શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે યુદ્ધકાંડમ્ ।
અથ એકોનવિંશસ્સર્ગઃ ।
રાઘવેણાભયેદત્તેસન્નતોરાવણાનુજઃ ।
વિભીષણોમહાપ્રાજ્ઞોભૂમિંસમવલોકયન્ ॥ 1 ॥
ખાત્પપાતાવનીંહૃષ્ટોભક્તેરનુચરૈસ્સહ ।
સતરામસ્યપરમાત્માનિપપાતવિભીષણઃ ॥ 2 ॥
પાદયોશ્શરણાન્વેષીચતુર્ભિસ્સહરાક્ષસૈઃ ।
અબ્રવીચ્ચતદાવાક્યંરામંપ્રતિવિભીષણઃ ॥ 3 ॥
ધર્મયુક્તંચયુક્તંચસાંપ્રતંસંપ્રહર્ષણમ્ ।
અનુજોરાવણસ્યાહંતેનચાપ્યવમાનિતઃ ।
ભવંતંસર્વભૂતાનાંશરણ્યંશરણાગતઃ ॥ 4 ॥
પરિત્યક્તામયાલંકમિત્રાણિચધનાનિચ ।
ભવદ્ગતંહિમેરાજ્યંજીવિતંચસુખાનિચ ॥ 5 ॥
તથ્યતદ્વચનંશ્રુત્વારામોવચનમબ્રવીત્ ॥ 6 ॥
વચસાસાંત્વયિત્વૈનંલોચનાભ્યાંપિબન્નિવ ।
આખ્યાહિમમતત્ત્વેનરાક્ષસાનાંબલાબલમ્ ॥ 7 ॥
એવમુક્તંતદારક્ષોરામેણાક્લિષ્ટકર્મણા ।
રાવણસ્યબલંસર્વમાખ્યાતુમુપચક્રમે ॥ 8 ॥
અવધ્યસ્સર્વભૂતાનાંગંધર્વોરગરક્ષસામ્ ।
રાજપુત્રદશગ્રીવોવરદાનાત્સ્વયંભુવઃ ॥ 9 ॥
રાવણાનંતરોભ્રાતામમજ્યેષ્ઠશ્ચવીર્યવાન્ ।
કુંભકર્ણોમહાતેજાશ્શક્રપ્રતિબલોયુધિ ॥ 10 ॥
રામસેનાપતિસ્તસ્યપ્રહાસ્તોયદિવાશ્રુતઃ ।
કૈલાસેયેનસંગ્રામેમણિભદ્રઃપરાજિતઃ ॥ 11 ॥
બદ્દગોધાંગુલિત્રશ્ચ અવધ્યકવચો યુધિ ।
ધનુરાદાય યસ્તિષ્ઠન્નદૃશ્યો ભવતીંદ્રજિત્ ॥ 12 ॥
સંગ્રામસમયવ્યૂહેતર્પયિત્વાહુતાશનમ્ ।
અંતર્ધાનગતશ્શત્રૂનિંદ્રજિદ્ હંતિરાઘવઃ ॥ 13 ॥
મહોદરમહાપાર્શ્વૌરાક્ષસશ્ચાપ્યકંપનઃ ।
અનીકસ્થાસ્તુતસ્યૈતેલોકપાલસમાયુધિ ॥ 14 ॥
દશકોટિસહસ્રાણિરક્ષસાંકામરૂપિણામ્ ।
માંસશોણિતભક્ષ્યાણાંલંકાપુરનિવાસિનામ્ ॥ 15 ॥
સતૈસ્તુસહિતોરાજાલોકપાલાનયોધયત્ ।
સહદેવૈસ્તુતેભગ્નારાવણેનમહાત્મના ॥ 16 ॥
વિભીષણવચઃ શ્રુત્વારામોદૃઢપરાક્રમઃ ।
અન્વીક્ષ્યમનસાસર્વમિદંવચનમબ્રવીત્ ॥ 17 ॥
યાનિકર્માપદાનાનિરાવણસ્યવિભીષણઃ ।
અખ્યાતાનિચતત્ત્વેનહ્યવગચ્છામિતાન્યહમ્ ॥ 18 ॥
અહંહત્વાદશગ્રીવંસપ્રહસ્તંસબાંધવમ્ ।
રાજાનંત્વાંકરિષ્યામિસત્યમેતદ્બ્રવીમિતે ॥ 19 ॥
રસાતલં વા પ્રવિશેત્પાતાલં વાપિ રાવણઃ ।
પિતામહસકાશં વા ન મે જીવન્વિમોક્ષ્યતે ॥ 20 ॥
અહત્વારાવણંસઙ્ ખ્યેસપુત્રજનબાંધવમ્ ।
અયોધ્યાંનપ્રવેક્ષ્યામિત્રિભિસ્તૈર્ભ્રાતૃભિશ્શપે ॥ 21 ॥
