതിഗ്രാ॒ഹ്യോ॑ ഗൃഹ്യതേ । അഹ॑രേ॒വ രൂ॒പേണ॒ സമ॑ര്ധയന്തി । അഥോ॒ അഹ്ന॑ ഏ॒വൈഷ ബ॒ലിര്-ഹ്രി॑യതേ ॥ സ॒പ്തൈ-തദഹ॑രതി-ഗ്രാ॒ഹ്യാ॑ ഗൃഹ്യന്തേ ॥ 34 ॥

സ॒പ്ത വൈ ശീ॑ര്​ഷ॒ണ്യാഃ᳚ പ്രാ॒ണാഃ । അ॒സാവാ॑ദി॒ത്യ-ശ്ശിരഃ॑ പ്ര॒ജാനാ᳚മ് । ശീ॒ര്॒ഷന്നേ॒വ പ്ര॒ജാനാ᳚-മ്പ്രാ॒ണാ-ന്ദ॑ധാതി । തസ്മാ᳚ഥ്സ॒പ്ത ശീ॒ര്॒ഷ-ന്പ്രാ॒ണാഃ ॥ ഇന്ദ്രോ॑ വൃ॒ത്രഗ്​മ് ഹ॒ത്വാ । അസു॑രാ-ന്പരാ॒ഭാവ്യ॑ । സ ഇ॒മാഁല്ലോ॒കാ-ന॒ഭ്യ॑ജയത് । തസ്യാ॒സൌ ലോ॒കോ-ഽന॑ഭിജിത ആസീത് । തം-വിഁ॒ശ്വക॑ര്മാ ഭൂ॒ത്വാ-ഽഭ്യ॑ജയത് । യ-ദ്വൈ᳚ശ്വകര്മ॒ണോ ഗൃ॒ഹ്യതേ᳚ ॥ 35 ॥

സു॒വ॒ര്ഗസ്യ॑ ലോ॒കസ്യാ॒-ഭിജി॑ത്യൈ ॥ പ്ര വാ ഏ॒തേ᳚-ഽസ്മാ-ല്ലോ॒കാ-ച്ച്യ॑വന്തേ । യേ വൈ᳚ശ്വകര്മ॒ണ-ങ്ഗൃ॒ഹ്ണതേ᳚ । ആ॒ദി॒ത്യശ്ശ്വോ ഗൃ॑ഹ്യതേ । ഇ॒യം-വാഁ അദി॑തിഃ । അ॒സ്യാമേ॒വ പ്രതി॑തിഷ്ഠന്തി ॥ അ॒ന്യോ᳚ന്യോ ഗൃഹ്യേതേ । വിശ്വാ᳚ന്യേ॒വാന്യേന॒ കര്മാ॑ണി കുർവാ॒ണാ യ॑ന്തി । അ॒സ്യാമ॒ന്യേന॒ പ്രതി॑ തിഷ്ഠന്തി ॥ താവാ-ഽപ॑രാ॒ര്ധാ-ഥ്സം॑​വഁഥ്സ॒രസ്യാ॒-ന്യോ᳚ന്യോ ഗൃഹ്യേതേ ॥ താവു॒ഭൌ സ॒ഹ മ॑ഹാവ്ര॒തേ ഗൃ॑ഹ്യേതേ । യ॒ജ്ഞസ്യൈ॒വാന്ത॑-ങ്ഗ॒ത്വാ । ഉ॒ഭയോ᳚-ര്ലോ॒കയോഃ॒ പ്രതി॑ തിഷ്ഠന്തി ॥ അ॒ര്ക്യ॑മു॒ക്ഥ-മ്ഭ॑വതി ।
അ॒ന്നാദ്യ॒സ്യാ-വ॑രുദ്ധ്യൈ ॥ 36 ॥
(സ॒മാ॒യച്ഛ॑ - ത്യതിഗ്രാ॒ഹ്യാ॑ ഗൃഹ്യന്തേ - ഗൃ॒ഹ്യതേ॑ - സം​വഁഥ്സ॒രസ്ഥാ॒ന്യോ᳚ന്യോ ഗൃഹ്യേതേ॒ പഞ്ച॑ ച ) (അ. 3)

