കൃഷ്ണ യജുർവേദീയ തൈത്തിരീയ ബ്രാഹ്മണേ പ്രഥമാഷ്ടകേ പ്രഥമഃ പ്രപാഠകഃ - അഗ്ന്യാധേയബ്രാഹ്മണം

ഓ-ന്നമഃ പരമാത്മനേ, ശ്രീ മഹാഗണപതയേ നമഃ,
ശ്രീ ഗുരുഭ്യോ നമഃ । ഹ॒രിഃ॒ ഓമ് ॥

ബ്രഹ്മ॒ സന്ധ॑ത്ത॒-ന്തന്മേ॑ ജിന്വതമ് । ക്ഷ॒ത്രഗ്​മ് സന്ധ॑ത്ത॒-ന്തന്മേ॑ ജിന്വതമ് । ഇഷ॒ഗ്​മ്॒ സന്ധ॑ത്ത॒-ന്താ-മ്മേ॑ ജിന്വതമ് । ഊര്ജ॒ഗ്​മ്॒ സന്ധ॑ത്ത॒-ന്താ-മ്മേ॑ ജിന്വതമ് । ര॒യിഗ്​മ് സന്ധ॑ത്ത॒-ന്താ-മ്മേ॑ ജിന്വതമ് । പുഷ്ടി॒ഗ്​മ്॒ സന്ധ॑ത്ത॒-ന്താ-മ്മേ॑ ജിന്വതമ് । പ്ര॒ജാഗ്​മ് സന്ധ॑ത്ത॒-ന്താ-മ്മേ॑ ജിന്വതമ് । പ॒ശൂ-ന്ഥ്സന്ധ॑ത്ത॒-ന്താന്മേ॑ ജിന്വതമ് ॥ സ്തു॒തോ॑-ഽസി॒ ജന॑ധാഃ । ദേ॒വാസ്ത്വാ॑ ശുക്ര॒പാഃ പ്രണ॑യന്തു ॥ 1 ॥

സു॒വീരാഃ᳚ പ്ര॒ജാഃ പ്ര॑ജ॒നയ॒-ന്പരീ॑ഹി । ശു॒ക്ര-ശ്ശു॒ക്രശോ॑ചിഷാ ॥ സ്തു॒തോ॑-ഽസി॒ ജന॑ധാഃ । ദേ॒വാസ്ത്വാ॑ മന്ഥി॒പാഃ പ്രണ॑യന്തു ॥ സു॒പ്ര॒ജാഃ പ്ര॒ജാഃ പ്ര॑ജ॒നയ॒-ന്പരീ॑ഹി । മ॒ന്ഥീ മ॒ന്ഥിശോ॑ചിഷാ ॥സ॒ജ॒ങ്ഗ്മാ॒നൌ ദി॒വ ആ പൃ॑ഥി॒വ്യാ-ഽഽയുഃ॑ । സന്ധ॑ത്ത॒-ന്തന്മേ॑ ജിന്വതമ് । പ്രാ॒ണഗ്​മ് സന്ധ॑ത്ത॒-ന്ത-മ്മേ॑ ജിന്വതമ് । അ॒പാ॒നഗ്​മ് സന്ധ॑ത്ത॒-ന്ത-മ്മേ॑ ജിന്വതമ് ॥ 2 ॥

വ്യാ॒നഗ്​മ് സന്ധ॑ത്ത॒-ന്ത-മ്മേ॑ ജിന്വതമ് । ചക്ഷു॒-സ്സന്ധ॑ത്ത॒-ന്തന്മേ॑ ജിന്വതമ് । ശ്രോത്ര॒ഗ്​മ്॒ സന്ധ॑ത്ത॒-ന്തന്മേ॑ ജിന്വതമ് । മന॒-സ്സന്ധ॑ത്ത॒-ന്തന്മേ॑ ജിന്വതമ് । വാച॒ഗ്​മ്॒ സന്ധ॑ത്ത॒-ന്താ-മ്മേ॑ ജിന്വതമ് ॥ ആയു॑-സ്സ്ഥ॒ ആയു॑ര്മേ ധത്തമ് । ആയു॑-ര്യ॒ജ്ഞായ॑ ധത്തമ് । ആയു॑-ര്യ॒ജ്ഞപ॑തയേ ധത്തമ് । പ്രാ॒ണ-സ്സ്ഥഃ॑ പ്രാ॒ണ-മ്മേ॑ ധത്തമ് । പ്രാ॒ണം-യഁ॒ജ്ഞായ॑ ധത്തമ് ॥ 3 ॥

പ്രാ॒ണം-യഁ॒ജ്ഞപ॑തയേ ധത്തമ് । ചക്ഷു॑-സ്സ്ഥ॒ശ്ചക്ഷു॑ര്മേ ധത്തമ് । ചക്ഷു॑-ര്യ॒ജ്ഞായ॑ ധത്തമ് । ചക്ഷു॑-ര്യ॒ജ്ഞപ॑തയേ ധത്തമ് । ശ്രോത്രഗ്ഗ്॑ സ്ഥ॒-ശ്ശ്രോത്ര॑-മ്മേ ധത്തമ് । ശ്രോത്രം॑-യഁ॒ജ്ഞായ॑ ധത്തമ് । ശ്രോത്രം॑-യഁ॒ജ്ഞപ॑തയേ ധത്തമ് । തൌ ദേ॑വൌ ശുക്രാമന്ഥിനൌ ।ക॒ല്പയ॑ത॒-ന്ദൈവീ॒ർവിശഃ॑ । ക॒ല്പയ॑ത॒-മ്മാനു॑ഷീഃ ॥ 4 ॥

ഇഷ॒-മൂര്ജ॑മ॒സ്മാസു॑ ധത്തമ് । പ്രാ॒ണാ-ന്പ॒ശുഷു॑ । പ്ര॒ജാ-മ്മയി॑ ച॒ യജ॑മാനേ ച ॥ നിര॑സ്ത॒-ശ്ശണ്ഡഃ॑ । നിര॑സ്തോ॒ മര്കഃ॑ ॥ അപ॑നുത്തൌ॒ ശണ്ഡാ॒മര്കൌ॑ സ॒ഹാമുനാ᳚ ॥ ശു॒ക്രസ്യ॑ സ॒മിദ॑സി । മ॒ന്ഥിന॑-സ്സ॒മിദ॑സി ॥ സ പ്ര॑ഥ॒മ-സ്സങ്കൃ॑തി-ർവി॒ശ്വക॑ര്മാ । സ പ്ര॑ഥ॒മോ മി॒ത്രോ വരു॑ണോ അ॒ഗ്നിഃ । സ പ്ര॑ഥ॒മോ ബൃഹ॒സ്പതി॑ശ്ചികി॒ത്വാന് । തസ്മാ॒ ഇന്ദ്രാ॑യ സു॒തമാജു॑ഹോമി ॥ 5 ॥
(ന॒യ॒ - ന്ത്വ॒പാ॒നഗ്​മ് സന്ധ॑ത്തം॒ ത-മ്മേ॑ ജിന്വതം - പ്രാ॒ണം-യഁ॒ജ്ഞായ॑ ധത്തം॒ - മാനു॑ഷീ--ര് അ॒ഗ്നി-ര്ദ്വേ ച॑) (അ. 1)

ബ്രഹ്മ॑ ക്ഷ॒ത്ര-ന്തത് । ഇഷ॒മൂര്ജഗ്​മ്॑ ര॒യി-മ്പുഷ്ടി॑-മ്പ്ര॒ജാ-ന്താമ് । പ॒ശു-ന്താന് । സന്ധ॑ത്ത॒-ന്തത് । പ്രാ॒ണമ॑പാ॒നം-വ്യാഁ॒ന-ന്തമ് । ചക്ഷു॒-ശ്ശ്രോത്ര॒-മ്മന॒സ്തത് । വാച॒-ന്താമ് । ഇ॒ഷാദി॒പഞ്ച॑കേ॒ വാച॒-ന്താ-മ്മേ᳚ । പ॒ശൂ-ന്ഥ്സന്ധ॑ത്ത॒-ന്താന്മേ᳚ । പ്രാ॒ണാദി॒ത്രിത॑യേ॒ ത-മ്മേ᳚ । അ॒ന്യത്ര॒ തന്മേ᳚ । )

കൃത്തി॑കാ-സ്വ॒ഗ്നി-മാദ॑ധീത । ഏ॒തദ്വാ അ॒ഗ്നേ-ര്നക്ഷ॑ത്രമ് । യ-ത്കൃത്തി॑കാഃ । സ്വായാ॑മേ॒വൈന॑-ന്ദേ॒വതാ॑യാമാ॒ധായ॑ । ബ്ര॒ഹ്മ॒വ॒ര്ച॒സീ ഭ॑വതി ॥ മുഖം॒-വാഁ ഏ॒തന്നക്ഷ॑ത്രാണാമ് । യ-ത്കൃത്തി॑കാഃ । യഃ കൃത്തി॑കാ-സ്വ॒ഗ്നി-മാ॑ധ॒ത്തേ । മുഖ്യ॑ ഏ॒വ ഭ॑വതി ॥ അഥോ॒ ഖലു॑ ॥ 6 ॥

അ॒ഗ്നി॒-ന॒ക്ഷ॒ത്രമിത്യ-പ॑ചായന്തി । ഗൃ॒ഹാനഃഅ॒ ദാഹു॑കോ ഭവതി ॥ പ്ര॒ജാപ॑തീ രോഹി॒ണ്യാ-മ॒ഗ്നി-മ॑സൃജത । ത-ന്ദേ॒വാ രോ॑ഹി॒ണ്യാ-മാദ॑ധത । തതോ॒ വൈ തേ സർവാ॒-ന്രോഹാ॑നരോഹന്ന് । ത-ദ്രോ॑ഹി॒ണ്യൈ രോ॑ഹിണി॒ത്വമ് । യോ രോ॑ഹി॒ണ്യാ-മ॒ഗ്നിമാ॑ധ॒ത്തേ । ഋ॒ധ്നോത്യേ॒വ । സർവാ॒-ന്രോഹാ᳚ന്-രോഹതി ॥ ദേ॒വാ വൈ ഭ॒ദ്രാ-സ്സന്തോ॒-ഽഗ്നി-മാധി॑ഥ്സന്ത ॥ 7 ॥

തേഷാ॒മനാ॑ഹിതോ॒ ഽഗ്നിരാസീ᳚ത് । അഥൈ᳚ഭ്യോ വാ॒മം-വഁസ്വപാ᳚ക്രാമത് । തേ പുന॑ർവസ്വോ॒രാദ॑ധത । തതോ॒ വൈ താന് വാ॒മം-വഁസൂ॒പാവ॑ര്തത । യഃ പു॒രാ ഭ॒ദ്ര-സ്സമ്പാപീ॑യാ॒-ന്ഥ്സ്യാത് । സ പുന॑ർവസ്വോ-ര॒ഗ്നി-മാദ॑ധീത । പുന॑രേ॒വൈനം॑-വാഁ॒മം-വഁസൂ॒പാവ॑ര്തതേ । ഭ॒ദ്രോ ഭ॑വതി ॥ യഃ കാ॒മയേ॑ത॒ ദാന॑കാമാ മേ പ്ര॒ജാ-സ്സ്യു॒രിതി॑ । സ പൂർവ॑യോഃ॒ ഫല്ഗു॑ന്യോ-ര॒ഗ്നി-മാദ॑ധീത ॥ 8 ॥

അ॒ര്യ॒മ്ണോ വാ ഏ॒തന്നക്ഷ॑ത്രമ് । യത്പൂർവേ॒ ഫല്ഗു॑നീ । അ॒ര്യ॒മേതി॒ തമാ॑ഹു॒ര്യോ ദദാ॑തി । ദാന॑കാമാ അസ്മൈ പ്ര॒ജാ ഭ॑വന്തി ॥ യഃ കാ॒മയേ॑ത ഭ॒ഗീ സ്യാ॒മിതി॑ । സ ഉത്ത॑രയോഃ॒ ഫല്ഗു॑ന്യോ-ര॒ഗ്നിമാദ॑ധീത । ഭഗ॑സ്യ॒ വാ ഏ॒തന്നക്ഷ॑ത്രമ് । യദുത്ത॑രേ॒ ഫല്ഗു॑നീ । ഭ॒ഗ്യേ॑വ ഭ॑വതി ॥ കാ॒ല॒ക॒ഞ്ജാ വൈ നാമാസു॑രാ ആസന്ന് ॥ 9 ॥

