श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकांडम् ।
अथ चतुःपंचाशस्सर्गः ।
स्वबलस्य च घातेन अंगदस्य बलेन च ।
राषसः क्रोधमाविष्टो वज्रदंष्ट्रो महाबलः ॥ 1 ॥
विष्पार्यचधनुर्घोरंशक्राशनिसमस्वनम् ।
वानराणामनीकानिप्राकिरच्छरवृष्टिभिः ॥ 2 ॥
राक्षसाश्चापिमुख्यास्तेरथेषुसमवस्थिताः ।
नानाप्रहरणाश्शूराःप्रायुध्यंतस्तदारणे ॥ 3 ॥
वानराणांचशूरायेतेसर्वेप्लवगर्षभाः ।
आयुध्यंतशिलाहस्तास्समवेतास्समंततः ॥ 4 ॥
तत्रायुधसहस्राणितस्मिन्नायोधनेभृशम् ।
राक्षसाःकपिमुख्येषुपातयांचक्रिरेतदा ॥ 5 ॥
वानराश्चापिरक्षस्सुगिरवृक्षान्महाशिलाः ।
प्रवीराःपातयामासुर्मत्तमातंगसन्निभाः ॥ 6 ॥
शूराणांयुद्यमानानांसमरेष्न्विवर्तिनाम् ।
तद्राक्षसगणानांचसुयुद्धंसमवर्तत ॥ 7 ॥
प्रभिन्नशिरसःकेचिछचिन्नैःपादैश्चबाहुभिः ।
शस्स्रैरर्दितदेहाभ्यरुधिरेणसमुक्षिताः ॥ 8 ॥
हरयो राक्षसाश्चैन शेरते गां समाश्रिताः ।
कंकगृध्राबलाढ्यश्च गोमायुकुलसंकुलाः ॥ 9 ॥
कबंधानिसमुत्पेतुर्भीमाणांभीषणानिवै ।
भुजपाणिशिरश्छिन्नकायाश्चभूतले ॥ 10 ॥
वानराराक्षसाश्चापिनिपेतुस्तत्रवैरणे ।
ततोवानरसैन्येनहन्यमानंनिशाचरम् ॥ 11 ॥
प्राभज्यतबलंसर्वंवज्रदंष्ट्रस्यपश्यतः ।
राक्षसान्भयवित्रस्तान्हन्यमानान् प्लवंगमैः ॥ 12 ॥
दृष्टवासरोषताम्राक्षोवज्रदंष्ट्रःप्रतापवान् ।
प्रविवेशधनुष्पाणिस्त्रासयन्हरिवाहिनीम् ॥ 13 ॥
शरैर्विदारयामासकंकपत्रैरजिह्मगैः ।
बिभेदवानरांस्तत्रसप्ताष्टौनवपंचच ॥ 14 ॥
विव्याधपरमक्रुद्धोवज्रदंष्ट्रःप्रतापवान् ।
त्रस्ताःसर्वेहरिगणाःशरैःसंकृत्तकंदराः ॥ 15 ॥
अंगदंसंप्रधावंतिप्रजापतिमिवप्रजाः ।
ततोहरिगणान् भग्नान् दृष्टवावालिसुतस्तदा ॥ 16 ॥
क्रोधेनवज्रदंष्ट्रंतमुदीक्षंतमुदैक्षत ।
वज्रदंष्ट्रोऽंगदश्चोभौसंगतौहरिराक्षसौ ॥ 17 ॥
चेरतुःपरमक्रुद्धौहरिमत्तगजाविव ।
ततश्शतसहस्रेणहरिपुत्रंमहाबलः ॥ 18 ॥
जघानमर्मदेशेषुमातंगमिवतोमरैः ।
रुधिरोक्षितसर्वांगोवालिसूनुर्महाबलः ॥ 19 ॥
