શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે બાલકાંડમ્ ।
અથ તૃતીયસ્સર્ગઃ ।
શ્રુત્વા વસ્તુ સમગ્રં તદ્ધર્માત્મા ધર્મસંહિતમ્ ।
વ્યક્તમન્વેષતે ભૂયો યદ્વૃત્તં તસ્ય ધીમતઃ ॥ 1 ॥
ઉપસ્પૃશ્યોદકં સમ્યગ્મુનિસ્સ્થિત્વા કૃતાંજલિઃ ।
પ્રાચીનાગ્રેષુ દર્ભેષુ ધર્મેણાન્વેષતે ગતિમ્ ॥ 2 ॥
રામલક્ષ્મણસીતાભી રાજ્ઞા દશરથેન ચ ।
સભાર્યેણ સરાષ્ટ્રેણ યત્પ્રાપ્તં તત્ર તત્ત્વતઃ ॥ 3 ॥
હસિતં ભાષિતં ચૈવ ગતિર્યા યચ્ચ ચેષ્ટિતમ્ ।
તત્સર્વં ધર્મવીર્યેણ યથાવત્સંપ્રપશ્યતિ ॥ 4 ॥
સ્ત્રીતૃતીયેન ચ તદા યત્પ્રાપ્તં ચરતા વને ।
સત્યસંધેન રામેણ તત્સર્વં ચાન્વવેક્ષિતમ્ ॥ 5 ॥
તતઃ પશ્યતિ ધર્માત્મા તત્સર્વં યોગમાસ્થિતઃ ।
પુરા યત્તત્ર નિર્વૃત્તં પાણાવામલકં યથા ॥ 6 ॥
તત્સર્વં તત્ત્વતો દૃષ્ટ્વા ધર્મેણ સ મહાદ્યુતિઃ ।
અભિરામસ્ય રામસ્ય ચરિતં કર્તુમુદ્યતઃ ॥ 7 ॥
કામાર્થગુણસંયુક્તં ધર્માર્થગુણવિસ્તરમ્ ।
સમુદ્રમિવ રત્નાઢ્યં સર્વશ્રુતિમનોહરમ્ ॥ 8 ॥
સ યથા કથિતં પૂર્વં નારદેન મહર્ષિણા ।
રઘુવંશસ્ય ચરિતં ચકાર ભગવાનૃષિઃ ॥ 9 ॥
જન્મ રામસ્ય સુમહદ્વીર્યં સર્વાનુકૂલતામ્ ।
લોકસ્ય પ્રિયતાં ક્ષાંતિં સૌમ્યતાં સત્યશીલતામ્ ॥ 10 ॥
નાનાચિત્રકથાશ્ચાન્યા વિશ્વામિત્રસમાગમે ।
જાનક્યાશ્ચ વિવાહં ચ ધનુષશ્ચ વિભેદનમ્ ॥ 11 ॥
રામરામવિવાદં ચ ગુણાંદાશરથેસ્તથા ।
તથાઽભિષેકં રામસ્ય કૈકેય્યા દુષ્ટભાવતામ્ ॥ 12 ॥
વિઘાતં ચાભિષેકસ્ય રાઘવસ્ય વિવાસનમ્ ।
રાજ્ઞશ્શોકવિલાપં ચ પરલોકસ્ય ચાશ્રયમ્ ॥ 13 ॥
પ્રકૃતીનાં વિષાદં ચ પ્રકૃતીનાં વિસર્જનમ્ ।
નિષાદાધિપસંવાદં સૂતોપાવર્તનં તથા ॥ 14 ॥
ગંગાયાશ્ચાપિ સંતારં ભરદ્વાજસ્ય દર્શનમ્ ।
ભરદ્વાજાભ્યનુજ્ઞાનાચ્ચિત્રકૂટસ્ય દર્શનમ્ ॥ 15 ॥
વાસ્તુકર્મ નિવેશં ચ ભરતાગમનં તથા ।
પ્રસાદનં ચ રામસ્ય પિતુશ્ચ સલિલક્રિયામ્ ॥ 16 ॥
પાદુકાગ્ર્યાભિષેકં ચ નંદિગ્રામનિવાસનમ્ ।
દંડકારણ્યગમનં વિરાધસ્ય વધં તથા ॥ 17 ॥
દર્શનં શરભંગસ્ય સુતીક્ષ્ણેન સમાગમમ્ ।
અનસૂયાસહાસ્યામપ્યંગરાગસ્ય ચાર્પણમ્ ॥ 18 ॥
અગસ્ત્યદર્શનં ચૈવ જટાયોરભિસંગમમ્ ।