അനുവാകം 4 - തസ്മിന്നേവ ദിനേ ദിവാകീര്ത്യനാമാനി സാമാനി
ഏ॒ക॒വി॒ഗ്​മ്॒ശ ഏ॒ഷ ഭ॑വതി । ഏ॒തേന॒ വൈ ദേ॒വാ ഏ॑കവി॒ഗ്​മ്॒ശേന॑ । ആ॒ദി॒ത്യമി॒ത ഉ॑ത്ത॒മഗ്​മ് സു॑വ॒ര്ഗം-ലോഁ॒ക-മാരോ॑ഹയന്ന് । സ വാ ഏ॒ഷ ഇ॒ത ഏ॑കവി॒ഗ്​മ്॒ശഃ । തസ്യ॒ ദശാ॒വസ്താ॒ദഹാ॑നി । ദശ॑ പ॒രസ്താ᳚ത് । സ വാ ഏ॒ഷ വി॒രാജ്യു॑ഭ॒യതഃ॒ പ്രതി॑ഷ്ഠിതഃ । വി॒രാജി॒ ഹി വാ ഏ॒ഷ ഉ॑ഭ॒യതഃ॒ പ്രതി॑ഷ്ഠിതഃ । തസ്മാ॑ദന്ത॒രേമൌ ലോ॒കൌ യന്ന് । സർവേ॑ഷു സുവ॒ര്ഗേഷു॑ ലോ॒കേ-ഷ്വ॑ഭി॒തപ॑ന്നേതി ॥ 37 ॥

ദേ॒വാ വാ ആ॑ദി॒ത്യസ്യ॑ സുവ॒ര്ഗസ്യ॑ ലോ॒കസ്യ॑ । പരാ॑ചോ-ഽതിപാ॒ദാദ॑ബിഭയുഃ । ത-ഞ്ഛന്ദോ॑ഭിരദൃഗ്​മ് ഹ॒ന്ധൃത്യൈ᳚ । ദേ॒വാ വാ ആ॑ദി॒ത്യസ്യ॑ സുവ॒ര്ഗസ്യ॑ ലോ॒കസ്യ॑ । അവാ॑ചോ-ഽവപാ॒ദാദ॑ബിഭയുഃ । ത-മ്പ॒ഞ്ചഭീ॑ ര॒ശ്മിഭി॒-രുദ॑വയന്ന് । തസ്മാ॑ദേകവി॒ഗ്​മ്॒ശേ ഽഹ॒-ന്പഞ്ച॑ ദിവാകീ॒ര്ത്യാ॑നി ക്രിയന്തേ । ര॒ശ്മയോ॒ വൈ ദി॑വാകീ॒ര്ത്യാ॑നി ॥ യേ ഗാ॑യ॒ത്രേ । തേ ഗാ॑യ॒ത്രീഷൂത്ത॑രയോഃ॒ പവ॑മാനയോഃ ॥ 38 ॥

മ॒ഹാദി॑വാകീര്ത്യ॒ഗ്​മ്॒ ഹോതുഃ॑ പൃ॒ഷ്ഠമ് । വി॒ക॒ര്ണ-മ്ബ്ര॑ഹ്മസാ॒മമ് । ഭാ॒സോ᳚-ഽഗ്നിഷ്ടോ॒മഃ ॥ അഥൈ॒താനി॒ പരാ॑ണി । പരൈ॒ർവൈ ദേ॒വാ ആ॑ദി॒ത്യഗ്​മ് സു॑വ॒ര്ഗം-ലോഁ॒കമ॑പാരയന്ന് । യദപാ॑രയന്ന് । ത-ത്പരാ॑ണാ-മ്പര॒ത്വമ് । പാ॒രയ॑ന്ത്യേന॒-മ്പരാ॑ണി । യ ഏ॒വം-വേഁദ॑ । അഥൈ॒താനി॒ സ്പരാ॑ണി । സ്പരൈ॒ർവൈ ദേ॒വാ ആ॑ദി॒ത്യഗ്​മ് സു॑വ॒ര്ഗം-ലോഁ॒കമ॑സ്പാരയന്ന് । യദസ്പാ॑രയന്ന് । ത-ഥ്സ്പരാ॑ണാഗ്​ സ്പര॒ത്വമ് । സ്പാ॒രയ॑ന്ത്യേന॒ഗ്ഗ്॒ സ്പരാ॑ണി । യ ഏ॒വം-വേഁദ॑ ॥ 39 ॥
(ഏ॒തി॒-പവ॑മാനയോഃ॒-സ്പരാ॑ണീ॒ പഞ്ച॑ ച) (അ. 4)

