श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे किष्किंधाकांडम् ।
अथ पंचाशस्सर्गः ।
सह तारांगदाभ्यां तु संगम्य हनुमान्कपिः ।
विचिनोति स्म विंध्यस्य गुहाश्च गहनानि च ॥ 1 ॥
सिंहशार्दूलजुष्टेषु शिलाश्च सरितस्तदा ।
विषमेषु नगेंद्रस्य महाप्रस्रवणेषु च ॥ 2 ॥
आसेदुस्तस्य शैलस्य कोटिं दक्ष्णिपश्चिमाम् ।
तेषां तत्रैव वसतां स कालो व्यत्यवर्तत ॥ 3 ॥
स हि देशो दुरन्वेषो गुहागहनवान्महान् ।
तत्र वायुसुतस्सर्वं विचिनोति स्म पर्वतम् ॥ 4 ॥
परस्परेण हनुमा नन्योन्यस्याविदूरतः ।
गजो गवाक्षो गवयश्शरभो गंधमादनः ॥ 5 ॥
मैंदश्च द्विविदश्चैव सुषेणो जांबवान्नलः ।
अंगदो युवराजश्च तारश्च वनगोचरः ॥ 6 ॥
गिरिजालावृतांदेशान्मार्गित्वा दक्षिणां दिशम् ।
विचिन्वंतस्ततस्तत्र ददृशुर्विवृतं बिलम् ॥ 7 ॥
दुर्गमृक्षबिलं नाम दानवेनाभिरक्षितम् ।
क्षुत्पिपासापरीताश्च श्रांताश्च सलिलार्थिनः ॥ 8 ॥
अवकीर्णं लतावृक्षैर्ददृशुस्ते महाबिलम् ।
तत्र क्रौंचाश्च हंसाश्च सारसाश्च विनिष्क्रमन् ॥ 9 ॥
जलार्द्राश्चक्रवाकाश्च रक्तांगाः पद्मरेणुभिः ।
ततस्तद्बिलमासाद्य सुगंधि दुरतिक्रमम् ॥ 10 ॥
विस्मयव्यग्रमनसो बभूवुर्वानरर्षभाः ।
संंजातपरिशंकास्ते तद्बिलं प्लवगोत्तमाः ॥ 11 ॥
अभ्यपद्यंत संहृष्टास्तेजोवंतो महाबलाः ।
नानासत्त्वसमाकीर्णं दैत्येंद्रनिलयोपमम् ॥ 12 ॥
दुर्दर्शमतिघोरं च दुर्विगाहं च सर्वशः ।
ततः पर्वतकूटाभो हनूमान्पवनात्मजः ॥ 13 ॥
अब्रवीद्वानरान्सर्वान्कांतारवनकोविदः ।
गिरिजालावृतांदेशान्मार्गित्वा दक्षिणां दिशम् ॥ 14 ॥
वयं सर्वे परिश्रांता न च पश्याम मैथिलीम् ।
अस्माच्चापि बिलाद्धंसाः क्रौंचाश्च सह सारसैः ॥ 15 ॥
जलार्द्राश्चक्रवाकाश्च निष्पतंति स्म सर्वशः ।
नूनं सलिलवानत्र कूपो वा यदि वा ह्रदः ॥ 16 ॥
तथा चेमे बिलद्वारि स्निग्धास्तिष्ठंति पादपाः ।
इत्युक्त्वा तद्बिलं सर्वे विविशुस्तिमिरावृतम् ॥ 17 ॥
अचंद्रसूर्यं हरयो ददृशू रोमहर्षणम् ।
निशाम्य तस्मात् शिंहांश्च तांस्तांश्च मृगपक्ष्णिः ॥ 18 ॥
प्रविष्टा हरिशार्दूला बिलं तिमिरसंवृतम् ।
न तेषां सज्जते चक्षुर्न तेजो न पराक्रमः ॥ 19 ॥
वायोरिव गतिस्तेषां दृष्टिस्तमसि वर्तते ।
ते प्रविष्टास्तु वेगेन तद्बिलं कपिकुंजराः ॥ 20 ॥
प्रकाशमभिरामं च ददृशुर्देशमुत्तमम् ।