തേ സു॑വ॒ര്ഗായ॑ ലോ॒കായാ॒ഗ്നി-മ॑ചിന്വത । പുരു॑ഷ॒ ഇഷ്ട॑കാ॒-മുപാ॑ദധാ॒ത്-പുരു॑ഷ॒ ഇഷ്ട॑കാമ് । സ ഇന്ദ്രോ᳚ ബ്രാഹ്മ॒ണോ ബ്രുവാ॑ണ॒ ഇഷ്ട॑കാ॒മുപാ॑ധത്ത । ഏ॒ഷാ മേ॑ ചി॒ത്രാ നാമേതി॑ । തേ സു॑വ॒ര്ഗം-ലോഁ॒കമാപ്രാരോ॑ഹന്ന് । സ ഇന്ദ്ര॒ ഇഷ്ട॑കാ॒മാവൃ॑ഹത് । തേ-ഽവാ॑കീര്യന്ത । യേ॑-ഽവാകീ᳚ര്യന്ത । ത ഊര്ണാ॒വഭ॑യോ-ഽഭവന്ന് । ദ്വാവുദ॑പതതാമ് ॥ 10 ॥

തൌ ദി॒വ്യൌ ശ്വാനാ॑വഭവതാമ് । യോ ഭ്രാതൃ॑വ്യവാ॒-ന്ഥ്സ്യാത് । സ ചി॒ത്രായാ॑-മ॒ഗ്നി-മാദ॑ധീത । അ॒വ॒കീര്യൈ॒വ ഭ്രാതൃ॑വ്യാന് । ഓജോ॒ ബല॑മിന്ദ്രി॒യം-വീഁ॒ര്യ॑മാ॒ത്മന്-ധ॑ത്തേ ॥ വ॒സന്താ᳚ ബ്രാഹ്മ॒ണോ᳚ ഽഗ്നിമാദ॑ധീത । വ॒സ॒ന്തോ വൈ ബ്രാ᳚ഹ്മ॒ണസ്യ॒ര്തുഃ । സ്വ ഏ॒വൈന॑-മൃ॒താവാ॒ധായ॑ । ബ്ര॒ഹ്മ॒വ॒ര്ച॒സീ ഭ॑വതി । മുഖം॒-വാഁ ഏ॒തദൃ॑തൂ॒നാമ് ॥ 11 ॥

യ-ദ്വ॑സ॒ന്തഃ । യോ വ॒സന്താ॒-ഽഗ്നിമാ॑ധ॒ത്തേ । മുഖ്യ॑ ഏ॒വ ഭ॑വതി । അഥോ॒ യോനി॑മന്തമേ॒വൈന॒-മ്പ്രജാ॑ത॒മാധ॑ത്തേ । ഗ്രീ॒ഷ്മേ രാ॑ജ॒ന്യ॑ ആദ॑ധീത । ഗ്രീ॒ഷ്മോ വൈ രാ॑ജ॒ന്യ॑സ്യ॒ര്തുഃ । സ്വ ഏ॒വൈന॑മൃ॒താവാ॒ധായ॑ । ഇ॒ന്ദ്രി॒യാ॒വീ ഭ॑വതി । ശ॒രദി॒ വൈശ്യ॒ ആദ॑ധീത । ശ॒രദ്വൈ വൈശ്യ॑സ്യ॒ര്തുഃ ॥ 12 ॥

സ്വ ഏ॒വൈന॑മൃ॒താവാ॒ധായ॑ । പ॒ശു॒മാ-ന്ഭ॑വതി ॥ ന പൂർവ॑യോഃ॒ ഫല്ഗു॑ന്യോ-ര॒ഗ്നിമാദ॑ധീത । ഏ॒ഷാ വൈ ജ॑ഘ॒ന്യാ॑ രാത്രി॑-സ്സം​വഁഥ്സ॒രസ്യ॑ । യത്പൂർവേ॒ ഫല്ഗു॑നീ । പൃ॒ഷ്ടി॒ത ഏ॒വ സം॑​വഁഥ്സ॒രസ്യാ॒-ഗ്നിമാ॒ധായ॑ । പാപീ॑യാന്-ഭവതി । ഉത്ത॑രയോ॒രാദ॑ധീത । ഏ॒ഷാ വൈ പ്ര॑ഥ॒മാ രാത്രി॑-സ്സം​വഁഥ്സ॒രസ്യ॑ । യദുത്ത॑രേ॒ ഫല്ഗു॑നീ । മു॒ഖ॒ത ഏ॒വ സം॑​വഁഥ്സ॒രസ്യാ॒-ഗ്നിമാ॒ധായ॑ । വസീ॑യാ-ന്ഭവതി ॥ അഥോ॒ ഖലു॑ । യ॒ദൈവൈനം॑-യഁ॒ജ്ഞ ഉ॑പ॒നമേ᳚ത് । അഥാദ॑ധീത । സൈവാസ്യര്ധിഃ॑ ॥ 13 ॥
(ഖല്വാ॑ - ധിഥ്സന്ത॒ - ഫല്ഗു॑ന്യോര॒ഗ്നിമാദ॑ധീതാ - സന് - നപതതാ - മതൂ॒നാം - ഁവൈശ്യ॑സ്യ॒ര്തു - രുത്ത॑രേ॒ ഫല്ഗു॑നീ॒ ഷട് ച॑) (അ. 2)

ഉദ്ധ॑ന്തി । യദേ॒വാസ്യാ॑ അമേ॒ദ്ധ്യമ് । തദപ॑ ഹന്തി ॥ അ॒പോ-ഽവോ᳚ക്ഷതി॒ ശാന്ത്യൈ᳚ ॥ സിക॑താ॒ നിവ॑പതി । ഏ॒തദ്വാ അ॒ഗ്നേ-ർവൈ᳚ശ്വാന॒രസ്യ॑ രൂ॒പമ് । രൂ॒പേണൈ॒വ വൈ᳚ശ്വാന॒രമവ॑-രുന്ധേ ॥ ഊഷാ॒-ന്നിവ॑പതി । പുഷ്ടി॒ർവാ ഏ॒ഷാ പ്ര॒ജന॑നമ് । യദൂഷാഃ᳚ ॥ 14 ॥

പുഷ്ട്യാ॑മേ॒വ പ്ര॒ജന॑നേ॒ ഽഗ്നിമാധ॑ത്തേ । അഥോ॑ സ॒ഞ്ജ്ഞാന॑ ഏ॒വ । സ॒-ഞ്ജ്ഞാന॒ഗ്ഗ്॒ ഹ്യേ॑ത-ത്പ॑ശൂ॒നാമ് । യദൂഷാഃ᳚ ॥ ദ്യാവാ॑പൃഥി॒വീ സ॒ഹാസ്താ᳚മ് । തേ വി॑യ॒തീ അ॑ബ്രൂതാമ് । അസ്ത്വേ॒വ നൌ॑ സ॒ഹ യ॒ജ്ഞിയ॒മിതി॑ । യദ॒മുഷ്യാ॑ യ॒ജ്ഞിയ॒മാസീ᳚ത് । തദ॒സ്യാ-മ॑ദധാത് । ത ഊഷാ॑ അഭവന്ന് ॥ 15 ॥

യദ॒സ്യാ യ॒ജ്ഞിയ॒മാസീ᳚ത് । തദ॒മുഷ്യാ॑-മദധാത് । തദ॒ദശ്ച॒ന്ദ്രമ॑സി കൃ॒ഷ്ണമ് । ഊഷാ᳚ന്നി॒വപ॑ന്ന॒ദോ ദ്ധ്യാ॑യേത് । ദ്യാവാ॑പൃഥി॒വ്യോരേ॒വ യ॒ജ്ഞിയേ॒-ഽഗ്നിമാധ॑ത്തേ ॥ അ॒ഗ്നിര്ദേ॒വേഭ്യോ॒ നിലാ॑യത । ആ॒ഖൂ രൂ॒പ-ങ്കൃ॒ത്വാ । സ പൃ॑ഥി॒വീ-മ്പ്രാവി॑ശത് । സ ഊ॒തീഃ കു॑ർവാ॒ണഃ പൃ॑ഥി॒വീമനു॒ സമ॑ചരത് । തദാ॑ഖുകരീ॒ഷ-മ॑ഭവത് ॥ 16 ॥

യദാ॑ഖുകരീ॒ഷഗ്​മ് സ॑ഭാം॒രോ ഭവ॑തി । യദേ॒വാസ്യ॒ തത്ര॒ ന്യ॑ക്തമ് । തദേ॒വാവ॑രുന്ധേ ॥ ഊര്ജം॒-വാഁ ഏ॒തഗ്​മ് രസ॑-മ്പൃഥി॒വ്യാ ഉ॑പ॒ദീകാ॒ ഉദ്ദി॑ഹന്തി । യ-ദ്വ॒ല്മീക᳚മ് । യ-ദ്വ॑ല്മീകവ॒പാ സ॑ഭാം॒രോ ഭവ॑തി । ഊര്ജ॑മേ॒വ രസ॑-മ്പൃഥി॒വ്യാ അവ॑രുന്ധേ । അഥോ॒ ശ്രോത്ര॑മേ॒വ । ശ്രോത്ര॒ഗ്ഗ്॒ ഹ്യേ॑ത-ത്പൃ॑ഥി॒വ്യാഃ । യ-ദ്വ॒ല്മീകഃ॑ ॥ 17 ॥

അബ॑ധിരോ ഭവതി । യ ഏ॒വം-വേഁദ॑ ॥ പ്ര॒ജാപ॑തിഃ പ്ര॒ജാ അ॑സൃജത । താസാ॒മന്ന॒-മുപാ᳚ക്ഷീയത । താഭ്യ॒-സ്സൂദ॒മുപ॒ പ്രാഭി॑നത് । തതോ॒ വൈ താസാ॒മന്ന॒-ന്നാക്ഷീ॑യത । യസ്യ॒ സൂദ॑-സ്സമ്ഭാ॒രോ ഭവ॑തി । നാസ്യ॑ ഗൃ॒ഹേ-ഽന്ന॑-ങ്ക്ഷീയതേ ॥ ആപോ॒ വാ ഇ॒ദമഗ്രേ॑ സലി॒ലമാ॑സീത് । തേന॑ പ്ര॒ജാപ॑തിരശ്രാമ്യത് ॥ 18 ॥

ക॒ഥമി॒ദഗ്ഗ്​ സ്യാ॒ദിതി॑ । സോ॑-ഽപശ്യ-ത്പുഷ്കരപ॒ര്ണ-ന്തിഷ്ഠ॑ത് । സോ॑-ഽമന്യത । അസ്തി॒ വൈ തത് । യസ്മി॑-ന്നി॒ദമധി॒ തിഷ്ഠ॒തീതി॑ । സ വ॑രാ॒ഹോ രൂ॒പ-ങ്കൃ॒ത്വോപ॒ന്യ॑മജ്ജത് । സ പൃ॑ഥി॒വീമ॒ധ ആ᳚ര്ച്ഛത് । തസ്യാ॑ ഉപ॒ഹത്യോദ॑മജ്ജത് । ത-ത്പു॑ഷ്കരപ॒ര്ണേ᳚ ഽപ്രഥയത് । യദപ്ര॑ഥയത് ॥ 19 ॥

ത-ത്പൃ॑ഥി॒വ്യൈ പൃ॑ഥിവി॒ത്വമ് । അഭൂ॒ദ്വാ ഇ॒ദമിതി॑ । തദ്ഭൂമ്യൈ॑ ഭൂമി॒ത്വമ് । താ-ന്ദിശോ-ഽനു॒ വാത॒-സ്സമ॑വഹത് । താഗ്​മ് ശര്ക॑രാഭിരദൃഗ്​മ് ഹത് । ശം-വൈഁ നോ॑-ഽഭൂ॒ദിതി॑ । തച്ഛര്ക॑രാണാഗ്​മ് ശര്കര॒ത്വമ് । യ-ദ്വ॑രാ॒ഹവി॑ഹതഗ്​മ് സമ്ഭാ॒രോ ഭവ॑തി । അ॒സ്യാമേ॒വാ-ഛ॑മ്ബട്കാരമ॒ഗ്നി-മാധ॑ത്തേ । ശര്ക॑രാ ഭവന്തി॒ ധൃത്യൈ᳚ ॥ 20 ॥

