श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकांडम् ।
अथ एकोनविंशस्सर्गः ।
राघवेणाभयेदत्तेसन्नतोरावणानुजः ।
विभीषणोमहाप्राज्ञोभूमिंसमवलोकयन् ॥ 1 ॥
खात्पपातावनींहृष्टोभक्तेरनुचरैस्सह ।
सतरामस्यपरमात्मानिपपातविभीषणः ॥ 2 ॥
पादयोश्शरणान्वेषीचतुर्भिस्सहराक्षसैः ।
अब्रवीच्चतदावाक्यंरामंप्रतिविभीषणः ॥ 3 ॥
धर्मयुक्तंचयुक्तंचसांप्रतंसंप्रहर्षणम् ।
अनुजोरावणस्याहंतेनचाप्यवमानितः ।
भवंतंसर्वभूतानांशरण्यंशरणागतः ॥ 4 ॥
परित्यक्तामयालंकमित्राणिचधनानिच ।
भवद्गतंहिमेराज्यंजीवितंचसुखानिच ॥ 5 ॥
तथ्यतद्वचनंश्रुत्वारामोवचनमब्रवीत् ॥ 6 ॥
वचसासांत्वयित्वैनंलोचनाभ्यांपिबन्निव ।
आख्याहिममतत्त्वेनराक्षसानांबलाबलम् ॥ 7 ॥
एवमुक्तंतदारक्षोरामेणाक्लिष्टकर्मणा ।
रावणस्यबलंसर्वमाख्यातुमुपचक्रमे ॥ 8 ॥
अवध्यस्सर्वभूतानांगंधर्वोरगरक्षसाम् ।
राजपुत्रदशग्रीवोवरदानात्स्वयंभुवः ॥ 9 ॥
रावणानंतरोभ्राताममज्येष्ठश्चवीर्यवान् ।
कुंभकर्णोमहातेजाश्शक्रप्रतिबलोयुधि ॥ 10 ॥
रामसेनापतिस्तस्यप्रहास्तोयदिवाश्रुतः ।
कैलासेयेनसंग्रामेमणिभद्रःपराजितः ॥ 11 ॥
बद्दगोधांगुलित्रश्च अवध्यकवचो युधि ।
धनुरादाय यस्तिष्ठन्नदृश्यो भवतींद्रजित् ॥ 12 ॥
संग्रामसमयव्यूहेतर्पयित्वाहुताशनम् ।
अंतर्धानगतश्शत्रूनिंद्रजिद् हंतिराघवः ॥ 13 ॥
महोदरमहापार्श्वौराक्षसश्चाप्यकंपनः ।
अनीकस्थास्तुतस्यैतेलोकपालसमायुधि ॥ 14 ॥
दशकोटिसहस्राणिरक्षसांकामरूपिणाम् ।
मांसशोणितभक्ष्याणांलंकापुरनिवासिनाम् ॥ 15 ॥
सतैस्तुसहितोराजालोकपालानयोधयत् ।
सहदेवैस्तुतेभग्नारावणेनमहात्मना ॥ 16 ॥
विभीषणवचः श्रुत्वारामोदृढपराक्रमः ।
अन्वीक्ष्यमनसासर्वमिदंवचनमब्रवीत् ॥ 17 ॥
यानिकर्मापदानानिरावणस्यविभीषणः ।
अख्यातानिचतत्त्वेनह्यवगच्छामितान्यहम् ॥ 18 ॥
अहंहत्वादशग्रीवंसप्रहस्तंसबांधवम् ।
राजानंत्वांकरिष्यामिसत्यमेतद्ब्रवीमिते ॥ 19 ॥
रसातलं वा प्रविशेत्पातालं वापि रावणः ।
पितामहसकाशं वा न मे जीवन्विमोक्ष्यते ॥ 20 ॥
अहत्वारावणंसङ् ख्येसपुत्रजनबांधवम् ।
अयोध्यांनप्रवेक्ष्यामित्रिभिस्तैर्भ्रातृभिश्शपे ॥ 21 ॥
