શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અયોધ્યાકાંડમ્ ।
અથ ત્રયોદશસ્સર્ગઃ ।
અતદર્હં મહારાજં શયાનમતથોચિતમ્ ।
યયાતિમિવ પુણ્યાંતે દેવલોકાત્પરિચ્યુતમ્ ॥ 1 ॥
અનર્થરૂપા સિદ્ધાર્થા હ્યભીતા ભયદર્શિની ।
પુનરાકારયામાસ તમેવ વરમંગના ॥ 2 ॥
અતદર્હં મહારાજં શયાનમતથોચિતમ્ ।
યયાતિમિવ પુણ્યાંતે દેવલોકાત્પરિચ્યુતમ્ ॥ 3 ॥
અનર્થરૂપા સિદ્ધાર્થા હ્યભીતા ભયદર્શિની ।
પુનરાકારયામાસ તમેવ વરમંગના ॥ 4 ॥
ત્વં કત્થસે મહારાજ સત્યવાદી દૃઢવ્રતઃ ।
મમ ચેમં વરં કસ્માદ્વિધારયિતુમિચ્છસિ ॥ 5 ॥
એવમુક્તસ્તુ કૈકેય્યા રાજા દશરથસ્તદા ।
પ્રત્યુવાચ તતઃ ક્રુદ્ધો મુહૂર્તં વિહ્વલન્નિવ ॥ 6 ॥
મૃતે મયિ ગતે રામે વનં મનુજપુંગવે ।
હંતાનાર્યે મમામિત્રે સકામા સુખિની ભવ ॥ 7 ॥
સ્વર્ગેઽપિ ખલુ રામસ્ય કુશલં દૈવતૈરહમ્ ।
પ્રત્યાદેશાદભિહિતં ધારયિષ્યે કથં બત ॥ 8 ॥
કૈકેય્યાઃ પ્રિયકામેન રામઃ પ્રવ્રાજિતો મયા ।
યદિ સત્યં બ્રવીમ્યેતત્તદસત્યં ભવિષ્યતિ ॥ 9 ॥
અપુત્રેણ મયા પુત્રશ્શ્રમેણ મહતા મહાન્ ।
રામો લબ્ધો મહાબાહુ સ્સકથં ત્યજ્યતે મયા ॥ 10 ॥
શૂરશ્ચ કૃતવિદ્યશ્ચ જિતક્રોધો ક્ષમાપરઃ ।
કથં કમલપત્રાક્ષો મયા રામો વિવાસ્યતે ॥ 11 ॥
કથમિંદીવરશ્યામં દીર્ઘબાહું મહાબલમ્ ।
અભિરામમહં રામં પ્રેષયિષ્યામિ દંડકાન્ ॥ 12 ॥
સુખાનામુચિતસ્યૈવ દુઃખૈરનુચિતસ્ય ચ ।
દુખં નામાનુપશ્યેયં કથં રામસ્ય ધીમતઃ ॥ 13 ॥
યદિ દુઃખમકૃત્વાઽદ્ય મમ સંક્રમણં ભવેત્ ।
અદુઃખાર્હસ્ય રામસ્ય તત સ્સુખમવાપ્નુયામ્ ॥ 14 ॥
નૃશંસે પાપસંકલ્પે રામં સત્યપરાક્રમમ્ ।
કિં વિપ્રિયેણ કૈકેયિ પ્રિયં યોજયસે મમ ॥ 15 ॥
અકીર્તિરતુલા લોકે ધ્રુવં પરિભવશ્ચ મે ।
તથા વિલપતસ્તસ્ય પરિભ્રમિતચેતસઃ ॥ 16 ॥
અસ્તમભ્યગમત્સૂર્યો રજની ચાભ્યવર્તત ।
સા ત્રિયામા તથાર્ત્તસ્ય ચંદ્રમંડલમંડિતા ॥ 17 ॥
રાજ્ઞો વિલપમાનસ્ય ન વ્યભાસત શર્વરી ।
તથૈવોષ્ણં વિનિશ્વસ્ય વૃદ્ધો દશરથો નૃપઃ ॥ 18 ॥
વિલલાપાર્તવદ્યુખં ગગનાસક્તલોચનઃ ।
ન પ્રભાતં ત્વયેચ્છામિ નિશે નક્ષત્રભૂષણે ॥ 19 ॥
ક્રિયતાં મે દયા ભદ્રે મયાઽયં રચિતોઽંજલિઃ ।
અથવા ગમ્યતાં શીઘ્રં નાહમિચ્છામિ નિર્ઘૃણામ્ ॥ 20 ॥
નૃશંસાં કૈકયીં દ્રષ્ટું યત્કૃતે વ્યસનં મહત્ ।
એવમુક્ત્વા તતો રાજા કૈકેયીં સંયતાંજલિઃ ॥ 21 ॥
પ્રસાદઃ ક્રિયતાં દેવિ ભદ્રે રાજ્ઞો વિશેષતઃ ।
શૂન્યે ન ખલુ સુશ્રોણિ મયેદં સમુદાહૃતમ્ ॥ 22 ॥
કુરુ સાધુ પ્રસાદં મે બાલે સહૃદયા હ્યસિ ।
પ્રસીદ દેવિ રામોમેત્વદ્દત્તં રાજ્યમવ્યમ્ ॥ 23 ॥
લભતામસિતાપાંગે યશઃ પરમવાપ્નુ હિ ।
મમ રામસ્ય લોકસ્ય ગુરૂણાં ભરતસ્ય ચ ॥ 24 ॥
પ્રિયમેતદ્ગુરુશ્રોણિ કુરુ ચારુમુખેક્ષણે વિશુદ્ધભાવસ્ય સુદુષ્ટભાવા તામ્રેક્ષણસ્યાશ્રુકલસ્ય રાજ્ઞઃ ।
શ્રુત્વા વિચિત્રં કરુણં વિલાપં ભર્તુર્નૃશંસા ન ચકાર વાક્યમ્ ॥ 25 ॥
તતસ્સ રાજા પુનરેવ મૂર્છિતઃ પ્રિયામતુષ્ટાં પ્રતિકૂલભાષિણીમ્ ।
સમીક્ષ્ય પુત્રસ્ય વિવાસનં પ્રતિ ક્ષિતૌ વિસંજ્ઞો નિપપાત દુખિતઃ ॥ 26 ॥
ઇતીવ રાજ્ઞો વ્યથિતસ્ય સા નિશા જગામ ઘોરં શ્વસતો મનસ્વિનઃ વિબોધ્યમાનઃ પ્રતિબોધનં તદા નિવારયામાસ સ રાજસત્તમઃ ॥ 27 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અયોધ્યાકાંડે ત્રયોદશસ્સર્ગઃ ॥