അഥോ॑ ശ॒ത്വാം​യഁ ॑ ॥ സരേ॑താ അ॒ഗ്നിരാ॒ധേയ॒ ഇത്യാ॑ഹുഃ । ആപോ॒ വരു॑ണസ്യ॒ പത്ന॑യ ആസന്ന് । താ അ॒ഗ്നിര॒ഭ്യ॑ദ്ധ്യായത് । താ-സ്സമ॑ഭവത് । തസ്യ॒ രേതഃ॒ പരാ॑-ഽപതത് । തദ്ധിര॑ണ്യ-മഭവത് । യദ്ധിര॑ണ്യ-മു॒പാസ്യ॑തി । സരേ॑തസമേ॒വാഗ്നി-മാധ॑ത്തേ ॥ പുരു॑ഷ॒ ഇന്വൈ സ്വാ-ദ്രേത॑സോ ബീഭഥ്സത॒ ഇത്യാ॑ഹുഃ ॥ 21 ॥

ഉ॒ത്ത॒ര॒ത ഉപാ᳚സ്യ॒ത്യ-ബീ॑ഭഥ്സായൈ ॥ അതി॒ പ്രയ॑ച്ഛതി । ആര്തി॑മേ॒വാതി॒ പ്രയ॑ച്ഛതി ॥ അ॒ഗ്നിര്ദേ॒വേഭ്യോ॒ നിലാ॑യത । അശ്വോ॑ രൂ॒പ-ങ്കൃ॒ത്വാ । സോ᳚-ഽശ്വ॒ത്ഥേ സം॑​വഁഥ്സ॒ര-മ॑തിഷ്ഠത് । തദ॑ശ്വ॒ത്ഥസ്യാ᳚-ശ്വത്ഥ॒ത്വമ് । യദാശ്വ॑ത്ഥ-സ്സമ്ഭാ॒രോ ഭവ॑തി । യദേ॒വാസ്യ॒ തത്ര॒ ന്യ॑ക്തമ് । തദേ॒വാവ॑-രുന്ധേ ॥ 22 ॥

ദേ॒വാ വാ ഊര്ജം॒-വ്യഁ ॑ഭജന്ത । തത॑ ഉദു॒മ്ബര॒ ഉദ॑തിഷ്ഠത് । ഊര്ഗ്വാ ഉ॑ദു॒മ്ബരഃ॑ । യദൌദു॑മ്ബര-സ്സമ്ഭാ॒രോ ഭവ॑തി । ഊര്ജ॑മേ॒വാവ॑-രുന്ധേ ॥ തൃ॒തീയ॑സ്യാമി॒തോ ദി॒വി സോമ॑ ആസീത് । ത-ങ്ഗാ॑യ॒ത്ര്യാഹ॑രത് । തസ്യ॑ പ॒ര്ണമ॑ച്ഛിദ്യത । തത്പ॒ര്ണോ॑ ഽഭവത് । ത-ത്പ॒ര്ണസ്യ॑ പര്ണ॒ത്വമ് ॥ 23 ॥

യസ്യ॑ പര്ണ॒മയ॑-സ്സമ്ഭാ॒രോ ഭവ॑തി । സോ॒മ॒പീ॒ഥമേ॒വാവ॑ രുന്ധേ ॥ ദേ॒വാ വൈ ബ്രഹ്മ॑ന്നവദന്ത । ത-ത്പ॒ര്ണ ഉപാ॑ശൃണോത് । സു॒ശ്രവാ॒ വൈ നാമ॑ । യ-ത്പ॑ര്ണ॒മയ॑-സ്സമ്ഭാ॒രോ ഭവ॑തി । ബ്ര॒ഹ്മ॒വ॒ര്ച॒സമേ॒വാവ॑ രുന്ധേ ॥ പ്ര॒ജാപ॑തി-ര॒ഗ്നി-മ॑സൃജത । സോ॑-ഽബിഭേ॒ത്പ്ര മാ॑ ധക്ഷ്യ॒തീതി॑ । തഗ്​മ് ശ॒മ്യാ॑-ഽശമയത് ॥ 24 ॥

തച്ഛ॒മ്യൈ॑ ശമി॒ത്വമ് । യച്ഛ॑മീ॒മയ॑-സ്സമ്ഭാ॒രോ ഭവ॑തി । ശാന്ത്യാ॒ അപ്ര॑ദാഹായ ॥ അ॒ഗ്നേ-സ്സൃ॒ഷ്ടസ്യ॑ യ॒തഃ । വിക॑ങ്കത॒-മ്ഭാ ആ᳚ര്ച്ഛത് । യ-ദ്വൈക॑ങ്കത-സ്സമ്ഭാ॒രോ ഭവ॑തി । ഭാ ഏ॒വാവ॑രുന്ധേ ॥ സഹൃ॑ദയോ॒ ഽഗ്നിരാ॒ധേയ॒ ഇത്യാ॑ഹുഃ । മ॒രുതോ॒-ഽദ്ഭിര॒ഗ്നി-മ॑തമയന്ന് । തസ്യ॑ താ॒ന്തസ്യ॒ ഹൃദ॑യ॒മാച്ഛി॑ന്ദന്ന് । സാ-ഽശനി॑രഭവത് । യദ॒ശനി॑ഹതസ്യ വൃ॒ക്ഷസ്യ॑ സമ്ഭാ॒രോ ഭവ॑തി ।സഹൃ॑ദയ-മേ॒വാഗ്നി-മാധ॑ത്തേ ॥ 25 ॥
(ഊഷാ॑ - അഭവന് - നഭവ-ദ്- വ॒ല്മീക്രോ᳚ - ഽശ്രാമ്യ॒ - ദപ്ര॑ഥയ॒ - ദ്ധൃത്യൈ॑ - ബീഭഥ്സത॒ ഇത്യാ॑ഹു - രുന്ധേ - പര്ണ॒ത്വ - മ॑ശമയദ - ച്ഛിന്ദ॒ഗ്ഗ്॒ സ്ത്രീണി॑ ച) (അ. 3)

ദ്വാ॒ദ॒ശസു॑ വിക്രാ॒മേഷ്വ॒ഗ്നിമാദ॑ധീത । ദ്വാദ॑ശ॒ മാസാ᳚-സ്സം​വഁഥ്സ॒രഃ । സം॒​വഁ॒ഥ്സ॒രാ-ദേ॒വൈന॑-മവ॒രുദ്ധ്യാ-ധ॑ത്തേ ॥ യ-ദ്ദ്വാ॑ദ॒ശസു॑ വിക്രാ॒മേ-ഷ്വാ॒ദധീ॑ത । പരി॑മിത॒മവ॑രുന്ധീത । ചക്ഷു॑-ര്നിമിത॒ ആദ॑ധീത । ഇയ॒-ദ്ദ്വാദ॑ശ വിക്രാ॒മാ(3) ഇതി॑ । പരി॑മിത-ഞ്ചൈ॒വാപ॑രിമിത॒-ഞ്ചാവ॑രുന്ധേ ॥ അനൃ॑തം॒-വൈഁ വാ॒ചാ വ॑ദതി । അനൃ॑ത॒-മ്മന॑സാ ദ്ധ്യായതി ॥ 26 ॥

ചക്ഷു॒-ർവൈ സ॒ത്യമ് । അദ്രാ(3)ഗിത്യാ॑ഹ । അദ॑ര്​ശ॒മിതി॑ । ത-ഥ്സ॒ത്യമ് । യശ്ചക്ഷു॑-ര്നിമിതേ॒-ഽഗ്നി-മാ॑ധ॒ത്തേ । സ॒ത്യ ഏ॒വൈന॒-മാധ॑ത്തേ ॥ തസ്മാ॒ദാഹി॑താഗ്നി॒ര്നാനൃ॑തം-വഁദേത് । നാസ്യ॑ ബ്രാഹ്മ॒ണോ-ഽനാ᳚ശ്വാ-ന്ഗൃ॒ഹേ വ॑സേത് । സ॒ത്യേ ഹ്യ॑സ്യാ॒ഗ്നിരാഹി॑തഃ ॥ ആ॒ഗ്നേ॒യീ വൈ രാത്രിഃ॑ ॥ 27 ॥

ആ॒ഗ്നേ॒യാഃ പ॒ശവഃ॑ । ഐ॒ന്ദ്രമഹഃ॑ । നക്ത॒-ങ്ഗാര്​ഹ॑പത്യ॒-മാദ॑ധാതി । പ॒ശൂനേ॒വാവ॑-രുന്ധേ । ദിവാ॑-ഽഽഹവ॒നീയ᳚മ് । ഇ॒ന്ദ്രി॒യമേ॒വാ-വ॑രുന്ധേ ॥ അ॒ര്ധോദി॑തേ॒ സൂര്യ॑ ആഹവ॒നീയ॒-മാദ॑ധാതി । ഏ॒തസ്മി॒ന് വൈ ലോ॒കേ പ്ര॒ജാപ॑തിഃ പ്ര॒ജാ അ॑സൃജത । പ്ര॒ജാ ഏ॒വ ത-ദ്യജ॑മാന-സ്സൃജതേ । അഥോ॑ ഭൂ॒ത-ഞ്ചൈ॒വ ഭ॑വി॒ഷ്യച്ചാ-വ॑രുന്ധേ ॥ 28 ॥

ഇഡാ॒ വൈ മാ॑ന॒വീ യ॑ജ്ഞാനൂകാ॒ശിന്യാ॑സീത് । സാ-ഽശൃ॑ണോത് । അസു॑രാ അ॒ഗ്നിമാദ॑ധത॒ ഇതി॑ । തദ॑ഗച്ഛത് । ത ആ॑ഹവ॒നീയ॒മഗ്ര॒ ആദ॑ധത । അഥ॒ ഗാര്​ഹ॑പത്യമ് । അഥാ᳚-ന്വാഹാര്യ॒-പച॑നമ് । സാ ഽബ്ര॑വീത് । പ്ര॒തീച്യേ॑ഷാ॒ഗ്॒ ശ്രീര॑ഗാത് । ഭ॒ദ്രാ ഭൂ॒ത്വാ പരാ॑ഭവിഷ്യ॒ന്തീതി॑ ॥ 29 ॥

യസ്യൈ॒വ-മ॒ഗ്നിരാ॑ധീ॒യതേ᳚ । പ്ര॒തീച്യ॑സ്യ॒ ശ്രീരേ॑തി । ഭ॒ദ്രോ ഭൂ॒ത്വാ പരാ॑ഭവതി ॥ സാ-ഽശൃ॑ണോത് । ദേ॒വാ അ॒ഗ്നി-മാദ॑ധത॒ ഇതി॑ । തദ॑ഗച്ഛത് । തേ᳚-ഽന്വാഹാര്യ॒-പച॑ന॒മഗ്ര॒ ആദ॑ധത । അഥ॒ ഗാര്​ഹ॑പത്യമ് । അഥാ॑ഹവ॒നീയ᳚മ് । സാ-ഽബ്ര॑വീത് ॥ 30 ॥

പ്രാച്യേ॑ഷാ॒ഗ്॒ ശ്രീര॑ഗാത് । ഭ॒ദ്രാ ഭൂ॒ത്വാ സു॑വ॒ര്ഗം-ലോഁ॒കമേ᳚ഷ്യന്തി । പ്ര॒ജാ-ന്തു ന വേ᳚ഥ്സ്യന്ത॒ ഇതി॑ । യസ്യൈ॒വമ॒ഗ്നി-രാ॑ധീ॒യതേ᳚ । പ്രാച്യ॑സ്യ॒ ശ്രീരേ॑തി । ഭ॒ദ്രോ ഭൂ॒ത്വാ സു॑വ॒ര്ഗം-ലോഁ॒കമേ॑തി । പ്ര॒ജാ-ന്തു ന വി॑ന്ദതേ ॥ സാ-ഽബ്ര॑വീ॒ദിഡാ॒ മനു᳚മ് । തഥാ॒ വാ അ॒ഹ-ന്തവാ॒ഗ്നി-മാധാ᳚സ്യാമി । യഥാ॒ പ്ര പ്ര॒ജയാ॑ പ॒ശുഭി॑-ര്മിഥു॒നൈ-ര്ജ॑നി॒ഷ്യസേ᳚ ॥ 31 ॥