श्रुत्वातुवचनंतस्यरामस्याक्लिष्टकर्मणः ।
शिरसावंद्यधर्मात्मावक्तुमेवोपचक्रमे ॥ 22 ॥
राक्षसानांवधेसाह्यंलंकायाश्चप्रधर्षणे ।
करिष्यामियथाप्राणंप्रवेक्ष्यामिचवाहिनीम् ॥ 23 ॥
इतिब्रुवाणांरामस्तुपरिष्वज्यविभीषणम् ।
अब्रवील्लक्ष्मणंप्रीतस्समुद्राज्जलमानय ॥ 24 ॥
तेनचेमंमहाप्राज्ञमभिषिंचविभीषणम् ।
राजानंरक्षसांक्षिप्रंप्रसन्नेमयिमानद ॥ 25 ॥
एवमुक्तस्तुसौमित्रिरभ्यषिंचद्विभीषणम् ।
मध्येवानरमुख्यानांराजानंरामशासनात् ॥ 26 ॥
तंप्रसादंतुरामस्यदृष्टवासद्यःप्लवंगमाः ।
प्रचुक्रुशुर्महात्मानंसाधुसाध्वितिचाब्रुवन् ॥ 27 ॥
अथाब्रवीद् हनूमांश्चसुग्रीवश्चविभीषणम् ।
कथंसागरमक्षोभ्यंतरामवरुणालयम् ॥ 28 ॥
सैन्यैःपरिवृतास्सर्वेवानराणांमहौजसाम् ।
उपायंनाधिगच्छामोयथानदनदीपतिम् ।
तरामतरसासर्वेससैन्यावरुणालयम् ॥ 29 ॥
एवमुक्तस्तुधर्मज्ञःप्रत्युवाचविभीषणः ।
समुद्रंराघवोराजाशरणंगंतुमर्हति ॥ 30 ॥
खानितस्सगरेणायमप्रमेयोमहोदधिः ।
कर्तुमर्हतिरामस्यज्ञातेः कार्यंमहामतिः ॥ 31 ॥
एवंविभीषणेनोक्तोराक्षसेनविपश्चिता ।
अजगामाथसुग्रीवोयत्ररामस्सलक्ष्मणः ॥ 32 ॥
ततश्चाख्यातुमारेभेविभीषणवचश्शुभम् ।
सुग्रीवोविपुलग्रीवोस्सागरस्योपवेशनम् ॥ 33 ॥
प्रकृत्याधर्मशीलस्यराघवस्याप्यरोचत ॥ 34 ॥
विभीषणस्यमंत्रोऽयंममलक्ष्मण रोचते ।
सुग्रीवःपंडितोनित्यंभवान्मंत्रविचक्षणः ॥ 35 ॥
उभाभ्यांसंप्रधार्यार्थंरोचतेयत्तदुच्यताम् ।
एवमुक्तौततोवीरावुभौसुग्रीवलक्ष्मणौ ।
समुदाचारसंयुक्तमिदंवचनमूचतुः ॥ 36 ॥
किमर्थनौनरव्याघ्रः नरोचिष्यतिराघवः ।
विभीषणेनयच्चोक्तमस्मिन् कालेसुखावहम् ॥ 37 ॥
अबध्वासागरेसेतुंघोरेऽस्मिन्वरुणालये ।
लंकानासादितुंशक्यासेंद्रैरपिसुरासुरैः ॥ 38 ॥
विभीषणस्यशूरस्ययथार्थंक्रियतांवचः ॥ 39 ॥
अलंकालात्ययंकृत्वासागरोऽयंनियुज्यताम् ।
यथासैन्येनगच्छामपुरींरावणपालिताम् ॥ 40 ॥
एवमुक्तःकुशास्तीर्नोतीरेनदनदीपतेः ।
संविवेशतदारामोवेद्यामिवहुताशनः ॥ 41 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकांडे एकोनविंशस्सर्गः ॥
