श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकांडम् ।
अथ त्रिनवतितमस्सर्गः ।
तया महत्या यायिन्या ध्वजिन्या वनवासिनः ।
अर्दिता यूथपा मत्ताः सयूथास्संप्रदुद्रुवुः ॥ 1 ॥
ऋक्षाः पृषतसंघाश्च रुरवश्च समंततः ।
दृश्यंते वनराजीषु गिरिष्वपि नदीषु च ॥ 2 ॥
स संप्रतस्थे धर्मात्मा प्रीतो दशरथात्मजः ।
वृतो महत्या नादिन्या सेनया चतुरंगया ॥ 3 ॥
सागरौघनिभा सेना भरतस्य महात्मनः ।
महीं संछादयामास प्रावृषि द्यामिवांबुदः ॥ 4 ॥
तुरंगौघैरवतता वारणैश्च महाजवैः ।
अनालक्ष्या चिरं कालं तस्मिन्काले बभूव भूः ॥ 5 ॥
स यात्वा दूरमध्वानं सुपरिश्रांतवाहनः ।
उवाच भरत श्श्रीमान् वसिष्ठं मंत्रिणां वरम् ॥ 6 ॥
यादृशं लक्ष्यते रूपं यथा चैव श्रुतं मया ।
व्यक्तं प्राप्ताः स्म तं देशं भरद्वाजो यमब्रवीत् ॥ 7 ॥
अयं गिरिश्चित्रकूट इयं मंदाकिनी नदी ।
एतत्प्रकाशते दूरान्नीलमेघनिभं वनम् ॥ 8 ॥
गिरे स्सानूनि रम्याणि चित्रकूटस्य संप्रति ।
वारणैरवमृद्यंते मामकै पर्वतोपमैः ॥ 9 ॥
मुंचंति कुसुमान्येते नगाः पर्वतसानुषु ।
नीला इवातपापाये तोयं तोयधरा घनाः ॥ 10 ॥
किन्नराचरितं देशं पश्य शत्रुघ्न पर्वतम् ।
मृगैस्समंतादाकीर्णं मकरैरिव सागरम् ॥ 11 ॥
एते मृगगणा भांति शीघ्रवेगाः प्रचोदिताः ।
वायुप्रविद्धा श्शरदि मेघराजिरिवांबरे ॥ 12 ॥
कुर्वंति कुसुमापीडान् शिरस्सु सुरभीनमी ।
मेघप्रकाशैः फलकैर्दाक्षिणात्या यथा नराः ॥ 13 ॥
निष्कूजमिव भूत्वेदं वनं घोरप्रदर्शनम् ।
अयोध्येव जनाकीर्णा संप्रति प्रतिभाति मा ॥ 14 ॥
खुरैरुदीरितो रेणुर्दावं प्रच्छाद्य तिष्ठति ।
तं वहत्यनिल श्श्रीघ्रं कुर्वन्निव मम प्रियम् ॥ 15 ॥
स्यंदनांस्तुरगोपेतान्सूतमुख्यै रधिष्ठितान् ।
एतान्संपततश्श्रीघ्रं पश्य शत्रुघ्न कानने ॥ 16 ॥
एतान्वित्रासितान्पश्यबर्हिणः प्रियदर्शनान् ।
एतमाविशत श्श्रीघ्रमधिवासं पतत्रिणः ॥ 17 ॥
अतिमात्रमयं देशो मनोज्ञः प्रतिभाति मे ।
तापसानां निवासोऽयं व्यक्तं स्वर्गपथो यथा ॥ 18 ॥
मृगा मृगीभिः सहिता बहवः पृषता वने ।
मनोज्ञरूपा दृश्यंते कुसुमैरिव चित्रिताः ॥ 19 ॥
साधु सैन्याः प्रतिष्ठंतां विचिन्वंतु च कानने ।
यथा तौ पुरुषव्याघ्रौ दृश्येते रामलक्ष्मणौ ॥ 20 ॥
भरतस्य वचश्श्रुत्वा पुरुषाश्शस्त्रपाणयः ।
विविशु स्तद्वनं शूरा धूमं च ददृशु स्ततः ॥ 21 ॥
ते समालोक्य धूमाग्रमूचुर्भरतमागताः ।
नामनुष्ये भवत्यग्नि र्व्यक्तमत्रैव राघवौ ॥ 22 ॥
अथ नाऽत्र नरव्याघ्रौ राजपुत्रौ परंतपौ ।
अन्ये रामोपमा स्संति व्यक्तमत्र तपस्विनः ॥ 23 ॥
तच्छ्रुत्वा भरतस्तेषां वचनं साधुसम्मतम् ।
सैन्यानुवाच सर्वांस्तानमित्रबलमर्दनः ॥ 24 ॥
यत्ता भवंतस्तिष्ठंतु नेतो गंतव्यमग्रतः ।
अहमेव गमिष्यामि सुमंत्रो गुरुरेव च ॥ 25 ॥
एवमुक्ता स्ततस्सर्वे तत्र तस्थुः समंतः ।
भरतो यत्र धूमाग्रं तत्र दृष्टिं समादधात् ॥ 26 ॥
व्यवस्थिता या भरतेन सा चमूर्निरीक्षमाणाऽपि च भूमिमग्रतः ।
बभूव हृष्टा न चिरेण जानती प्रियस्य रामस्य समागमं तदा ॥ 27 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकांडे त्रिनवतितमस्सर्गः ॥