പ്രത്യ॒സ്മിന് ഁലോ॒കേ സ്ഥാ॒സ്യസി॑ । അ॒ഭി സു॑വ॒ര്ഗം-ലോഁ॒ക-ഞ്ജേ॒ഷ്യസീതി॑ । ഗാര്​ഹ॑പത്യ॒മഗ്ര॒ ആദ॑ധാത് । ഗാര്​ഹ॑പത്യം॒-വാഁ അനു॑ പ്ര॒ജാഃ പ॒ശവഃ॒ പ്രജാ॑യന്തേ । ഗാര്​ഹ॑പത്യേനൈ॒വാസ്മൈ᳚ പ്ര॒ജാ-മ്പ॒ശൂ-ന്പ്രാജ॑നയത് । അഥാ᳚-ന്വാഹാര്യ॒-പച॑നമ് । തി॒ര്യങ്ങ്॑വ॒ വാ അ॒യം-ലോഁ॒കഃ । അ॒സ്മിന്നേ॒വ തേന॑ ലോ॒കേ പ്രത്യ॑തിഷ്ഠത് । അഥാ॑ഹവ॒നീയ᳚മ് । തേനൈ॒വ സു॑വ॒ര്ഗം-ലോഁ॒ക-മ॒ഭ്യ॑ജയത് ॥ 32 ॥

യസ്യൈ॒വമ॒ഗ്നി-രാ॑ധീ॒യതേ᳚ । പ്ര പ്ര॒ജയാ॑ പ॒ശുഭി॑-ര്മിഥു॒നൈ-ര്ജാ॑യതേ । പ്രത്യ॒സ്മിന് ഁലോ॒കേ തി॑ഷ്ഠതി । അ॒ഭി സു॑വ॒ര്ഗം-ലോഁ॒ക-ഞ്ജ॑യതി ॥ യസ്യ॒ വാ അയ॑ഥാദേവതമ॒ഗ്നി-രാ॑ധീ॒യതേ᳚ । ആ ദേ॒വതാ᳚ഭ്യോ വൃശ്ച്യതേ । പാപീ॑യാ-ന്ഭവതി । യസ്യ॑ യഥാ ദേവ॒തമ് । ന ദേ॒വതാ᳚ഭ്യ॒ ആവൃ॑ശ്ച്യതേ । വസീ॑യാ-ന്ഭവതി ॥ 33 ॥

ഭൃഗൂ॑ണാ॒-ന്ത്വാ-ഽങ്ഗി॑രസാം-വ്രഁതപതേ വ്ര॒തേനാ-ദ॑ധാ॒മീതി॑ ഭൃഗ്വങ്ഗി॒രസാ॒മാദ॑ദ്ധ്യാത് । ആ॒ദി॒ത്യാനാ᳚-ന്ത്വാ ദേ॒വാനാം᳚-വ്രഁതപതേ വ്ര॒തേനാദ॑ധാ॒മീത്യ॒ന്യാസാ॒-മ്ബ്രാഹ്മ॑ണീനാ-മ്പ്ര॒ജാനാ᳚മ് । വരു॑ണസ്യ ത്വാ॒ രാജ്ഞോ᳚ വ്രതപതേ വ്ര॒തേനാദ॑ധാ॒മീതി॒ രാജ്ഞഃ॑ । ഇന്ദ്ര॑സ്യ ത്വേന്ദ്രി॒യേണ॑ വ്രതപതേ വ്ര॒തേനാദ॑ധാ॒മീതി॑ രാജ॒ന്യ॑സ്യ । മനോ᳚സ്ത്വാ ഗ്രാമ॒ണ്യോ᳚ വ്രതപതേ വ്ര॒തേനാദ॑ധാ॒മീതി॒ വൈശ്യ॑സ്യ । ഋ॒ഭൂ॒ണാ-ന്ത്വാ॑ ദേ॒വാനാം᳚-വ്രഁതപതേ വ്ര॒തേനാദ॑ധാ॒മീതി॑ രഥകാ॒രസ്യ॑ । യ॒ഥാ॒ ദേ॒വ॒തമ॒ഗ്നി-രാധീ॑യതേ । ന ദേ॒വതാ᳚ഭ്യ॒ ആ വൃ॑ശ്ച്യതേ । വസീ॑യാ-ന്ഭവതി ॥ 34 ॥
(ധ്യാ॒യ॒തി॒ - വൈ രാത്രി॒ - ശ്ചാവ॑രുന്ധേ - ഭവിഷ്യ॒ന്തീത്യ॑ - ബ്രവീ - ജ്ജനി॒ഷ്യസേ॑ - ഽജയ॒-ദ്- വസീ॑യാ-ന്ഭവതി॒ - നവ॑ ച) (അ. 4)

അനുവാകം 5 - തത്ര പവമാനഹബീംഷി
പ്ര॒ജാപ॑തി-ർവാ॒ച-സ്സ॒ത്യ-മ॑പശ്യത് । തേനാ॒ഗ്നിമാധ॑ത്ത । തേന॒ വൈ സ ആ᳚ര്ധ്നോത് । ഭൂര്ഭുവ॒-സ്സുവ॒രിത്യാ॑ഹ । ഏ॒തദ്വൈ വാ॒ച-സ്സ॒ത്യമ് । യ ഏ॒തേനാ॒ഗ്നി-മാ॑ധ॒ത്തേ । ഋ॒ദ്ധ്നോത്യേ॒വ । അഥോ॑ സ॒ത്യപ്രാ॑ശൂരേ॒വ ഭ॑വതി । അഥോ॒ യ ഏ॒വം-വിഁ॒ദ്വാന॑ഭി॒ചര॑തി । സ്തൃ॒ണു॒ത ഏ॒വൈന᳚മ് ॥ 35 ॥

ഭൂരിത്യാ॑ഹ । പ്ര॒ജാ ഏ॒വ ത-ദ്യജ॑മാന-സ്സൃജതേ । ഭുവ॒ ഇത്യാ॑ഹ । അ॒സ്മിന്നേ॒വ ലോ॒കേ പ്രതി॑ തിഷ്ഠതി । സുവ॒രിത്യാ॑ഹ । സു॒വ॒ര്ഗ ഏ॒വ ലോ॒കേ പ്രതി॑ തിഷ്ഠതി ॥ ത്രി॒ഭിര॒ക്ഷരൈ॒-ര്ഗാര്​ഹ॑പത്യ॒-മാദ॑ധാതി । ത്രയ॑ ഇ॒മേ ലോ॒കാഃ । ഏ॒ഷ്വേ॑വൈനം॑-ലോഁ॒കേഷു॒ പ്രതി॑ഷ്ഠിത॒-മാധ॑ത്തേ । സർവൈഃ᳚ പ॒ഞ്ചഭി॑-രാഹവ॒നീയ᳚മ് ॥ 36 ॥

സു॒വ॒ര്ഗായ॒ വാ ഏ॒ഷ ലോ॒കായാധീ॑യതേ । യദാ॑ഹവ॒നീയഃ॑ । സു॒വ॒ര്ഗ ഏ॒വാസ്മൈ॑ ലോ॒കേ വാ॒ച-സ്സ॒ത്യഗ്​മ് സർവ॑മാപ്നോതി ॥ ത്രി॒ഭി-ര്ഗാര്​ഹ॑പത്യ॒-മാദ॑ധാതി । പ॒ഞ്ചഭി॑-രാഹവ॒നീയ᳚മ് । അ॒ഷ്ടൌ സമ്പ॑ദ്യന്തേ । അ॒ഷ്ടാക്ഷ॑രാ ഗായ॒ത്രീ । ഗാ॒യ॒ത്രോ᳚-ഽഗ്നിഃ । യാവാ॑നേ॒വാഗ്നിഃ । തമാധ॑ത്തേ ॥ 37 ॥

പ്ര॒ജാപ॑തിഃ പ്ര॒ജാ അ॑സൃജത । താ അ॑സ്മാ-ഥ്സൃ॒ഷ്ടാഃ പരാ॑ചീരായന്ന് । താഭ്യോ॒ ജ്യോതി॒-രുദ॑ഗൃഹ്ണാത് । ത-ഞ്ജ്യോതിഃ॒ പശ്യ॑ന്തീഃ പ്ര॒ജാ അ॒ഭിസ॒മാവ॑ര്തന്ത । ഉ॒പരീ॑വാ॒ഗ്നി-മുദ്ഗൃ॑ഹ്ണീയാ-ദു॒ദ്ധരന്ന്॑ । ജ്യോതി॑രേ॒വ പശ്യ॑ന്തീഃ പ്ര॒ജാ യജ॑മാന-മ॒ഭി-സ॒മാവ॑ര്തന്തേ ॥ പ്ര॒ജാപ॑തേ॒രക്ഷ്യ॑ശ്വയത് । ത-ത്പരാ॑-ഽപതത് । തദശ്വോ॑-ഽഭവത് । തദശ്വ॑സ്യാ-ശ്വ॒ത്വമ് ॥ 38 ॥

ഏ॒ഷ വൈ പ്ര॒ജാപ॑തിഃ । യദ॒ഗ്നിഃ । പ്രാ॒ജാ॒പ॒ത്യോ-ഽശ്വഃ॑ । യദശ്വ॑-മ്പു॒രസ്താ॒ന്നയ॑തി । സ്വമേ॒വ ചക്ഷുഃ॒ പശ്യ॑-ന്പ്ര॒ജാപ॑തി॒-രനൂദേ॑തി ॥ വ॒ജ്രീ വാ ഏ॒ഷഃ । യദശ്വഃ॑ । യദശ്വ॑-മ്പു॒രസ്താ॒ന്നയ॑തി । ജാ॒താനേ॒വ ഭ്രാതൃ॑വ്യാ॒-ന്പ്രണു॑ദതേ ॥ പുന॒രാവ॑ര്തയതി ॥ 39 ॥

ജ॒നി॒ഷ്യമാ॑ണാനേ॒വ പ്രതി॑നുദതേ ॥ ന്യാ॑ഹവ॒നീയോ॒ ഗാര്​ഹ॑പത്യ-മകാമയത । നി ഗാര്​ഹ॑പത്യ ആഹവ॒നീയ᳚മ് । തൌ വി॒ഭാജ॒-ന്നാശ॑ക്നോത് । സോശ്വഃ॑ പൂർവ॒വാഡ്-ഭൂ॒ത്വാ । പ്രാഞ്ച॒-മ്പൂർവ॒മുദ॑വഹത് । ത-ത്പൂ᳚ർവ॒വാഹഃ॑ പൂർവവാ॒ട്-ത്വമ് । യദശ്വ॑-മ്പു॒രസ്താ॒ന്നയ॑തി । വിഭ॑ക്തിരേ॒വൈന॑യോ॒സ്സാ । അഥോ॒ നാനാ॑വീര്യാവേ॒വൈനൌ॑ കുരുതേ ॥ 40 ॥

യദു॒പര്യു॑പരി॒ ശിരോ॒ ഹരേ᳚ത് । പ്രാ॒ണാന് വിച്ഛി॑ന്ദ്യാത് । അ॒ധോ॑-ഽധ॒-ശ്ശിരോ॑ ഹരതി । പ്രാ॒ണാനാ᳚-ങ്ഗോപീ॒ഥായ॑ ॥ ഇയ॒ത്യഗ്രേ॑ ഹരതി । അഥേയ॒ത്യഥേയ॑തി । ത്രയ॑ ഇ॒മേ ലോ॒കാഃ । ഏ॒ഷ്വേ॑വൈനം॑-ലോഁ॒കേഷു॒ പ്രതി॑ഷ്ഠിത॒മാ-ധ॑ത്തേ ॥ പ്ര॒ജാപ॑തി-ര॒ഗ്നി-മ॑സൃജത । സോ॑-ഽബിഭേ॒ത്പ്ര മാ॑ ധക്ഷ്യ॒തീതി॑ ॥ 41 ॥