അനുവാകം 5 - പശവഃ വൈഷ്ണവാദ്യാ നവ
അപ്ര॑തിഷ്ഠാം॒-വാഁ ഏ॒തേ ഗ॑ച്ഛന്തി । യേഷാഗ്​മ്॑ സം​വഁഥ്സ॒രേ-ഽനാ॒പ്തേ-ഽഥ॑ । ഏ॒കാ॒ദ॒ശിന്യാ॒പ്യതേ᳚ ॥ വൈ॒ഷ്ണ॒വം-വാഁ ॑മ॒ന-മാല॑ഭന്തേ । യ॒ജ്ഞോ വൈ വിഷ്ണുഃ॑ । യ॒ജ്ഞമേ॒വാല॑ഭന്തേ॒ പ്രതി॑ഷ്ഠിത്യൈ । ഐ॒ന്ദ്രാ॒ഗ്ന-മാല॑ഭന്തേ । ഇ॒ന്ദ്രാ॒ഗ്നീ വൈ ദേ॒വാനാ॒-മയാ॑തയാമാനൌ । യേ ഏ॒വ ദേ॒വതേ॒ അയാ॑തയാമ്നീ । തേ ഏ॒വാല॑ഭന്തേ ॥ 40 ॥

വൈ॒ശ്വ॒ദേ॒വ-മാല॑ഭന്തേ । ദേ॒വതാ॑ ഏ॒വാവ॑-രുന്ധതേ । ദ്യാ॒വാ॒പൃ॒ഥി॒വ്യാ᳚-ന്ധേ॒നു-മാല॑ഭന്തേ । ദ്യാവാ॑പൃഥി॒വ്യോരേ॒വ പ്രതി॑ തിഷ്ഠന്തി । വാ॒യ॒വ്യം॑-വഁ॒ഥ്സമാല॑ഭന്തേ । വാ॒യുരേ॒വൈഭ്യോ॑ യഥാ-ഽഽയത॒നാ-ദ്ദേ॒വതാ॒ അവ॑രുന്ധേ । ആ॒ദി॒ത്യാമവിം॑-വഁ॒ശാ-മാല॑ഭന്തേ । ഇ॒യം-വാഁ അദി॑തിഃ । അ॒സ്യാമേ॒വ പ്രതി॑ തിഷ്ഠന്തി । മൈ॒ത്രാ॒വ॒രു॒ണീ-മാല॑ഭന്തേ ॥ 41 ॥

മി॒ത്രേണൈ॒വ യ॒ജ്ഞസ്യ॒ സ്വി॑ഷ്ടഗ്​മ് ശമയന്തി । വരു॑ണേന॒ ദുരി॑ഷ്ടമ് । പ്രാ॒ജാ॒പ॒ത്യ-ന്തൂ॑പ॒ര-മ്മ॑ഹാവ്ര॒ത ആല॑ഭന്തേ । പ്രാ॒ജാ॒പ॒ത്യോ॑-ഽതിഗ്രാ॒ഹ്യോ॑ ഗൃഹ്യതേ । അഹ॑രേ॒വ രൂ॒പേണ॒ സമ॑ര്ധയന്തി । അഥോ॒ അഹ്ന॑ ഏ॒വൈഷ ബ॒ലിര്-ഹ്രി॑യതേ । ആ॒ഗ്നേ॒യമാല॑ഭന്തേ॒ പ്രതി॒ പ്രജ്ഞാ᳚ത്യൈ ॥ അ॒ജ॒പേ॒ത്വാന്. വാ ഏ॒തേ പൂർവൈ॒ര്മാസൈ॒ര-വ॑രുന്ധതേ । യദേ॒തേ ഗ॒വ്യാഃ പ॒ശവ॑ ആല॒ഭ്യന്തേ᳚ । ഉ॒ഭയേ॑ഷാ-മ്പശൂ॒നാ-മവ॑രുദ്ധ്യൈ ॥ 42 ॥

