श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकांडम् ।
अथ त्रयोदशस्सर्गः ।
अतदर्हं महाराजं शयानमतथोचितम् ।
ययातिमिव पुण्यांते देवलोकात्परिच्युतम् ॥ 1 ॥
अनर्थरूपा सिद्धार्था ह्यभीता भयदर्शिनी ।
पुनराकारयामास तमेव वरमंगना ॥ 2 ॥
अतदर्हं महाराजं शयानमतथोचितम् ।
ययातिमिव पुण्यांते देवलोकात्परिच्युतम् ॥ 3 ॥
अनर्थरूपा सिद्धार्था ह्यभीता भयदर्शिनी ।
पुनराकारयामास तमेव वरमंगना ॥ 4 ॥
त्वं कत्थसे महाराज सत्यवादी दृढव्रतः ।
मम चेमं वरं कस्माद्विधारयितुमिच्छसि ॥ 5 ॥
एवमुक्तस्तु कैकेय्या राजा दशरथस्तदा ।
प्रत्युवाच ततः क्रुद्धो मुहूर्तं विह्वलन्निव ॥ 6 ॥
मृते मयि गते रामे वनं मनुजपुंगवे ।
हंतानार्ये ममामित्रे सकामा सुखिनी भव ॥ 7 ॥
स्वर्गेऽपि खलु रामस्य कुशलं दैवतैरहम् ।
प्रत्यादेशादभिहितं धारयिष्ये कथं बत ॥ 8 ॥
कैकेय्याः प्रियकामेन रामः प्रव्राजितो मया ।
यदि सत्यं ब्रवीम्येतत्तदसत्यं भविष्यति ॥ 9 ॥
अपुत्रेण मया पुत्रश्श्रमेण महता महान् ।
रामो लब्धो महाबाहु स्सकथं त्यज्यते मया ॥ 10 ॥
शूरश्च कृतविद्यश्च जितक्रोधो क्षमापरः ।
कथं कमलपत्राक्षो मया रामो विवास्यते ॥ 11 ॥
कथमिंदीवरश्यामं दीर्घबाहुं महाबलम् ।
अभिराममहं रामं प्रेषयिष्यामि दंडकान् ॥ 12 ॥
सुखानामुचितस्यैव दुःखैरनुचितस्य च ।
दुखं नामानुपश्येयं कथं रामस्य धीमतः ॥ 13 ॥
यदि दुःखमकृत्वाऽद्य मम संक्रमणं भवेत् ।
अदुःखार्हस्य रामस्य तत स्सुखमवाप्नुयाम् ॥ 14 ॥
नृशंसे पापसंकल्पे रामं सत्यपराक्रमम् ।
किं विप्रियेण कैकेयि प्रियं योजयसे मम ॥ 15 ॥
अकीर्तिरतुला लोके ध्रुवं परिभवश्च मे ।
तथा विलपतस्तस्य परिभ्रमितचेतसः ॥ 16 ॥
अस्तमभ्यगमत्सूर्यो रजनी चाभ्यवर्तत ।
सा त्रियामा तथार्त्तस्य चंद्रमंडलमंडिता ॥ 17 ॥
राज्ञो विलपमानस्य न व्यभासत शर्वरी ।
तथैवोष्णं विनिश्वस्य वृद्धो दशरथो नृपः ॥ 18 ॥
विललापार्तवद्युखं गगनासक्तलोचनः ।
न प्रभातं त्वयेच्छामि निशे नक्षत्रभूषणे ॥ 19 ॥
क्रियतां मे दया भद्रे मयाऽयं रचितोऽंजलिः ।
अथवा गम्यतां शीघ्रं नाहमिच्छामि निर्घृणाम् ॥ 20 ॥
नृशंसां कैकयीं द्रष्टुं यत्कृते व्यसनं महत् ।
एवमुक्त्वा ततो राजा कैकेयीं संयतांजलिः ॥ 21 ॥
प्रसादः क्रियतां देवि भद्रे राज्ञो विशेषतः ।
शून्ये न खलु सुश्रोणि मयेदं समुदाहृतम् ॥ 22 ॥
कुरु साधु प्रसादं मे बाले सहृदया ह्यसि ।
प्रसीद देवि रामोमेत्वद्दत्तं राज्यमव्यम् ॥ 23 ॥
लभतामसितापांगे यशः परमवाप्नु हि ।
मम रामस्य लोकस्य गुरूणां भरतस्य च ॥ 24 ॥
प्रियमेतद्गुरुश्रोणि कुरु चारुमुखेक्षणे विशुद्धभावस्य सुदुष्टभावा ताम्रेक्षणस्याश्रुकलस्य राज्ञः ।
श्रुत्वा विचित्रं करुणं विलापं भर्तुर्नृशंसा न चकार वाक्यम् ॥ 25 ॥
ततस्स राजा पुनरेव मूर्छितः प्रियामतुष्टां प्रतिकूलभाषिणीम् ।
समीक्ष्य पुत्रस्य विवासनं प्रति क्षितौ विसंज्ञो निपपात दुखितः ॥ 26 ॥
इतीव राज्ञो व्यथितस्य सा निशा जगाम घोरं श्वसतो मनस्विनः विबोध्यमानः प्रतिबोधनं तदा निवारयामास स राजसत्तमः ॥ 27 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकांडे त्रयोदशस्सर्गः ॥