തസ്യ॑ ത്രേ॒ധാ മ॑ഹി॒മാനം॒-വ്യൌഁ ॑ഹത് । ശാന്ത്യാ॒ അപ്ര॑ദാഹായ । യത്-ത്രേ॒ധാ-ഽഗ്നി-രാ॑ധീ॒യതേ᳚ । മ॒ഹി॒മാന॑മേ॒വാസ്യ॒ ത-ദ്വ്യൂ॑ഹതി । ശാന്ത്യാ॒ അപ്ര॑ദാഹായ ॥ പുന॒രാവ॑ര്തയതി । മ॒ഹി॒മാന॑മേ॒വാസ്യ॒ സന്ദ॑ധാതി ॥ പ॒ശുർവാ ഏ॒ഷഃ । യദശ്വഃ॑ । ഏ॒ഷ രു॒ദ്രഃ ॥ 42 ॥

യദ॒ഗ്നിഃ । യദശ്വ॑സ്യ പ॒ദേ᳚-ഽഗ്നി-മാ॑ദ॒ദ്ധ്യാത് । രു॒ദ്രായ॑ പ॒ശൂ-നപി॑ദദ്ധ്യാത് । അ॒പ॒ശു-ര്യജ॑മാന-സ്സ്യാത് । യ-ന്നാക്ര॒മയേ᳚ത് । അന॑വരുദ്ധാ അസ്യ പ॒ശവ॑-സ്സ്യുഃ । പാ॒ര്​ശ്വ॒ത ആക്ര॑മയേത് । യഥാ ഽഽഹി॑തസ്യാ॒ഗ്നേ-രങ്ഗാ॑രാ അഭ്യവ॒വര്തേ॑രന്ന് । അവ॑രുദ്ധാ അസ്യ പ॒ശവോ॒ ഭവ॑ന്തി । ന രു॒ദ്രായാപി॑ദധാതി ॥ 43 ॥

ത്രീണി॑ ഹ॒വീഗ്​മ്ഷി॒ നിർവ॑പതി । വി॒രാജ॑ ഏ॒വ വിക്രാ᳚ന്തം॒-യഁജ॑മാ॒നോ-ഽനു॒ വിക്ര॑മതേ ॥ അ॒ഗ്നയേ॒ പവ॑മാനായ । അ॒ഗ്നയേ॑ പാവ॒കായ॑ । അ॒ഗ്നയേ॒ ശുച॑യേ । യദ॒ഗ്നയേ॒ പവ॑മാനായ നി॒ർവപ॑തി । പു॒നാത്യേ॒വൈന᳚മ് । യദ॒ഗ്നയേ॑ പാവ॒കായ॑ । പൂ॒ത ഏ॒വാസ്മി॑-ന്ന॒ന്നാദ്യ॑-ന്ദധാതി । യദ॒ഗ്നയേ॒ ശുച॑യേ । ബ്ര॒ഹ്മ॒വ॒ര്ച॒സ-മേ॒വാസ്മി॑-ന്നു॒പരി॑ഷ്ടാ-ദ്ദധാതി ॥ 44 ॥
(ഏ॒ന॒ - മാ॒ഹ॒വ॒നീയം॑ - ധത്തേ - ഽശ്വ॒ത്വം - ഁവ॑ര്തയതി - കുരുത॒ - ഇതി॑ -രു॒ദ്രോ - ദ॑ധാതി॒ - യദ॒ഗ്നയേ॒ ശുച॑യ॒ ഏക॑-ഞ്ച) (അ. 5)

അനുവാകം 6 - പവമാനഹവിർവിസ്താരഃ, ഹവിരന്തരാണി, ദക്ഷിണാശ്ച
ദേ॒വാ॒സു॒രാ-സ്സം​യഁ ॑ത്താ ആസന്ന് । തേ ദേ॒വാ വി॑ജ॒യ-മു॑പ॒യന്തഃ॑ । അ॒ഗ്നൌ വാ॒മം-വഁസു॒ സ-ന്ന്യ॑ദധത । ഇ॒ദമു॑ നോ ഭവിഷ്യതി । യദി॑ നോ ജേ॒ഷ്യന്തീതി॑ । തദ॒ഗ്നിര്നോ-ഥ്സഹ॑മശക്നോത് । തത്-ത്രേ॒ധാ വിന്യ॑ദധാത് । പ॒ശുഷു॒ തൃതീ॑യമ് । അ॒ഫ്സു തൃതീ॑യമ് । ആ॒ദി॒ത്യേ തൃതീ॑യമ് ॥ 45 ॥

ത-ദ്ദേ॒വാ വി॒ജിത്യ॑ । പുന॒രവാ॑രുരുഥ്സന്ത । തേ᳚-ഽഗ്നയേ॒ പവ॑മാനായ പുരോ॒ഡാശ॑-മ॒ഷ്ടാക॑പാല॒-ന്നിര॑വപന്ന് । പ॒ശവോ॒ വാ അ॒ഗ്നിഃ പവ॑മാനഃ । യദേ॒വ പ॒ശുഷ്വാസീ᳚ത് । തത്-തേനാവാ॑രുന്ധത । തേ᳚-ഽഗ്നയേ॑ പാവ॒കായ॑ । ആപോ॒ വാ അ॒ഗ്നിഃ പാ॑വ॒കഃ । യദേ॒വാഫ്സ്വാസീ᳚ത് । തത്-തേനാവാ॑രുന്ധത ॥ 46 ॥

തേ᳚-ഽഗ്നയേ॒ ശുച॑യേ । അ॒സൌ വാ ആ॑ദി॒ത്യോ᳚-ഽഗ്നി-ശ്ശുചിഃ॑ । യദേ॒വാദി॒ത്യ ആസീ᳚ത് । തത്-തേനാവാ॑രുന്ധത ॥ ബ്ര॒ഹ്മ॒വാ॒ദിനോ॑ വദന്തി । ത॒നുവോ॒ വാവൈതാ അ॑ഗ്ന്യാ॒ധേയ॑സ്യ । ആ॒ഗ്നേ॒യോ വാ അ॒ഷ്ടാക॑പാലോ ഽഗ്ന്യാ॒ധേയ॒മിതി॑ । യത്ത-ന്നി॒ർവപേ᳚ത് । നൈതാനി॑ । യഥാ॒-ഽഽത്മാ സ്യാത് ॥ 47 ॥

നാങ്ഗാ॑നി । താ॒ദൃഗേ॒വ തത് । യദേ॒താനി॑ നി॒ർവപേ᳚ത് । ന തമ് । യഥാ-ഽങ്ഗാ॑നി॒ സ്യുഃ । നാത്മാ । താ॒ദൃഗേ॒വ തത് । ഉ॒ഭയാ॑നി സ॒ഹനി॒രുപ്യാ॑ണി । യ॒ജ്ഞസ്യ॑ സാത്മ॒ത്വായ॑ ॥ ഉ॒ഭയം॒-വാഁ ഏ॒തസ്യേ᳚ന്ദ്രി॒യം-വീഁ॒ര്യ॑മാപ്യതേ ॥ 48 ॥

യോ᳚-ഽഗ്നിമാ॑ധ॒ത്തേ । ഐ॒ന്ദ്രാ॒ഗ്ന-മേകാ॑ദശകപാല॒- മനു॒ നിർവ॑പേത് । ആ॒ദി॒ത്യ-ഞ്ച॒രുമ് । ഇ॒ന്ദ്രാ॒ഗ്നീ വൈ ദേ॒വാനാ॒-മയാ॑തയാമാനൌ । യേ ഏ॒വ ദേ॒വതേ॒ അയാ॑തയാമ്നീ । താഭ്യാ॑മേ॒വാസ്മാ॑ ഇന്ദ്രി॒യം-വീഁ॒ര്യ॑മവ॑- രുന്ധേ । ആ॒ദി॒ത്യോ ഭ॑വതി । ഇ॒യം-വാഁ അദി॑തിഃ । അ॒സ്യാമേ॒വ പ്രതി॑തിഷ്ഠതി ॥ ധേ॒ന്വൈ വാ ഏ॒ത-ദ്രേതഃ॑ ॥ 49 ॥

യദാജ്യ᳚മ് । അ॒ന॒ഡുഹ॑സ്തണ്ഡു॒ലാഃ । മി॒ഥു॒നമേ॒വാവ॑-രുന്ധേ । ഘൃ॒തേ ഭ॑വതി । യ॒ജ്ഞസ്യാലൂ᳚ക്ഷാന്തത്വായ ॥ ച॒ത്വാര॑ ആര്​ഷേ॒യാഃ പ്രാശ്ഞ॑ന്തി । ദി॒ശാമേ॒വ ജ്യോതി॑ഷി ജുഹോതി ॥ പ॒ശവോ॒ വാ ഏ॒താനി॑ ഹ॒വീഗ്​മ്ഷി॑ । ഏ॒ഷ രു॒ദ്രഃ । യദ॒ഗ്നിഃ ॥ 50 ॥

യഥ്സ॒ദ്യ ഏ॒താനി॑ ഹ॒വീഗ്​മ്ഷി॑ നി॒ർവപേ᳚ത് । രു॒ദ്രായ॑ പ॒ശൂനപി॑ ദദ്ധ്യാത് । അ॒പ॒ശു-ര്യജ॑മാന-സ്സ്യാത് । യന്നാനു॑നി॒ർവപേ᳚ത് । അന॑വരുദ്ധാ അസ്യ പ॒ശവ॑-സ്സ്യുഃ । ദ്വാ॒ദ॒ശസു॒ രാത്രീ॒ഷ്വനു॒ നിർവ॑പേത് । സം॒​വഁ॒ഥ്സ॒ര പ്ര॑തിമാ॒ വൈ ദ്വാദ॑ശ॒ രാത്ര॑യഃ । സം॒​വഁ॒ഥ്സ॒രേണൈ॒വാസ്മൈ॑ രു॒ദ്രഗ്​മ് ശ॑മയി॒ത്വാ । പ॒ശൂനവ॑ രുന്ധേ ॥ യദേക॑-മേകമേ॒താനി॑ ഹ॒വീഗ്​മ്ഷി॑ നി॒ർവപേ᳚ത് ॥ 51 ॥

യഥാ॒ ത്രീണ്യാ॒വപ॑നാനി പൂ॒രയേ᳚ത് । താ॒ദൃക്തത് । ന പ്ര॒ജന॑ന॒മുച്ഛിഗ്​മ്॑ഷേത് । ഏക॑-ന്നി॒രുപ്യ॑ । ഉത്ത॑രേ॒ സമ॑സ്യേത് । തൃ॒തീയ॑മേ॒വാസ്മൈ॑ ലോ॒കമുച്ഛിഗ്​മ്॑ഷതി പ്ര॒ജന॑നായ । ത-മ്പ്ര॒ജയാ॑ പ॒ശുഭി॒രനു॒ പ്രജാ॑യതേ । അഥോ॑ യ॒ജ്ഞസ്യൈ॒വൈഷാ-ഽഭിക്രാ᳚ന്തിഃ ॥ ര॒ഥ॒ച॒ക്ര-മ്പ്രവ॑ര്തയതി । മ॒നു॒ഷ്യ॒ര॒ഥേനൈ॒വ ദേ॑വര॒ഥ-മ്പ്ര॒ത്യവ॑രോഹതി ॥ 52 ॥

ബ്ര॒ഹ്മ॒വാ॒ദിനോ॑ വദന്തി । ഹോ॒ത॒വ്യ॑-മഗ്നിഹോ॒ത്രാം(3) നഹോ॑ത॒വ്യാ(3)മിതി॑ । യ-ദ്യജു॑ഷാ ജുഹു॒യാത് । അയ॑ഥാപൂർവ॒മാഹു॑തീ ജുഹുയാത് । യന്ന ജു॑ഹു॒യാത് । അ॒ഗ്നിഃ പരാ॑ഭവേത് । തൂ॒ഷ്ണീമേ॒വ ഹോ॑ത॒വ്യ᳚മ് । യ॒ഥാ॒പൂ॒ർവ-മാഹു॑തീ ജു॒ഹോതി॑ । നാഗ്നിഃ പരാ॑ഭവതി ॥ അ॒ഗ്നീധേ॑ ദദാതി ॥ 53 ॥