ततस्तस्मिन्बिले दुर्गे नानापादपसंकुले ॥ 21 ॥
अन्योन्यं संपरिष्वज्य जग्मुर्योजनमंतरम् ।
ते नष्टसंज्ञास्तृषितास्संभ्रांतास्सलिलार्थिनः ॥ 22 ॥
परिपेतुर्बिले तस्मिन्कंचित्कालमतंद्रिताः ।
ते कृशा दीनवदनाः परिश्रांताः प्लवंगमाः ॥ 23 ॥
आलोकं ददृशुर्वीरा निराशा जीविते यदा ।
ततस्तं देशमागम्य सौम्या वितिमिरं वनम् ॥ 24 ॥
ददृशुः कांचनान्वृक्षांदीप्तवैश्वानरप्रभान् ।
सालां स्तालांश्च पुन्नागान्ककुभान्वंजुलांधवान् ॥ 25 ॥
चंपकान् नागवृक्षांश्च कर्णिकारांश्च पुष्पितान् ।
स्तबकैः कांचनैश्चित्रै रक्तैः किसलयैस्तथा ॥ 26 ॥
आपीडैश्च लताभिश्च हेमाभरणभूषितान् ।
तरुणादित्यसंकाशान्वैढूर्यकृतवेदिकान् ॥ 27 ॥
विभ्राजमानान्वपुषा पादपांश्च हिरण्मयान् ।
नीलवैढूर्यवर्णाश्च पद्मिनीः पतगावृताः ॥ 28 ॥
महद्भिः कांचनैः पद्मैर्वृता बालार्कसन्निभैः ।
जातरूपमयैर्मत्स्यैर्महद्भिश्च सकच्छपैः ॥ 29 ॥
तपनीय गवाक्षाणि मुक्ता जाल आवृतानि च ।
हैम राजत भौमानि वैदूर्य मणिमंति च ॥ 30 ॥
तपनीयगवाक्षाणि मुक्ताजालावृतानि च ।
हैमराजतभौमानि वैदूर्यमणिमंति च ॥ 31 ॥
कांचन भ्रमरान् चैव मधूनि च समंततः ।
मणि कांचन चित्राणि शयनानि आसनानि च ॥ 32 ॥
कांचनभ्रमरांश्चैव मधूनि च समंततः ।
मणिकांचनचित्राणि शयनान्यासनानि च ॥ 33 ॥
महार्हाणि चयानानि ददृशुस्ते समंततः ।
हैमराजतकांस्यानां भाजनानां च संंचयान् ॥ 34 ॥
अगरूणां च दिव्यानां चंदनानां च संंचायान् ।
शुचीन्यभ्यवहार्याणि मूलानि च फलानि च ॥ 35 ॥
महार्हाणि च पानानि मधूनि रसवंति च ।
दिव्यानामंबराणां च महार्हाणां च संचयान् ॥ 36 ॥
कंबलानां च चित्राणामजिनानां च संचयान् ।
तत्र तत्र च विन्यस्तांदीप्तान्वैश्वानरप्रभान् ॥ 37 ॥
ददृशुर्वानराश्शुभ्रांजातरूपस्य संचयान् ।
तत्र तत्र विचिन्वंतो बिले तस्मिन्महाबलाः ॥ 38 ॥
ददृशुर्वानराश्शूराः स्त्रियं कांचिददूरतः ।
तां दृष्ट्वा भृशसंत्रस्ताश्चीरकृष्णाजिनांबराम् ॥ 39 ॥
तापसीं नियताहारां ज्वलंतीमिव तेजसा ।
विस्मिता हरयस्तत्र व्यवतिष्ठंत सर्वशः ॥ 40 ॥
पप्रच्छ हनुमांस्तत्र काऽसि त्वं कस्य वा बिलम् ।
ततो हनूमान्गिरिसन्निकाशः कृताज्ञलिस्तामभिवाद्य वृद्धाम् ।
पप्रच्छ का त्वं भवनं बिलं च रत्नानि चेमानि वदस्व कस्य ॥ 41 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किंधाकांडे पंचाशस्सर्गः ॥