യദതി॑രിക്താ-മേകാദ॒ശിനീ॑-മാ॒ലഭേ॑രന്ന് । അപ്രി॑യ॒-മ്ഭ്രാതൃ॑വ്യ-മ॒ഭ്യതി॑രിച്യേത । യ-ദ്ദ്വൌദ്വൌ॑ പ॒ശൂ സ॒മസ്യേ॑യുഃ । കനീ॑യ॒ ആയുഃ॑ കുർവീരന്ന് । യദേ॒തേ ബ്രാഹ്മ॑ണവന്തഃ പ॒ശവ॑ ആല॒ഭ്യന്തേ᳚ । നാപ്രി॑യ॒-മ്ഭ്രാതൃ॑വ്യ-മ॒ഭ്യ॑തി॒രിച്യ॑തേ । ന കനീ॑യ॒ ആയുഃ॑ കുർവതേ ॥ 43 ॥
(തേ-ഏ॒വാല॑ഭന്തേ-മൈത്രാവരു॒ണീമാല॑ഭ॒ന്തേ-ഽവ॑രുദ്ധ്യൈ-+സ॒പ്ത ച॑) (അ. 5)

അനുവാകം 6 - മഹാവ്രതമ്
പ്ര॒ജാപ॑തിഃ പ്ര॒ജാ-സ്സൃ॒ഷ്ട്വാ വൃ॒ത്തോ॑-ഽശയത് । ത-ന്ദേ॒വാ ഭൂ॒താനാ॒ഗ്​മ്॒ രസ॒-ന്തേജ॑-സ്സ॒ഭൃന്ത്യ॑ । തേനൈ॑നമഭിഷജ്യന്ന് । മ॒ഹാന॑വവ॒ര്തീതി॑ । ത-ന്മ॑ഹാവ്ര॒തസ്യ॑ മഹാവ്രത॒ത്വമ് । മ॒ഹ-ദ്വ്ര॒തമിതി॑ । ത-ന്മ॑ഹാവ്ര॒തസ്യ॑ മഹാവ്രത॒ത്വമ് । മ॒ഹ॒തോ വ്ര॒തമിതി॑ । ത-ന്മ॑ഹാവ്ര॒തസ്യ॑ മഹാവ്രത॒ത്വമ് ॥ പ॒ഞ്ച॒വി॒ഗ്​മ്॒ശ-സ്സ്തോമോ॑ ഭവതി ॥ 44 ॥

ചതു॑ർവിഗ്​മ്ശ-ത്യര്ധമാസ-സ്സം​വഁഥ്സ॒രഃ । യ-ദ്വാ ഏ॒തസ്മിന്᳚-ഥ്സം​വഁഥ്സ॒രേ ഽധി॒പ്രാജാ॑യത । തദന്ന॑-മ്പഞ്ചവി॒ഗ്​മ്॒ശ-മ॑ഭവത് ॥ മ॒ദ്ധ്യ॒തഃ ക്രി॑യതേ । മ॒ദ്ധ്യ॒തോ ഹ്യന്ന॑മശി॒ത-ന്ധി॒നോതി॑ । അഥോ॑ മദ്ധ്യ॒ത ഏ॒വ പ്ര॒ജാനാ॒മൂര്ഗ്ധീ॑യതേ ॥ അഥ॒ യദ്വാ ഇ॒ദമ॑ന്ത॒തഃ ക്രി॒യതേ᳚ । തസ്മാ॑ദുദ॒ന്തേ പ്ര॒ജാ-സ്സമേ॑ധന്തേ । അ॒ന്ത॒തഃ ക്രി॑യതേ പ്ര॒ജന॑നായൈ॒വ ॥ ത്രി॒വൃച്ഛിരോ॑ ഭവതി ॥ 45 ॥

