श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकांडम् ।
अथ द्वात्रिंशस्सर्गः ।
सासीतातच्छिरोदृष्टवातच्चकार्मुकमुत्तमम् ।
सुग्रीवप्रतिसंपर्गमाख्यातंचहनूमता ॥ 1 ॥
नयनेमुखवर्णंचभर्तुस्तत्सदृशंमुखम् ।
केशान् केशांतदेशंचतंचचूडामणिंशुभम् ॥ 2 ॥
एतैस्सर्वेरभिज्ञानैरभिज्ञायसुदुःखिता ।
निजगर्हेचकैकेयींक्रोशंतीकुररीयथा ॥ 3 ॥
सकामाभवकैकेयीहतोऽयंकुलनंदनः ।
कुलमुत्सादितंसर्वंत्वयाकलहशीलया ॥ 4 ॥
आर्येणकिंतेकैकेयी कृतंरामेणविप्रियम् ।
यन्मयाचीरवसनस्त्वयाप्रस्थापितोवनम् ॥ 5 ॥
एवं उक्त्वा तु वैदेही वेपमाना तपस्विनी ।
जगाम जगतीं बाला चिन्ना तु कदली यथा ॥ 6 ॥
सामुहूर्तात्समाश्वास्यप्रतिलभ्यचचेतनाम् ।
तच्छिरस्समुपाघ्रायविललासायतेक्षणा ॥ 7 ॥
हाहताऽस्मिमहाबाहो वीरव्रतमनुव्रत ।
इमांतेपश्चिमावस्थांगताऽस्मिविधवाकृता ॥ 8 ॥
प्रथमंमरणंनार्याभर्तुर्वैगुण्यमुच्यते ।
सुवृत्तः स्साधुवृत्तायास्सम्वृत्तस्त्वंममाग्रतः ॥ 9 ॥
दुःखाद्दुःखंप्रपन्नायामग्नायाश्शोकसागरे ।
योहिमामुद्यतनिस्त्रातुंसोऽपित्वंविनिपातितः ॥ 10 ॥
साश्वश्रूर्ममकौसल्यात्वयापुत्रेणराघवः ।
वत्सेनेवयथाधेनुर्विवत्सावत्सलाकृता ॥ 11 ॥
आद्दिष्टंदीर्घमायुस्तेयैरचिंत्यपराक्रम ।
अनृतंवचनंतेषामल्पायुरपिराघव ॥ 12 ॥
अथवानश्यतिप्रज्ञाप्राज्ञस्यापिसतस्तव ।
पचत्येनंयथाकालोभूतानांप्रभवोऽह्ययम् ॥ 13 ॥
अदृष्टंमृत्युमापन्नःकस्मात्त्वंनयशास्त्रवित् ।
व्यसनानामुपायज्ञःकुशलोह्यसिवर्जने ॥ 14 ॥
तथा त्वं संपरिष्वज्य रौद्रया अतिनृशंसया ।
काल रात्र्या मया आच्चिद्य हृतः कमल लोचन ॥ 15 ॥
उपशेषेमहाबाहोः मांविहायतपस्विनीम् ।
प्रियामिवसमालशिष्यपृथिवींपुरुषर्षभ ॥ 16 ॥
अर्चितंसततंयत्तद्गंधमाल्यैर्मयातव ।
इदंतेमप्रतियंवीरधनुःकांचानभूषणम् ॥ 17 ॥
पित्रादशरथेनत्वंश्वशुरेणममानघः ।
सर्वैश्चपितृभिस्सार्थंनूनंस्वर्गेसमागतः ॥ 18 ॥
दिविनक्षत्रभूतस्त्वंमहात्कर्मकृतप्रियम् ।
पुण्यंराजर्षिवंशंत्वमात्मनस्समुपेक्षसे ॥ 19 ॥
किंमांनप्रेक्षसेराजन् किंमांनप्रतिभाषसे ।
बालांबाल्येनसंप्राप्तांभार्यांमांसहचारिणीम् ॥ 20 ॥
संश्रुतंगृह्णतापाणिंचरिष्यामीतियत्त्वया ।
स्मरतन्ममकाकुत्स्थनयमामपिदुःखिताम् ॥ 21 ॥
कस्मान्मामपहायत्वंगतोगतिमतांवर ।
अस्माल्लोकादमुंलोकंत्यक्त्वामामपिदुःखिताम् ॥ 22 ॥