શ્રુત્વાતુવચનંતસ્યરામસ્યાક્લિષ્ટકર્મણઃ ।
શિરસાવંદ્યધર્માત્માવક્તુમેવોપચક્રમે ॥ 22 ॥
રાક્ષસાનાંવધેસાહ્યંલંકાયાશ્ચપ્રધર્ષણે ।
કરિષ્યામિયથાપ્રાણંપ્રવેક્ષ્યામિચવાહિનીમ્ ॥ 23 ॥
ઇતિબ્રુવાણાંરામસ્તુપરિષ્વજ્યવિભીષણમ્ ।
અબ્રવીલ્લક્ષ્મણંપ્રીતસ્સમુદ્રાજ્જલમાનય ॥ 24 ॥
તેનચેમંમહાપ્રાજ્ઞમભિષિંચવિભીષણમ્ ।
રાજાનંરક્ષસાંક્ષિપ્રંપ્રસન્નેમયિમાનદ ॥ 25 ॥
એવમુક્તસ્તુસૌમિત્રિરભ્યષિંચદ્વિભીષણમ્ ।
મધ્યેવાનરમુખ્યાનાંરાજાનંરામશાસનાત્ ॥ 26 ॥
તંપ્રસાદંતુરામસ્યદૃષ્ટવાસદ્યઃપ્લવંગમાઃ ।
પ્રચુક્રુશુર્મહાત્માનંસાધુસાધ્વિતિચાબ્રુવન્ ॥ 27 ॥
અથાબ્રવીદ્ હનૂમાંશ્ચસુગ્રીવશ્ચવિભીષણમ્ ।
કથંસાગરમક્ષોભ્યંતરામવરુણાલયમ્ ॥ 28 ॥
સૈન્યૈઃપરિવૃતાસ્સર્વેવાનરાણાંમહૌજસામ્ ।
ઉપાયંનાધિગચ્છામોયથાનદનદીપતિમ્ ।
તરામતરસાસર્વેસસૈન્યાવરુણાલયમ્ ॥ 29 ॥
એવમુક્તસ્તુધર્મજ્ઞઃપ્રત્યુવાચવિભીષણઃ ।
સમુદ્રંરાઘવોરાજાશરણંગંતુમર્હતિ ॥ 30 ॥
ખાનિતસ્સગરેણાયમપ્રમેયોમહોદધિઃ ।
કર્તુમર્હતિરામસ્યજ્ઞાતેઃ કાર્યંમહામતિઃ ॥ 31 ॥
એવંવિભીષણેનોક્તોરાક્ષસેનવિપશ્ચિતા ।
અજગામાથસુગ્રીવોયત્રરામસ્સલક્ષ્મણઃ ॥ 32 ॥
તતશ્ચાખ્યાતુમારેભેવિભીષણવચશ્શુભમ્ ।
સુગ્રીવોવિપુલગ્રીવોસ્સાગરસ્યોપવેશનમ્ ॥ 33 ॥
પ્રકૃત્યાધર્મશીલસ્યરાઘવસ્યાપ્યરોચત ॥ 34 ॥
વિભીષણસ્યમંત્રોઽયંમમલક્ષ્મણ રોચતે ।
સુગ્રીવઃપંડિતોનિત્યંભવાન્મંત્રવિચક્ષણઃ ॥ 35 ॥
ઉભાભ્યાંસંપ્રધાર્યાર્થંરોચતેયત્તદુચ્યતામ્ ।
એવમુક્તૌતતોવીરાવુભૌસુગ્રીવલક્ષ્મણૌ ।
સમુદાચારસંયુક્તમિદંવચનમૂચતુઃ ॥ 36 ॥
કિમર્થનૌનરવ્યાઘ્રઃ નરોચિષ્યતિરાઘવઃ ।
વિભીષણેનયચ્ચોક્તમસ્મિન્ કાલેસુખાવહમ્ ॥ 37 ॥
અબધ્વાસાગરેસેતુંઘોરેઽસ્મિન્વરુણાલયે ।
લંકાનાસાદિતુંશક્યાસેંદ્રૈરપિસુરાસુરૈઃ ॥ 38 ॥
વિભીષણસ્યશૂરસ્યયથાર્થંક્રિયતાંવચઃ ॥ 39 ॥
અલંકાલાત્યયંકૃત્વાસાગરોઽયંનિયુજ્યતામ્ ।
યથાસૈન્યેનગચ્છામપુરીંરાવણપાલિતામ્ ॥ 40 ॥
એવમુક્તઃકુશાસ્તીર્નોતીરેનદનદીપતેઃ ।
સંવિવેશતદારામોવેદ્યામિવહુતાશનઃ ॥ 41 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે યુદ્ધકાંડે એકોનવિંશસ્સર્ગઃ ॥