ത്രേ॒ധാ॒ വി॒ഹി॒തഗ്​മ് ഹി ശിരഃ॑ । ലോമ॑ ഛ॒വീരസ്ഥി॑ ॥ പരാ॑ചാ സ്തുവന്തി । തസ്മാ॒-ത്ത-ഥ്സ॒ദൃഗേ॒വ । ന മേദ്യ॒തോ-ഽനു॑ മേദ്യതി । ന കൃശ്യ॒തോ-ഽനു॑ കൃശ്യതി ॥ പ॒ഞ്ച॒ദ॒ശോ᳚-ഽന്യഃ പ॒ക്ഷോ ഭ॑വതി । സ॒പ്ത॒ദ॒ശോ᳚-ഽന്യഃ । തസ്മാ॒-ദ്വയാഗ്॑സ്യ-ന്യത॒രമ॒ര്ധമ॒ഭി പ॒ര്യാവ॑ര്തന്തേ । അ॒ന്യ॒ത॒രതോ॒ ഹി ത-ദ്ഗരീ॑യഃ ക്രി॒യതേ᳚ ॥ 46 ॥

പ॒ഞ്ച॒വി॒ഗ്​മ്॒ശ ആ॒ത്മാ ഭ॑വതി । തസ്മാ᳚-ന്മദ്ധ്യ॒തഃ പ॒ശവോ॒ വരി॑ഷ്ഠാഃ ॥ ഏ॒ക॒വി॒ഗ്​മ്॒ശ-മ്പുച്ഛ᳚മ് । ദ്വി॒പദാ॑സു സ്തുവന്തി॒ പ്രതി॑ഷ്ഠിത്യൈ ॥ സർവേ॑ണ സ॒ഹ സ്തു॑വന്തി । സർവേ॑ണ॒ ഹ്യാ᳚ത്മനാ᳚-ഽഽത്മ॒ന്വീ । സ॒ഹോത്പത॑ന്തി ॥ ഏകൈ॑കാ॒-മുച്ഛിഗ്​മ്॑ഷന്തി । ആ॒ത്മന്ന്. ഹ്യങ്ഗാ॑നി ബ॒ദ്ധാനി॑ ॥ ന വാ ഏ॒തേന॒ സർവഃ॒ പുരു॑ഷഃ ॥ 47 ॥

യദി॒ത ഇ॑തോ॒ ലോമാ॑നി ദ॒തോ ന॒ഖാന് । പ॒രി॒മാദഃ॑ ക്രിയന്തേ । താന്യേ॒വ തേന॒ പ്രത്യു॑പ്യന്തേ ॥ ഔദു॑മ്ബര॒സ്തല്പോ॑ ഭവതി । ഊര്ഗ്വാ അന്ന॑മുദു॒മ്ബരഃ॑ । ഊ॒ര്ജ ഏ॒വാന്നാദ്യ॒സ്യാ-വ॑രുദ്ധ്യൈ ॥ യസ്യ॑ തല്പ॒സദ്യ॒-മന॑ഭിജിത॒ഗ്ഗ്॒ സ്യാത് । സ ദേ॒വാനാ॒ഗ്​മ്॒ സാമ്യ॑ക്ഷേ । ത॒ല്പ॒സദ്യ॑-മ॒ഭിജ॑യാ॒നീതി॒ തല്പ॑മാ॒-രുഹ്യോ-ദ്ഗാ॑യേത് । ത॒ല്പ॒സദ്യ॑-മേ॒വാഭിജ॑യതി ॥ 48 ॥