അ॒ഗ്നിമു॑ഖാ-നേ॒വര്തൂ-ന്പ്രീ॑ണാതി । ഉ॒പ॒ബര്​ഹ॑ണ-ന്ദദാതി । രൂ॒പാണാ॒മവ॑-രുദ്ധ്യൈ । അശ്വ॑-മ്ബ്ര॒ഹ്മണേ᳚ । ഇ॒ന്ദ്രി॒യമേ॒വാവ॑-രുന്ധേ । ധേ॒നുഗ്​മ് ഹോത്രേ᳚ । ആ॒ശിഷ॑ ഏ॒വാവ॑രുന്ധേ । അ॒ന॒ഡ്വാഹ॑-മദ്ധ്വ॒ര്യവേ᳚ । വഹ്നി॒ർവാ അ॑ന॒ഡ്വാന് । വഹ്നി॑രദ്ധ്വ॒ര്യുഃ ॥ 54 ॥

വഹ്നി॑നൈ॒വ വഹ്നി॑ യ॒ജ്ഞസ്യാവ॑-രുന്ധേ । മി॒ഥു॒നൌ ഗാവൌ॑ ദദാതി । മി॒ഥു॒നസ്യാവ॑-രുദ്ധ്യൈ । വാസോ॑ ദദാതി । സ॒ർവ॒ ദേ॒വ॒ത്യം॑-വൈഁ വാസഃ॑ । സർവാ॑ ഏ॒വ ദേ॒വതാഃ᳚ പ്രീണാതി । ആ ദ്വാ॑ദ॒ശഭ്യോ॑ ദദാതി । ദ്വാദ॑ശ॒ മാസാ᳚-സ്സം​വഁഥ്സ॒രഃ । സം॒​വഁ॒ഥ്സ॒ര ഏ॒വ പ്രതി॑ തിഷ്ഠതി । കാമ॑മൂ॒ര്ധ്വ-ന്ദേയ᳚മ് । അപ॑രിമിത॒സ്യാവ॑-രുദ്ധ്യൈ ॥ 55 ॥
(ആ॒ദി॒ത്യേ തൃതീ॑യ - മ॒ഫ്സ്വാസീ॒-ത്ത-ത്തേനാവാ॑രുന്ധത॒ - സ്യാ - ദാ᳚പ്യതേ॒ - രേതോ॒ - ഽഗ്നി - രേക॑മേക മേ॒താനി॑ ഹ॒വിഗ്​മ്ഷി॑ നി॒ർവപേ᳚ത് - പ്ര॒ത്യവ॑രോഹതി - ദദാത്യ - ദ്ധ്വ॒ര്യു--ര് ദേയ॒ മേക॑-ഞ്ച) (അ. 6)

അനുവാകം 7 - ആധാനമന്ത്രാഃ
ഘ॒ര്മ-ശ്ശിര॒സ്തദ॒യമ॒ഗ്നിഃ । സ-മ്പ്രി॑യഃ പ॒ശുഭി॑-ര്ഭുവത് । ഛ॒ര്ദിസ്തോ॒കായ॒ തന॑യായ യച്ഛ ॥ വാതഃ॑ പ്രാ॒ണസ്തദ॒യമ॒ഗ്നിഃ । സ-മ്പ്രി॑യഃ പ॒ശുഭി॑-ര്ഭുവത് । സ്വ॒ദി॒ത-ന്തോ॒കായ॒ തന॑യായ പി॒തു-മ്പ॑ച ॥ പ്രാചീ॒മനു॑ പ്ര॒ദിശ॒-മ്പ്രേഹി॑ വി॒ദ്വാന് । അ॒ഗ്നേര॑ഗ്നേ പു॒രോ അ॑ഗ്നി-ര്ഭവേ॒ഹ । വിശ്വാ॒ ആശാ॒ ദീദ്യാ॑നോ॒ വിഭാ॑ഹി । ഊര്ജ॑-ന്നോ ധേഹി ദ്വി॒പദേ॒ ചതു॑ഷ്പദേ ॥ 56 ॥

അ॒ര്കശ്ചക്ഷു॒-സ്തദ॒സൌ സൂര്യ॒സ്തദ॒യമ॒ഗ്നിഃ । സമ്പ്രി॑യഃ പ॒ശുഭി॑-ര്ഭുവത് । യ-ത്തേ॑ ശുക്ര ശു॒ക്രം-വഁര്ച॑-ശ്ശു॒ക്രാ ത॒നൂഃ । ശു॒ക്ര-ഞ്ജ്യോതി॒രജ॑സ്രമ് । തേന॑ മേ ദീദിഹി॒ തേന॒ ത്വാ-ഽഽദ॑ധേ । അ॒ഗ്നിനാ᳚-ഽഗ്നേ॒ ബ്രഹ്മ॑ണാ ॥ ആ॒ന॒ശേ വ്യാ॑നശേ॒ സർവ॒മായു॒-ർവ്യാ॑നശേ ॥ യേ തേ॑ അഗ്നേ ശി॒വേ ത॒നുവൌ᳚ । വി॒രാട് ച॑ സ്വ॒രാട് ച॑ । തേ മാ വി॑ശതാ॒-ന്തേ മാ॑ ജിന്വതാമ് ॥ 57 ॥

യേ തേ॑ അഗ്നേ ശി॒വേ ത॒നുവൌ᳚ । സ॒മ്രാട് ചാ॑ഭി॒ഭൂശ്ച॑ । തേ മാ വി॑ശതാ॒-ന്തേ മാ॑ ജിന്വതാമ് । യേ തേ॑ അഗ്നേ ശി॒വേ ത॒നുവൌ᳚ । വി॒ഭൂശ്ച॑ പരി॒ഭൂശ്ച॑ । തേ മാ വി॑ശതാ॒-ന്തേ മാ॑ ജിന്വതാമ് । യേ തേ॑ അഗ്നേ ശി॒വേ ത॒നുവൌ᳚ । പ്ര॒ഭ്വീ ച॒ പ്രഭൂ॑തിശ്ച । തേ മാ വി॑ശതാ॒-ന്തേ മാ॑ ജിന്വതാമ് । യാസ്തേ॑ അഗ്നേ ശി॒വാസ്ത॒നുവഃ॑ । താഭി॒സ്ത്വാ ഽഽദ॑ധേ ॥ യാസ്തേ॑ അഗ്നേ ഘോ॒രാസ്ത॒നുവഃ॑ । താഭി॑ര॒മു-ങ്ഗ॑ച്ഛ ॥ 58 ॥
(ചതു॑ഷ്പദേ - ജിന്വതാം - ത॒നുവ॒ സ്ത്രീണി॑ ച ) (അ. 7)

അനുവാകം 8 - ഏതദ്ബ്രാഹ്മണം
ഇ॒മേ വാ ഏ॒തേ ലോ॒കാ അ॒ഗ്നയഃ॑ । തേ യദവ്യാ॑വൃത്താ ആധീ॒യേരന്ന്॑ । ശോ॒ചയേ॑യു॒-ര്യജ॑മാനമ് । ഘ॒ര്മ-ശ്ശിര॒ ഇതി॒ ഗാര്​ഹ॑പത്യ॒-മാദ॑ധാതി । വാതഃ॑ പ്രാ॒ണ ഇത്യ॑ന്വാഹാര്യ॒-പച॑നമ് । അ॒ര്ക-ശ്ചക്ഷു॒രിത്യാ॑-ഹവ॒നീയ᳚മ് । തേനൈ॒വൈനാ॒ന് വ്യാവ॑ര്തയതി । തഥാ॒ ന ശോ॑ചയന്തി॒ യജ॑മാനമ് ॥ ര॒ഥ॒ന്ത॒ര-മ॒ഭിഗാ॑യതേ॒ ഗാര്​ഹ॑പത്യ ആധീ॒യമാ॑നേ । രാഥ॑ന്തരോ॒ വാ അ॒യം-ലോഁ॒കഃ ॥ 59 ॥

അ॒സ്മിന്നേ॒വൈനം॑-ലോഁ॒കേ പ്രതി॑ഷ്ഠിത॒-മാധ॑ത്തേ । വാ॒മ॒ദേ॒വ്യ-മ॒ഭിഗാ॑യത ഉദ്ധ്രി॒യമാ॑ണേ । അ॒ന്തരി॑ക്ഷം॒-വൈഁ വാ॑മദേ॒വ്യമ് । അ॒ന്തരി॑ക്ഷ ഏ॒വൈന॒-മ്പ്രതി॑ഷ്ഠിത॒-മാധ॑ത്തേ । അഥോ॒ ശാന്തി॒-ർവൈ വാ॑മദേ॒വ്യമ് । ശാ॒ന്തമേ॒വൈന॑-മ്പശ॒വ്യ॑മുദ്ധ॑രതേ । ബൃ॒ഹദ॒ഭിഗാ॑യത ആഹവ॒നീയ॑ ആധീ॒യമാ॑നേ । ബാര്​ഹ॑തോ॒ വാ അ॒സൌ ലോ॒കഃ । അ॒മുഷ്മി॑ന്നേ॒വൈനം॑-ലോഁ॒കേ പ്രതി॑ഷ്ഠിത॒-മാധ॑ത്തേ ॥ പ്ര॒ജാപ॑തി-ര॒ഗ്നി-മ॑സൃജത ॥ 60 ॥

സോ-ഽശ്വോ॒ വാരോ॑ ഭൂ॒ത്വാ പരാം॑ഐത് । തം-വാഁ ॑രവ॒ന്തീയേ॑നാവാരയത ।ത-ദ്വാ॑രവ॒ന്തീയ॑സ്യ വാരവന്തീയ॒ത്വമ് । ശ്യൈ॒തേന॑ ശ്യേ॒തീ അ॑കുരുത ।തച്ഛ്യൈ॒തസ്യ॑ ശ്യൈത॒ത്വമ് । യ-ദ്വാ॑രവ॒ന്തീയ॑-മഭി॒ഗായ॑തേ । വാ॒ര॒യി॒ത്വൈവൈന॒-മ്പ്രതി॑ഷ്ഠിത॒-മാധ॑ത്തേ । ശ്യൈ॒തേന॑ ശ്യേ॒തീ കു॑രുതേ ॥ ഘ॒ര്മ-ശ്ശിര॒ ഇതി॒ ഗാര്​ഹ॑പത്യ॒-മാദ॑ധാതി । സശീ॑ര്​ഷാണ-മേ॒വൈന॒-മാധ॑ത്തേ ॥ 61 ॥

ഉപൈ॑ന॒മുത്ത॑രോ യ॒ജ്ഞോ ന॑മതി ॥ രു॒ദ്രോ വാ ഏ॒ഷഃ । യദ॒ഗ്നിഃ । സ ആ॑ധീ॒യമാ॑ന ഈശ്വ॒രോ യജ॑മാനസ്യ പ॒ശൂന് ഹിഗ്​മ്സി॑തോഃ । സ-മ്പ്രി॑യഃ പ॒ശുഭി॑-ര്ഭുവ॒ദിത്യാ॑ഹ । പ॒ശുഭി॑രേ॒വൈന॒ഗ്​മ്॒ സമ്പ്രി॑യ-ങ്കരോതി । പ॒ശൂ॒നാ-മഹിഗ്​മ്॑സായൈ ॥ ഛ॒ര്ദിസ്തോ॒കായ॒ തന॑യായ യ॒ച്ഛേത്യാ॑ഹ ।ആ॒ശിഷ॑മേ॒വൈതാ-മാശാ᳚സ്തേ ॥ വാതഃ॑ പ്രാ॒ണ ഇത്യ॑ന്വാഹാര്യ॒-പച॑നമ് ॥ 62 ॥

സപ്രാ॑ണ-മേ॒വൈന॒-മാധ॑ത്തേ ॥ സ്വ॒ദി॒ത-ന്തോ॒കായ॒ തന॑യായ പി॒തു-മ്പ॒ചേത്യാ॑ഹ । അന്ന॑മേ॒വാസ്മൈ᳚ സ്വദയതി ॥ പ്രാചീ॒മനു॑ പ്ര॒ദിശ॒-മ്പ്രേഹി॑ വി॒ദ്വാനിത്യാ॑ഹ । വിഭ॑ക്തിരേ॒വൈന॑യോ॒സ്സാ । അഥോ॒ നാനാ॑ വീര്യാവേ॒വൈനൌ॑ കുരുതേ ॥ ഊര്ജ॑-ന്നോ ധേഹി ദ്വി॒പദേ॒ ചതു॑ഷ്പദ॒ ഇത്യാ॑ഹ । ആ॒ശിഷ॑മേ॒വൈതാമാശാ᳚സ്തേ ॥ അ॒ര്ക-ശ്ചക്ഷു॒രിത്യാ॑-ഹവ॒നീയ᳚മ് । അ॒ര്കോ വൈ ദേ॒വാനാ॒മന്ന᳚മ് ॥ 63 ॥