પંચવટ્યાશ્ચ ગમનં શૂર્પણખ્યાશ્ચ દર્શનમ્ ॥ 19 ॥
શૂર્પણખ્યાશ્ચ સંવાદં વિરૂપકરણં તથા ।
વધં ખરત્રિશિરસોરુત્થાનં રાવણસ્ય ચ ॥ 20 ॥
મારીચસ્ય વધં ચૈવ વૈદેહ્યા હરણં તથા ।
રાઘવસ્ય વિલાપં ચ ગૃધ્રરાજનિબર્હણમ્ ॥ 21 ॥
કબંધદર્શનં ચાપિ પંપાયાશ્ચાપિ દર્શનમ્ ।
શબર્યાઃ દર્શનં ચૈવ હનૂમદ્દર્શનં તથા ॥ 22 ॥
ઋશ્યમૂકસ્ય ગમનં સુગ્રીવેણ સમાગમમ્ ।
પ્રત્યયોત્પાદનં સખ્યં વાલિસુગ્રીવવિગ્રહમ્ ॥ 23 ॥
વાલિપ્રમથનં ચૈવ સુગ્રીવપ્રતિપાદનમ્ ।
તારાવિલાપં સમયં વર્ષરાત્રનિવાસનમ્ ॥ 24 ॥
કોપં રાઘવસિંહસ્ય બલાનામુપસંગ્રહમ્ ।
દિશઃ પ્રસ્થાપનં ચૈવ પૃથિવ્યાશ્ચ નિવેદનમ્ ॥ 25 ॥
અંગુલીયકદાનં ચ ઋક્ષસ્ય બિલદર્શનમ્ ।
પ્રાયોપવેશનં ચાપિ સંપાતેશ્ચાપિ દર્શનમ્ ॥ 26 ॥
પર્વતારોહણં ચાપિ સાગરસ્યાપિ લંઘનમ્ ।
સમુદ્રવચનાચ્ચૈવ મૈનાકસ્ય ચ દર્શનમ્ ॥ 27 ॥
સિંહિકાયાશ્ચ નિધનં લંકામલયદર્શનમ્ ।
રાત્રૌ લંકાપ્રવેશં ચ એકસ્યાથ વિચિંતનમ્ ॥ 28 ॥
દર્શનં રાવણસ્યાપિ પુષ્પકસ્ય ચ દર્શનમ્ ।
આપાનભૂમિગમનમવરોધસ્ય દર્શનમ્ ॥ 29 ॥
અશોકવનિકાયાનં સીતાયાશ્ચપિ દર્શનમ્ ।
અભિજ્ઞાનપ્રદાનં ચ રાવણસ્ય ચ દર્શનમ્ ॥ 30 ॥
રાક્ષસીતર્જનં ચૈવ ત્રિજટાસ્વપ્નદર્શનમ્ ।
મણિપ્રદાનં સીતાયા વૃક્ષભંગં તથૈવ ચ ॥ 31 ॥
રાક્ષસીવિદ્રવં ચૈવ કિંકરાણાં નિબર્હણમ્ ।
ગ્રહણં વાયુસૂનોશ્ચ લંકાદાહાભિગર્જનમ્ ॥ 32 ॥
પ્રતિપ્લવનમેવાથ મધૂનાં હરણં તથા ।
રાઘવાશ્વાસનં ચાપિ મણિનિર્યાતનં તથા ॥ 33 ॥
સંગમં ચ સમુદ્રેણ નલસેતોશ્ચ બંધનમ્ ।
પ્રતારં ચ સમુદ્રસ્ય રાત્રૌ લંકાવરોધનમ્ ॥ 34 ॥
વિભીષણેન સંસર્ગં વધોપાયનિવેદનમ્ ।
કુંભકર્ણસ્ય નિધનં મેઘનાદનિબર્હણમ્ ॥ 35 ॥
રાવણસ્ય વિનાશં ચ સીતાવાપ્તિમરેઃ પુરે ।
વિભીષણાભિષેકં ચ પુષ્પકસ્ય ચ દર્શનમ્ ॥ 36 ॥
અયોધ્યાયાશ્ચ ગમનં ભરતેન સમાગમમ્ ।
રામાભિષેકાભ્યુદયં સર્વસૈન્યવિસર્જનમ્ ।
સ્વરાષ્ટ્રરંજનં ચૈવ વૈદેહ્યાશ્ચ વિસર્જનમ્ ॥ 37 ॥
અનાગતં ચ યત્કિંચિદ્રામસ્ય વસુધાતલે ।
તચ્ચકારોત્તરે કાવ્યે વાલ્મીકિર્ભગવાનૃષિઃ ॥ 38 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે બાલકાંડે તૃતીયસ્સર્ગઃ ॥