कल्याणैरुचितंयत्तत्परिष्वक्तंमयैवतु ।
क्रव्यादैस्तच्छरीरंतेमानंविपरिकृष्यते ॥ 23 ॥
अग्निष्टोमादिभिर्यज्ञैरिष्टवानाप्तदक्षिणैः ।
अग्निहोत्रेणसंस्कारंकेनत्वंनतुलप्स्यसे ॥ 24 ॥
प्रव्रज्यामुपपन्नानांत्रयाणामेकमागतम् ।
परिप्रक्ष्यतिकौसल्यालक्ष्मणंशोकलालसा ॥ 25 ॥
सतस्याःपरिपृच्छंत्यावधंमित्रबलस्यते ।
तवचाख्यास्यतेनूनंनिशायांराक्षसैर्वधम् ॥ 26 ॥
सात्वांसुप्तंहतंश्रुत्वामांचरक्षोगृहंगताम् ।
हृदयेनविदीर्णेननभविष्यतिराघव ॥ 27 ॥
ममहेतोरनार्यायाह्यनर्हःपार्थिवात्मः ।
रामस्सागरमुततीर्यसत्त्ववान् गोष्पदेहतः ॥ 28 ॥
अहंदाशरथेनोढामोहात्स्वकुलपांसनी ।
आर्यपुत्रस्यरामस्यभार्यामृत्युरजायत ॥ 29 ॥
नूनमन्यांमयाजातिंवारितंदानमुत्तमम् ।
याहमद्येहशोचामिभार्यासर्वतिथेरपि ॥ 30 ॥
साधुपातयमांक्षिप्रंरामस्योपरिरावण ।
समानयपतिंपंत्याकुरुकल्याणमुत्तमम् ॥ 31 ॥
शिरसामेशिरश्चास्यकायंकायेनयोजय ।
रावणानुगमिष्यामिगतिंभर्तुर्महात्मनः ॥ 32 ॥
इतिसदुःखसंतप्ताविललापायतेक्षणा ।
भर्तुश्शिरोधनुस्तत्रसमीक्ष्यचपुनःपुनः ॥ 33 ॥
एवंलालप्यमानायांसीतायांतत्रराक्षसः ।
अभिचक्रामभर्तारमनीकस्थःकृतांजलिः ॥ 34 ॥
विजयस्वार्यपुत्रेतिसोऽभिवाद्यप्रसाद्यच ।
न्यवेदयदनुप्राप्तंप्रहस्तंवाहिनीपतिम् ॥ 35 ॥
अमात्यैस्सहितस्सर्वैःप्रहस्तस्समुपस्थितः ।
तेनदर्शनकामेनवयंप्रस्थापिताःप्रभो ॥ 36 ॥
नूनमस्तिमहाराज राजभावात्क्षमान्वितम् ।
किंचिदात्ययिकंकार्यंतेषांत्वंदर्शनंकुरु ॥ 37 ॥
एतच्छ्रुत्वादशग्रीवोराक्षसप्रतिवेदितम् ।
अशोकन्विकांत्यक्त्वामंत्रिणांदर्शनंययौ ॥ 38 ॥
सतुसर्वंसमर्थ्यैवमंत्रिभिःकृत्यमात्मनः ।
सभांप्रविश्यविदधेविदित्वारामविक्रमम् ॥ 39 ॥
अंतर्थानंतुतच्छीर्षंतच्चकार्मुकमुत्तमम् ।
जगामरावणस्यैवनिर्याणसमनंतरम् ॥ 40 ॥
राक्षसेंद्रस्तुतैस्सार्धंमंत्रिभिर्भीमविक्रमैः ।
समर्थयामासतदारामकार्यविनिश्चयम् ॥ 41 ॥
अविदूरस्थितान्सर्वान्बलाध्यक्षाहनितैषिणः ।
अब्रवीत्कालसदृशोरावणोराक्षसाधिपः ॥ 42 ॥
शीघ्रंभेरीनिनादेनस्फुटंकोणाहतेनमे ।
समानयध्वंसैन्यानिवक्तव्यंचनकारणम् ॥ 43 ॥
ततस्तथेतिप्रतिगृह्यतद्वचोबलाधिपास्तेमहदात्मनोबलम् ।
समानयंश्चैवसमागमंचतेन्यवेदयन्भर्तरियुद्धकांक्षिणि ॥ 44 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकांडे द्वात्रिंशस्सर्गः ॥