അന്ന॑മേ॒വാവ॑ രുന്ധേ ॥ തേന॑ മേ ദീദി॒ഹീത്യാ॑ഹ । സമി॑ന്ധ ഏ॒വൈന᳚മ് ॥ ആ॒ന॒ശേ വ്യാ॑നശ॒ ഇതി॒ ത്രിരുദി॑ങ്ഗയതി । ത്രയ॑ ഇ॒മേ ലോ॒കാഃ । ഏ॒ഷ്വേ॑വൈനം॑-ലോഁ॒കേഷു॒ പ്രതി॑ഷ്ഠിത॒-മാധ॑ത്തേ ॥ തത്-തഥാ॒ ന കാ॒ര്യ᳚മ് । വീങ്ഗി॑ത॒മ പ്ര॑തിഷ്ഠിത॒-മാദ॑ധീത । ഉ॒ദ്ധൃത്യൈ॒-വാധായാ॑-ഭി॒മന്ത്രിയഃ॑ । അവീ᳚ങ്ഗിത-മേ॒വൈന॒-മ്പ്രതി॑ഷ്ഠിത॒-മാധ॑ത്തേ ॥ വി॒രാട് ച॑ സ്വ॒രാട് ച॒ യാസ്തേ॑ അഗ്നേ ശി॒വാസ്ത॒നുവ॒-സ്താഭി॒സ്ത്വാ ഽഽദ॑ധ॒ ഇത്യാ॑ഹ । ഏ॒താ വാ അ॒ഗ്നേ-ശ്ശി॒വാസ്ത॒നുവഃ॑ । താഭി॑രേ॒വൈന॒ഗ്​മ്॒ സമ॑ര്ധയതി ॥ യാസ്തേ॑ അഗ്നേ ഘോ॒രാസ്ത॒നുവ॒ സ്താഭി॑ര॒മു-ങ്ഗ॒ച്ഛേതി॑ ബ്രൂയാ॒ദ്യ-ന്ദ്വി॒ഷ്യാത് । താഭി॑രേ॒വൈന॒-മ്പരാ॑ഭാവയതി ॥ 64 ॥
(ലോ॒കോ॑ - ഽസൃജതൈന॒ - മാധ॑ത്തേ - ഽന്വാഹാര്യ॒പച॑നം - ദേ॒വാനാ॒മന്ന॑ - മേന॒-മ്പ്രതി॑ഷ്ഠിത॒മാധ॑ത്തേ॒ പഞ്ച॑ ച) (അ. 8)

അനുവാകം 9 - ബ്രഹ്മൌദനമ്
ശ॒മീ॒ഗ॒ര്ഭാദ॒ഗ്നി-മ്മ॑ന്ഥതി । ഏ॒ഷാ വാ അ॒ഗ്നേ-ര്യ॒ജ്ഞിയാ॑ ത॒നൂഃ । താമേ॒വാസ്മൈ॑ ജനയതി ॥ അദി॑തിഃ പു॒ത്രകാ॑മാ । സാ॒ദ്ധ്യേഭ്യോ॑ ദേ॒വേഭ്യോ᳚ ബ്രഹ്മൌദ॒ന-മ॑പചത് । തസ്യാ॑ ഉ॒ച്ഛേഷ॑ണ-മദദുഃ । ത-ത്പ്രാശ്ഞാ᳚ത് । സാ രേതോ॑-ഽധത്ത । തസ്യൈ॑ ധാ॒താ ചാ᳚ര്യ॒മാ ചാ॑ജായേതാമ് । സാ ദ്വി॒തീയ॑-മപചത് ॥ 65 ॥

തസ്യാ॑ ഉ॒ച്ഛേഷ॑ണ-മദദുഃ । ത-ത്പ്രാശ്ഞാ᳚ത് । സാ രേതോ॑-ഽധത്ത । തസ്യൈ॑ മി॒ത്രശ്ച॒ വരു॑ണശ്ചാജായേതാമ് । സാ തൃ॒തീയ॑-മപചത് । തസ്യാ॑ ഉ॒ച്ഛേഷ॑ണ-മദദുഃ । ത-ത്പ്രാശ്ഞാ᳚ത് । സാ രേതോ॑-ഽധത്ത । തസ്യാ॒ അഗ്​മ്ശ॑ശ്ച॒ ഭഗ॑ശ്ചാജായേതാമ് । സാ ച॑തു॒ര്ഥ-മ॑പചത് ॥ 66 ॥

തസ്യാ॑ ഉ॒ച്ഛേഷ॑ണ-മദദുഃ । ത-ത്പ്രാശ്ഞാ᳚ത് । സാ രേതോ॑-ഽധത്ത । തസ്യാ॒ ഇന്ദ്ര॑ശ്ച॒ വിവ॑സ്വാഗ്​ശ്ചാ-ജായേതാമ് । ബ്ര॒ഹ്മൌ॒ദ॒ന-മ്പ॑ചതി । രേത॑ ഏ॒വ ത-ദ്ദ॑ധാതി ॥ പ്രാശ്ഞ॑ന്തി ബ്രാഹ്മ॒ണാ ഓ॑ദ॒നമ് ॥ യദാജ്യ॑-മു॒ച്ഛിഷ്യ॑തേ । തേന॑ സ॒മിധോ॒-ഽഭ്യജ്യാദ॑ധാതി । ഉ॒ച്ഛേഷ॑ണാ॒ദ്വാ അദി॑തീ॒ രേതോ॑-ഽധത്ത ॥ 67 ॥

ഉ॒ച്ഛേഷ॑ണാദേ॒വ ത-ദ്രേതോ॑ ധത്തേ ॥ അസ്ഥി॒ വാ ഏ॒തത് । യ-ഥ്സ॒മിധഃ॑ । ഏ॒ത-ദ്രേതഃ॑ । യദാജ്യ᳚മ് । യദാജ്യേ॑ന സ॒മിധോ॒-ഽഭ്യജ്യാ॒ദധാ॑തി । അസ്ഥ്യേ॒വ ത-ദ്രേത॑സി ദധാതി ॥ തി॒സ്ര ആദ॑ധാതി മിഥുന॒ത്വായ॑ ॥ ഇയ॑തീ-ര്ഭവന്തി । പ്ര॒ജാപ॑തിനാ യജ്ഞമു॒ഖേന॒ സമ്മി॑താഃ ॥ 68 ॥

ഇയ॑തീ-ര്ഭവന്തി । യ॒ജ്ഞ॒പ॒രുഷാ॒ സമ്മി॑താഃ । ഇയ॑തീ-ര്ഭവന്തി । ഏ॒താവ॒ദ്വൈ പുരു॑ഷേ വീ॒ര്യ᳚മ് । വീ॒ര്യ॑ സമ്മിതാഃ ॥ ആ॒ര്ദ്രാ ഭ॑വന്തി । ആ॒ര്ദ്രമി॑വ॒ ഹി രേത॑-സ്സി॒ച്യതേ᳚ ॥ ചിത്രി॑യസ്യാശ്വ॒ത്ഥസ്യാദ॑ധാതി । ചി॒ത്രമേ॒വ ഭ॑വതി ॥ ഘൃ॒തവ॑തീഭി॒-രാദ॑ധാതി ॥ 69 ॥

ഏ॒തദ്വാ അ॒ഗ്നേഃ പ്രി॒യ-ന്ധാമ॑ । യ-ദ്ഘൃ॒തമ് । പ്രി॒യേണൈ॒വൈന॒-ന്ധാമ്നാ॒ സമ॑ര്ധയതി । അഥോ॒ തേജ॑സാ ॥ ഗാ॒യ॒ത്രീഭി॑-ര്ബ്രാഹ്മ॒ണസ്യാദ॑ദ്ധ്യാത് । ഗാ॒യ॒ത്രഛ॑ന്ദാ॒ വൈ ബ്രാ᳚ഹ്മ॒ണഃ । സ്വസ്യ॒ ഛന്ദ॑സഃ പ്രത്യയന॒സ്ത്വായ॑ । ത്രി॒ഷ്ടുഗ്ഭീ॑-രാജ॒ന്യ॑സ്യ । ത്രി॒ഷ്ടു-പ്ഛ॑ന്ദാ॒ വൈ രാ॑ജ॒ന്യഃ॑ । സ്വസ്യ॒ ഛന്ദ॑സഃ പ്രത്യയന॒സ്ത്വായ॑ ॥ 70 ॥

ജഗ॑തീഭി॒-ർവൈശ്യ॑സ്യ । ജഗ॑തീ ഛന്ദാ॒ വൈ വൈശ്യഃ॑ । സ്വസ്യ॒ ഛന്ദ॑സഃ പ്രത്യയന॒സ്ത്വായ॑ ॥ തഗ്​മ് സം॑​വഁഥ്സ॒ര-ങ്ഗോ॑പായേത് । സം॒​വഁ॒ഥ്സ॒രഗ്​മ് ഹി രേതോ॑ ഹി॒തം-വഁര്ധ॑തേ ॥ യ-ദ്യേ॑നഗ്​മ് സം​വഁഥ്സ॒രേ നോപ॒നമേ᳚ത് । സ॒മിധഃ॒ പുന॒രാദ॑ദ്ധ്യാത് । രേത॑ ഏ॒വ തദ്ധി॒തം-വഁര്ധ॑മാനമേതി ॥ ന മാ॒ഗ്​മ്॒സ-മ॑ശ്ഞീയാത് । ന സ്ത്രിയ॒മുപേ॑യാത് ॥ 71 ॥

യ-ന്മാ॒ഗ്​മ്॒സ-മ॑ശ്ഞീ॒യാത് । യഥ്സ്ത്രിയ॑-മുപേ॒യാത് । നിർവീ᳚ര്യ-സ്സ്യാത് । നൈന॑മ॒ഗ്നി-രുപ॑നമേത് ॥ ശ്വ ആ॑ധാ॒സ്യമാ॑നോ ബ്രഹ്മൌദ॒ന-മ്പ॑ചതി । ആ॒ദി॒ത്യാ വാ ഇ॒ത ഉ॑ത്ത॒മാ-സ്സു॑വ॒ര്ഗം-ലോഁ॒കമാ॑യന്ന് । തേ വാ ഇ॒തോ യന്ത॒-മ്പ്രതി॑നുദന്തേ । ഏ॒തേ ഖലു॒ വാവാദി॒ത്യാഃ । യ-ദ്ബ്രാ᳚ഹ്മ॒ണാഃ । തൈരേ॒വ സ॒ത്വ-ങ്ഗ॑ച്ഛതി ॥ 72 ॥

നൈന॒-മ്പ്രതി॑നുദന്തേ ॥ ബ്ര॒ഹ്മ॒വാ॒ദിനോ॑ വദന്തി । ക്വാ॑ സഃ । അ॒ഗ്നിഃ കാ॒ര്യഃ॑ । യോ᳚-ഽസ്മൈ പ്ര॒ജാ-മ്പ॒ശൂ-ന്പ്ര॑ജ॒നയ॒തീതി॑ । ശല്കൈ॒സ്താഗ്​മ് രാത്രി॑മ॒ഗ്നി-മി॑ന്ധീത । തസ്മി॑-ന്നുപവ്യു॒ഷമ॒രണീ॒ നിഷ്ട॑പേത് । യഥ॑ര്​ഷ॒ഭായ॑ വാശി॒താ ന്യാ॑വിച്ഛാ॒യതി॑ । താ॒ദൃഗേ॒വ തത് ॥ അ॒പോ॒ദൂഹ്യ॒ ഭസ്മാ॒ഗ്നി-മ്മ॑ന്ഥതി ॥ 73 ॥

