श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे बालकांडम् ।
अथ तृतीयस्सर्गः ।
श्रुत्वा वस्तु समग्रं तद्धर्मात्मा धर्मसंहितम् ।
व्यक्तमन्वेषते भूयो यद्वृत्तं तस्य धीमतः ॥ 1 ॥
उपस्पृश्योदकं सम्यग्मुनिस्स्थित्वा कृतांजलिः ।
प्राचीनाग्रेषु दर्भेषु धर्मेणान्वेषते गतिम् ॥ 2 ॥
रामलक्ष्मणसीताभी राज्ञा दशरथेन च ।
सभार्येण सराष्ट्रेण यत्प्राप्तं तत्र तत्त्वतः ॥ 3 ॥
हसितं भाषितं चैव गतिर्या यच्च चेष्टितम् ।
तत्सर्वं धर्मवीर्येण यथावत्संप्रपश्यति ॥ 4 ॥
स्त्रीतृतीयेन च तदा यत्प्राप्तं चरता वने ।
सत्यसंधेन रामेण तत्सर्वं चान्ववेक्षितम् ॥ 5 ॥
ततः पश्यति धर्मात्मा तत्सर्वं योगमास्थितः ।
पुरा यत्तत्र निर्वृत्तं पाणावामलकं यथा ॥ 6 ॥
तत्सर्वं तत्त्वतो दृष्ट्वा धर्मेण स महाद्युतिः ।
अभिरामस्य रामस्य चरितं कर्तुमुद्यतः ॥ 7 ॥
कामार्थगुणसंयुक्तं धर्मार्थगुणविस्तरम् ।
समुद्रमिव रत्नाढ्यं सर्वश्रुतिमनोहरम् ॥ 8 ॥
स यथा कथितं पूर्वं नारदेन महर्षिणा ।
रघुवंशस्य चरितं चकार भगवानृषिः ॥ 9 ॥
जन्म रामस्य सुमहद्वीर्यं सर्वानुकूलताम् ।
लोकस्य प्रियतां क्षांतिं सौम्यतां सत्यशीलताम् ॥ 10 ॥
नानाचित्रकथाश्चान्या विश्वामित्रसमागमे ।
जानक्याश्च विवाहं च धनुषश्च विभेदनम् ॥ 11 ॥
रामरामविवादं च गुणांदाशरथेस्तथा ।
तथाऽभिषेकं रामस्य कैकेय्या दुष्टभावताम् ॥ 12 ॥
विघातं चाभिषेकस्य राघवस्य विवासनम् ।
राज्ञश्शोकविलापं च परलोकस्य चाश्रयम् ॥ 13 ॥
प्रकृतीनां विषादं च प्रकृतीनां विसर्जनम् ।
निषादाधिपसंवादं सूतोपावर्तनं तथा ॥ 14 ॥
गंगायाश्चापि संतारं भरद्वाजस्य दर्शनम् ।
भरद्वाजाभ्यनुज्ञानाच्चित्रकूटस्य दर्शनम् ॥ 15 ॥
वास्तुकर्म निवेशं च भरतागमनं तथा ।
प्रसादनं च रामस्य पितुश्च सलिलक्रियाम् ॥ 16 ॥
पादुकाग्र्याभिषेकं च नंदिग्रामनिवासनम् ।
दंडकारण्यगमनं विराधस्य वधं तथा ॥ 17 ॥
दर्शनं शरभंगस्य सुतीक्ष्णेन समागमम् ।
अनसूयासहास्यामप्यंगरागस्य चार्पणम् ॥ 18 ॥
अगस्त्यदर्शनं चैव जटायोरभिसंगमम् ।
पंचवट्याश्च गमनं शूर्पणख्याश्च दर्शनम् ॥ 19 ॥
शूर्पणख्याश्च संवादं विरूपकरणं तथा ।
वधं खरत्रिशिरसोरुत्थानं रावणस्य च ॥ 20 ॥
मारीचस्य वधं चैव वैदेह्या हरणं तथा ।
राघवस्य विलापं च गृध्रराजनिबर्हणम् ॥ 21 ॥
कबंधदर्शनं चापि पंपायाश्चापि दर्शनम् ।
शबर्याः दर्शनं चैव हनूमद्दर्शनं तथा ॥ 22 ॥
ऋश्यमूकस्य गमनं सुग्रीवेण समागमम् ।
प्रत्ययोत्पादनं सख्यं वालिसुग्रीवविग्रहम् ॥ 23 ॥
वालिप्रमथनं चैव सुग्रीवप्रतिपादनम् ।
ताराविलापं समयं वर्षरात्रनिवासनम् ॥ 24 ॥
कोपं राघवसिंहस्य बलानामुपसंग्रहम् ।
दिशः प्रस्थापनं चैव पृथिव्याश्च निवेदनम् ॥ 25 ॥
अंगुलीयकदानं च ऋक्षस्य बिलदर्शनम् ।
प्रायोपवेशनं चापि संपातेश्चापि दर्शनम् ॥ 26 ॥
पर्वतारोहणं चापि सागरस्यापि लंघनम् ।
समुद्रवचनाच्चैव मैनाकस्य च दर्शनम् ॥ 27 ॥
सिंहिकायाश्च निधनं लंकामलयदर्शनम् ।
रात्रौ लंकाप्रवेशं च एकस्याथ विचिंतनम् ॥ 28 ॥
दर्शनं रावणस्यापि पुष्पकस्य च दर्शनम् ।
आपानभूमिगमनमवरोधस्य दर्शनम् ॥ 29 ॥
अशोकवनिकायानं सीतायाश्चपि दर्शनम् ।
अभिज्ञानप्रदानं च रावणस्य च दर्शनम् ॥ 30 ॥
राक्षसीतर्जनं चैव त्रिजटास्वप्नदर्शनम् ।
मणिप्रदानं सीताया वृक्षभंगं तथैव च ॥ 31 ॥
राक्षसीविद्रवं चैव किंकराणां निबर्हणम् ।
ग्रहणं वायुसूनोश्च लंकादाहाभिगर्जनम् ॥ 32 ॥
प्रतिप्लवनमेवाथ मधूनां हरणं तथा ।
राघवाश्वासनं चापि मणिनिर्यातनं तथा ॥ 33 ॥
संगमं च समुद्रेण नलसेतोश्च बंधनम् ।
प्रतारं च समुद्रस्य रात्रौ लंकावरोधनम् ॥ 34 ॥
विभीषणेन संसर्गं वधोपायनिवेदनम् ।
कुंभकर्णस्य निधनं मेघनादनिबर्हणम् ॥ 35 ॥
रावणस्य विनाशं च सीतावाप्तिमरेः पुरे ।
विभीषणाभिषेकं च पुष्पकस्य च दर्शनम् ॥ 36 ॥
अयोध्यायाश्च गमनं भरतेन समागमम् ।
रामाभिषेकाभ्युदयं सर्वसैन्यविसर्जनम् ।
स्वराष्ट्ररंजनं चैव वैदेह्याश्च विसर्जनम् ॥ 37 ॥
अनागतं च यत्किंचिद्रामस्य वसुधातले ।
तच्चकारोत्तरे काव्ये वाल्मीकिर्भगवानृषिः ॥ 38 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये बालकांडे तृतीयस्सर्गः ॥