चिक्षेपवज्रदंष्ट्रायवृक्षंभीमपराक्रमः ।
दृष्टापतंतंतंवृक्षमसंभ्रांतश्चराक्षसः ॥ 20 ॥
चिच्छेदबहुधासोऽपिमथितःप्रादतद्भुवि ।
तंदृष्टवावज्रदंष्ट्रस्यविक्रमंप्लवगर्षभ ॥ 21 ॥
प्रगृह्यविपुलंशैलंचिक्षेपचननादच ।
समापतंतंदृष्टवासरथादाप्लुत्यवीर्यवान् ॥ 22 ॥
गदापाणिरसंभ्रांतःपृथिव्यांसमतिष्ठत ।
सांगदेनगदाक्षिप्तागत्वातुरणमूर्धनि ॥ 23 ॥
सचक्रकूबरंसाश्वंप्रममाथरथंतदा ।
ततोऽन्यच्छिखरंगृह्यविपुलंद्रुमभूषितम् ॥ 24 ॥
वज्रदंष्ट्रस्यशिरसिपातयामाससाऽंगदः ।
अभवच्छोणितोद्गारीवज्रदंष्ट्रस्समूर्छितः ॥ 25 ॥
मुहूर्तमभवन्मूढोगदामालिङ् ग्यनिश्श्वसन् ।
संलब्दसंज्ञोगदयावालिपुत्रमवस्थितम् ॥ 26 ॥
जघानपरमक्रुद्धोवक्षोदेशेनिशाचरः ।
गदांत्यक्त्वाततस्तत्रमुष्टियुद्धमवर्तत ॥ 27 ॥
अन्योन्यंजघ्नतुस्तत्रतावुभौहरिराक्षसौ ।
रुधिरोद्गारिणौतौतुप्रहारैर्जनितश्रमौ ॥ 28 ॥
बभूवतुस्सुविक्रांतावंगारकबुधाविव ।
ततःपरमतेजस्वीअंगदःप्लवगर्षभः ॥ 29 ॥
उत्पाट्यवृक्षंस्थितवान् बहुपुष्पफलांचितम् ।
जग्राहचार्षभंचर्मखडगंचविपुलंशुभम् ॥ 30 ॥
किंकिणाजालसंछन्नंचर्मणाचपरिष्कृतम् ।
चित्रांश्चरुचिरान्मार्गांश्चेरतुःकपिराक्षसौ ॥ 31 ॥
जघ्नतुश्चतदान्योन्यंनिर्दयंजयकाङ् क्षिणौ ।
व्रणैस्सास्त्रैरशोभेतांपुष्पिताविवकिंशुकौ ॥ 32 ॥
युध्यमानौ परिश्रानौ जानुभ्यामवनीं गतौ ।
निमेषांतरमात्रेण अंगदह् कपिकुंजरः ॥ 33 ॥
उदतिष्ठत दीप्ताक्षो दंडाहत इवोरगः ।
निर्मलेन सुधौतेन खड्गेनास्य महच्छिरः ॥ 34 ॥
जघानवज्रदंष्ट्रस्यवालिसूमर्महाबलः ।
रुधिरोक्षितगात्रस्यबभूवपतितंद्विधा ॥ 35 ॥
सरोषपरिवृत्ताक्षंशुभंखडगहतंशिरः ।
वज्रदंष्ट्रंहतंदृष्टवाराक्षसाभयमोहिताः ॥ 36 ॥
त्रस्ताह्यभ्यद्रवन् लंकांवध्यमानाःप्लवंगमैः ।
विषण्णवदनाः दीनाह्रियाकिंचिदवाङ्मुखाः ॥ 37 ॥
निहत्यतंवज्रधरप्रतापःसवालिसूनुःकपिसैन्यमध्ये ।
जगामहर्षंमहितोमहाबलःसहस्रनेत्रस्त्रिदशैरिवावृतः ॥ 38 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकांडे चतुःपंचाशस्सर्गः ॥