സൈവ സാ-ഽഗ്നേ-സ്സന്ത॑തിഃ ॥ ത-മ്മ॑ഥി॒ത്വാ പ്രാഞ്ച॒മുദ്ധ॑രതി । സം॒​വഁ॒ഥ്സ॒രമേ॒വ ത-ദ്രേതോ॑ ഹി॒ത-മ്പ്രജ॑നയതി ॥ അനാ॑ഹിത॒-സ്തസ്യാ॒ഗ്നി-രിത്യാ॑ഹുഃ । യ-സ്സ॒മിധോ-ഽനാ॑ധായാ॒ഗ്നി-മാ॑ധ॒ത്ത ഇതി॑ । താ-സ്സം॑​വഁഥ്സ॒രേ പു॒രസ്താ॒-ദാദ॑ദ്ധ്യാത് । സം॒​വഁ॒ഥ്സ॒രാദേ॒വൈന॑-മവ॒രുദ്ധ്യാ-ധ॑ത്തേ ॥ യദി॑ സം​വഁഥ്സ॒രേ ഽനാദ॒ദ്ധ്യാത് । ദ്വാ॒ദ॒ശ്യാ᳚-മ്പു॒രസ്താ॒-ദാദ॑ദ്ധ്യാത് । സം॒​വഁ॒ഥ്സ॒ര പ്ര॑തിമാ॒ വൈ ദ്വാദ॑ശ॒ രാത്ര॑യഃ । സം॒​വഁ॒ഥ്സ॒രമേ॒വാസ്യാഹി॑താ ഭവന്തി ॥ യദി॑ ദ്വാദ॒ശ്യാ᳚-ന്നാദ॒ദ്ധ്യാത് । ത്ര്യ॒ഹേ പു॒രസ്താ॒ദാദ॑ദ്ധ്യാത് । ആഹി॑താ ഏ॒വാസ്യ॑ ഭവന്തി ॥ 74 ॥
(ദ്വി॒തീയ॑മപചച് - ചതു॒ര്ഥമ॑പച॒ - ദദി॑തീ॒ രേതോ॑-ഽധത്ത॒ - സമ്മി॑താ -
ഘൃ॒തവ॑തീഭി॒രാദ॑ധാതി - രാജ॒ന്യ॑-സ്സ്വസ്യ॒ ഛന്ദ॑സഃ പ്രത്യയന॒സ്ത്വാ - യേ॑യാ-ദ്- ഗച്ഛതി - മന്ഥതി॒ - രാത്ര॑യ ശ്ച॒ത്വാരി॑ ച) (അ. 9)

അനുവാകം 10 - പഞ്ചാഗ്ന്യാധാനമ്
പ്ര॒ജാപ॑തിഃ പ്ര॒ജാ അ॑സൃജത । സ രി॑രിചാ॒നോ॑-ഽമന്യത । സ തപോ॑-ഽതപ്യത । സ ആ॒ത്മന് വീ॒ര്യ॑-മപശ്യത് । തദ॑വര്ധത । തദ॑സ്മാ॒-ഥ്സഹ॑സോ॒ര്ധ്വ-മ॑സൃജ്യത । സാ വി॒രാഡ॑ഭവത് । താ-ന്ദേ॑വാസു॒രാ വ്യ॑ഗൃഹ്ണത । സോ᳚-ഽബ്രവീ-ത്പ്ര॒ജാപ॑തിഃ । മമ॒ വാ ഏ॒ഷാ ॥ 75 ॥

ദോഹാ॑ ഏ॒വ യു॒ഷ്മാക॒മിതി॑ ॥ സാ തതഃ॒ പ്രാച്യുദ॑ക്രാമത് । ത-ത്പ്ര॒ജാപ॑തിഃ॒ പര്യ॑ഗൃഹ്ണാത് । അഥ॑ർവ പി॒തു-മ്മേ॑ ഗോപാ॒യേതി॑ । സാ ദ്വി॒തീയ॒-മുദ॑ക്രാമത് । ത-ത്പ്ര॒ജാപ॑തിഃ॒ പര്യ॑ഗൃഹ്ണാത് । നര്യ॑ പ്ര॒ജാ-മ്മേ॑ ഗോപാ॒യേതി॑ । സാ തൃ॒തീയ॒-മുദ॑ക്രാമത് । ത-ത്പ്ര॒ജാപ॑തിഃ॒ പര്യ॑ഗൃഹ്ണാത് । ശഗ്ഗ്​സ്യ॑ പ॒ശൂ-ന്മേ॑ ഗോപാ॒യേതി॑ ॥ 76 ॥

സാ ച॑തു॒ര്ഥ-മുദ॑ക്രാമത് । ത-ത്പ്ര॒ജാപ॑തിഃ॒ പര്യ॑ഗൃഹ്ണാത് । സപ്ര॑ഥ സ॒ഭാ-മ്മേ॑ ഗോപാ॒യേതി॑ । സാ പ॑ഞ്ച॒മ-മുദ॑ക്രാമത് । ത-ത്പ്ര॒ജാപ॑തിഃ॒ പര്യ॑ഗൃഹ്ണാത് । അഹേ॑ ബുദ്ധ്നിയ॒ മന്ത്ര॑-മ്മേ ഗോപാ॒യേതി॑ । അ॒ഗ്നീന് വാവ സാ താന് വ്യ॑ക്രമത । താ-ന്പ്ര॒ജാപ॑തിഃ॒ പര്യ॑ഗൃഹ്ണാത് । അഥോ॑ പ॒ങ്ക്തിമേ॒വ ॥ പ॒ങ്ക്തിർവാ ഏ॒ഷാ ബ്രാ᳚ഹ്മ॒ണേ പ്രവി॑ഷ്ടാ ॥ 77 ॥

താമാ॒ത്മനോ-ഽധി॒ നിര്മി॑മീതേ । യദ॒ഗ്നി-രാ॑ധീ॒യതേ᳚ । തസ്മാ॑-ദേ॒താവ॑ന്തോ॒-ഽഗ്നയ॒ ആധീ॑യന്തേ । പാങ്ക്തം॒-വാഁ ഇ॒ദഗ്​മ് സർവ᳚മ് । പാങ്ക്തേ॑നൈ॒വ പാങ്ക്തഗ്ഗ്॑ സ്പൃണോതി ॥ അഥ॑ർവ പി॒തു-മ്മേ॑ ഗോപാ॒യേത്യാ॑ഹ । അന്ന॑മേ॒വൈ തേന॑ സ്പൃണോതി । നര്യ॑ പ്ര॒ജാ-മ്മേ॑ ഗോപാ॒യേത്യാ॑ഹ । പ്ര॒ജാമേ॒വൈതേന॑ സ്പൃണോതി । ശഗ്ഗ്​സ്യ॑ പ॒ശൂ-ന്മേ॑ ഗോപാ॒യേത്യാ॑ഹ ॥ 78 ॥

പ॒ശൂനേ॒വൈതേന॑ സ്പൃണോതി । സപ്ര॑ഥ സ॒ഭാ-മ്മേ॑ ഗോപാ॒യേത്യാ॑ഹ । സ॒ഭാമേ॒വൈതേനെ᳚ന്ദ്രി॒യഗ്ഗ്​ സ്പൃ॑ണോതി । അഹേ॑ ബുദ്ധ്നിയ॒ മന്ത്ര॑-മ്മേ ഗോപാ॒യേത്യാ॑ഹ । മന്ത്ര॑മേ॒വൈ തേന॒ ശ്രിയഗ്ഗ്॑ സ്പൃണോതി ॥ യദ॑ന്വാഹാര്യ॒-പച॑നേ-ഽന്വാഹാ॒ര്യ॑-മ്പച॑ന്തി । തേന॒ സോ᳚-ഽസ്യാ॒ഭീഷ്ടഃ॑ പ്രീ॒തഃ । യ-ദ്ഗാര്​ഹ॑പത്യ॒ ആജ്യ॑മധി॒ശ്രയ॑ന്തി॒ സമ്പത്നീ᳚ര്യാ॒ജയ॑ന്തി । തേന॒ സോ᳚-ഽസ്യാ॒ഭീഷ്ടഃ॑ പ്രീ॒തഃ । യദാ॑ഹവ॒നീയേ॒ ജുഹ്വ॑തി ॥ 79 ॥

തേന॒ സോ᳚-ഽസ്യാ॒ഭീഷ്ടഃ॑ പ്രീ॒തഃ । യഥ്സ॒ഭായാം᳚-വിഁ॒ജയ॑ന്തേ । തേന॒ സോ᳚-ഽസ്യാ॒ഭീഷ്ടഃ॑ പ്രീ॒തഃ । യദാ॑വസ॒ഥേ-ഽന്ന॒ഗ്​മ്॒ ഹര॑ന്തി । തേന॒ സോ᳚-ഽസ്യാ॒ഭീഷ്ടഃ॑ പ്രീ॒തഃ । തഥാ᳚-ഽസ്യ॒ സർവേ᳚ പ്രീ॒താ അ॒ഭീഷ്ടാ॒ ആധീ॑യന്തേ ॥ പ്ര॒വ॒സ॒ഥ-മേ॒ഷ്യന്നേ॒വ-മുപ॑തിഷ്ഠേ॒-തൈക॑മേകമ് । യഥാ᳚ ബ്രാഹ്മ॒ണായ॑ ഗൃഹേവാ॒സിനേ॑ പരി॒ദായ॑ ഗൃ॒ഹാനേതി॑ । താ॒ദൃഗേ॒വ തത് ॥ പുന॑രാ॒ഗ-ത്യോപ॑തിഷ്ഠതേ । സാ ഭാ॑ഗേയമേ॒വൈഷാ॒-ന്തത് । സാ തത॑ ഊ॒ര്ധ്വാ-ഽഽരോ॑ഹത് । സാ രോ॑ഹി॒ണ്യ॑ഭവത് । ത-ദ്രോ॑ഹി॒ണ്യൈ രോ॑ഹിണി॒ത്വമ് । രോ॒ഹി॒ണ്യാ-മ॒ഗ്നി-മാദ॑ധീത । സ്വ ഏ॒വൈനം॒-യോഁനൌ॒ പ്രതി॑ഷ്ഠിത॒-മാധ॑ത്തേ । ഋ॒ദ്ധ്നോത്യേ॑നേന ॥ 80 ॥
(ഏ॒ഷാ - പ॒ശൂന്മേ॑ ഗോപാ॒യേതി॒ - പ്രവി॑ഷ്ടാ -
പ॒ശൂന്മേ॑ ഗോപാ॒യേത്യാ॑ഹ॒ - ജുഹ്വ॑തി - തിഷ്ഠതേ സ॒പ്ത ച॑) (അ. 10)

(ബ്രഹ്മ॒ സന്ധ॑ത്തം॒ - കൃത്തി॑കാ॒ - സൂദ്ധ॑ന്തി - ദ്വാദ॒ശസു॑ - പ്ര॒ജാപ॑തി-ർവാ॒ചോ - ദേ॑വാസു॒രാസ്തദ॒ഗ്നിര്നോ-ദ്- ഘ॒ര്മ-ശ്ശിര॑ - ഇ॒മേ വൈ - ശ॑മീഗ॒ര്ഭാത് - പ്ര॒ജാപ॑തി॒-സ്സ രി॑രിചാ॒ന-സ്സതപ॒-സ്സ ആ॒ത്മന് വീ॒ര്യ॑-ന്ദശ॑ )

(ബ്രഹ്മ॒ സന്ധ॑ത്തം॒ - തൌ ദി॒വ്യാ - വഥോ॑ ശ॒ത്വാം​യഁ॒ - പ്രാച്യേ॑ഷാം॒ - ഁയദു॒പര്യു॑പരി॒ - യ-ഥ്സ॒ദ്യഃ - സോ-ഽശ്വോ॒ വാരോ॑ ഭൂ॒ത്വാ - ജഗ॑തീഭി॒ രശീ॑തിഃ)

(ബ്രഹ്മ॒ സന്ധ॑ത്ത - മൃ॒ദ്ധ്നോത്യേ॑നേന)

॥ ഹരിഃ॑ ഓമ് ॥

॥ കൃഷ്ണ യജുർവേദീയ തൈത്തിരീയ ബ്രാഹ്മണേ പ്രഥമാഷ്ടകേ പ്രഥമഃ പ്രപാഠക-സ്സമാപ്തഃ ॥