യസ്യ॑ തല്പ॒സദ്യ॑-മ॒ഭിജി॑ത॒ഗ്ഗ്॒ സ്യാത് । സ ദേ॒വാനാ॒ഗ്​മ്॒ സാമ്യ॑ക്ഷേ । ത॒ല്പ॒സദ്യ॒-മ്മാ പരാ॑ജേ॒ഷീതി॒ തല്പ॑-മാ॒രുഹ്യോ-ദ്ഗാ॑യേത് । ന ത॑ല്പ॒സദ്യ॒-മ്പരാ॑ജയതേ ॥ പ്ലേ॒ങ്ഖേ ശഗ്​മ്॑സതി । മഹോ॒ വൈ പ്ലേ॒ങ്ഖഃ । മഹ॑സ ഏ॒വാന്നാദ്യ॒സ്യാ-വ॑രുദ്ധ്യൈ ॥ ദേ॒വാ॒സു॒രാ-സ്സം​യഁ ॑ത്താ ആസന്ന് । ത ആ॑ദി॒ത്യേ വ്യായ॑ച്ഛന്ത । ത-ന്ദേ॒വാ-സ്സമ॑ജയന്ന് ॥ 49 ॥

ബ്രാ॒ഹ്മ॒ണശ്ച॑ ശൂ॒ദ്രശ്ച॑ ചര്മക॒ര്തേ വ്യായ॑ച്ഛേതേ । ദൈവ്യോ॒ വൈ വര്ണോ᳚ ബ്രാഹ്മ॒ണഃ । അ॒സ॒ര്യ॑-ശ്ശൂ॒ദ്രഃ । ഇ॒മേ॑-ഽരാ-ഥ്സുരി॒മേ സു॑ഭൂ॒ത-മ॑ക്ര॒-ന്നിത്യ॑ന്യത॒രോ ബ്രൂ॑യാത് । ഇ॒മ ഉ॑ദ്വാസീകാ॒രിണ॑ ഇ॒മേ ദു॑ര്ഭൂ॒ത-മ॑ക്ര॒ന്നിത്യ॑ന്യത॒രഃ । യദേ॒വൈഷാഗ്​മ്॑ സുകൃ॒തം-യാഁ രാദ്ധിഃ॑ । തദ॑ന്യത॒രോ॑-ഽഭിശ്രീ॑ണാതി । യദേ॒വൈഷാ᳚-ന്ദുഷ്കൃ॒തം-യാഁ-ഽരാ᳚ദ്ധിഃ । തദ॑ന്യത॒രോ-ഽപ॑ഹന്തി । ബ്രാ॒ഹ്മ॒ണ-സ്സ-ഞ്ജ॑യതി । അ॒മുമേ॒വാദി॒ത്യ-മ്ഭ്രാതൃ॑വ്യസ്യ॒ സം​വിഁ ॑ന്ദന്തേ ॥ 50 ॥
(ഭ॒വ॒തി॒ - ഭ॒വ॒തി॒ - ക്രി॒യതേ॒ - പുരു॑ഷോ - ജയത്യ - ജയ - ഞ്ജയ॒ത്യേക॑-ഞ്ച) (അ. 6)

(ഉ॒ദ്ധ്യ॒ന്യമാ॑നം॒ - നവൈ॒താനി॒ - സന്ത॑തി - രേകവി॒ഗ്​മ്॒ശ ഏ॒ഷോ - ഽപ്ര॑തിഷ്ഠാം - പ്ര॒ജാപ॑തി-ർവൃ॒ത്ത-ഷ്ഷട് )

(ഉ॒ദ്ധ॒ന്യമാ॑നഗ്​മ് - ശോ॒ചിഷ്കേ॒ശോ - ഽഗ്നേ॑ സ॒പത്നാ॑ - നതിഗ്രാ॒ഹ്യാ॑ - വൈശ്വദേ॒വമാല॑ഭന്തേ പഞ്ചാ॒ശത് )

(ഉ॒ദ്ധ॒ന്യമാ॑ന॒ഗ്​മ്॒ - സം​വിഁ ॑ന്ദന്തേ )

॥ ഹരിഃ॑ ഓമ് ॥

॥ കൃഷ്ണ യജുർവേദീയ തൈത്തിരീയ ബ്രാഹ്മണേ പ്രഥമാഷ്ടകേ ദ്വിദീയഃ പ്രപാഠക-സ്സമാപ്തഃ ॥