શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે યુદ્ધકાંડમ્ ।
અથ દ્વાત્રિંશસ્સર્ગઃ ।
સાસીતાતચ્છિરોદૃષ્ટવાતચ્ચકાર્મુકમુત્તમમ્ ।
સુગ્રીવપ્રતિસંપર્ગમાખ્યાતંચહનૂમતા ॥ 1 ॥
નયનેમુખવર્ણંચભર્તુસ્તત્સદૃશંમુખમ્ ।
કેશાન્ કેશાંતદેશંચતંચચૂડામણિંશુભમ્ ॥ 2 ॥
એતૈસ્સર્વેરભિજ્ઞાનૈરભિજ્ઞાયસુદુઃખિતા ।
નિજગર્હેચકૈકેયીંક્રોશંતીકુરરીયથા ॥ 3 ॥
સકામાભવકૈકેયીહતોઽયંકુલનંદનઃ ।
કુલમુત્સાદિતંસર્વંત્વયાકલહશીલયા ॥ 4 ॥
આર્યેણકિંતેકૈકેયી કૃતંરામેણવિપ્રિયમ્ ।
યન્મયાચીરવસનસ્ત્વયાપ્રસ્થાપિતોવનમ્ ॥ 5 ॥
એવં ઉક્ત્વા તુ વૈદેહી વેપમાના તપસ્વિની ।
જગામ જગતીં બાલા ચિન્ના તુ કદલી યથા ॥ 6 ॥
સામુહૂર્તાત્સમાશ્વાસ્યપ્રતિલભ્યચચેતનામ્ ।
તચ્છિરસ્સમુપાઘ્રાયવિલલાસાયતેક્ષણા ॥ 7 ॥
હાહતાઽસ્મિમહાબાહો વીરવ્રતમનુવ્રત ।
ઇમાંતેપશ્ચિમાવસ્થાંગતાઽસ્મિવિધવાકૃતા ॥ 8 ॥
પ્રથમંમરણંનાર્યાભર્તુર્વૈગુણ્યમુચ્યતે ।
સુવૃત્તઃ સ્સાધુવૃત્તાયાસ્સમ્વૃત્તસ્ત્વંમમાગ્રતઃ ॥ 9 ॥
દુઃખાદ્દુઃખંપ્રપન્નાયામગ્નાયાશ્શોકસાગરે ।
યોહિમામુદ્યતનિસ્ત્રાતુંસોઽપિત્વંવિનિપાતિતઃ ॥ 10 ॥
સાશ્વશ્રૂર્મમકૌસલ્યાત્વયાપુત્રેણરાઘવઃ ।
વત્સેનેવયથાધેનુર્વિવત્સાવત્સલાકૃતા ॥ 11 ॥
આદ્દિષ્ટંદીર્ઘમાયુસ્તેયૈરચિંત્યપરાક્રમ ।
અનૃતંવચનંતેષામલ્પાયુરપિરાઘવ ॥ 12 ॥
અથવાનશ્યતિપ્રજ્ઞાપ્રાજ્ઞસ્યાપિસતસ્તવ ।
પચત્યેનંયથાકાલોભૂતાનાંપ્રભવોઽહ્યયમ્ ॥ 13 ॥
અદૃષ્ટંમૃત્યુમાપન્નઃકસ્માત્ત્વંનયશાસ્ત્રવિત્ ।
વ્યસનાનામુપાયજ્ઞઃકુશલોહ્યસિવર્જને ॥ 14 ॥
તથા ત્વં સંપરિષ્વજ્ય રૌદ્રયા અતિનૃશંસયા ।
કાલ રાત્ર્યા મયા આચ્ચિદ્ય હૃતઃ કમલ લોચન ॥ 15 ॥
ઉપશેષેમહાબાહોઃ માંવિહાયતપસ્વિનીમ્ ।
પ્રિયામિવસમાલશિષ્યપૃથિવીંપુરુષર્ષભ ॥ 16 ॥
અર્ચિતંસતતંયત્તદ્ગંધમાલ્યૈર્મયાતવ ।
ઇદંતેમપ્રતિયંવીરધનુઃકાંચાનભૂષણમ્ ॥ 17 ॥
પિત્રાદશરથેનત્વંશ્વશુરેણમમાનઘઃ ।
સર્વૈશ્ચપિતૃભિસ્સાર્થંનૂનંસ્વર્ગેસમાગતઃ ॥ 18 ॥
દિવિનક્ષત્રભૂતસ્ત્વંમહાત્કર્મકૃતપ્રિયમ્ ।
પુણ્યંરાજર્ષિવંશંત્વમાત્મનસ્સમુપેક્ષસે ॥ 19 ॥
કિંમાંનપ્રેક્ષસેરાજન્ કિંમાંનપ્રતિભાષસે ।
બાલાંબાલ્યેનસંપ્રાપ્તાંભાર્યાંમાંસહચારિણીમ્ ॥ 20 ॥
સંશ્રુતંગૃહ્ણતાપાણિંચરિષ્યામીતિયત્ત્વયા ।
સ્મરતન્મમકાકુત્સ્થનયમામપિદુઃખિતામ્ ॥ 21 ॥
કસ્માન્મામપહાયત્વંગતોગતિમતાંવર ।
અસ્માલ્લોકાદમુંલોકંત્યક્ત્વામામપિદુઃખિતામ્ ॥ 22 ॥
કલ્યાણૈરુચિતંયત્તત્પરિષ્વક્તંમયૈવતુ ।
ક્રવ્યાદૈસ્તચ્છરીરંતેમાનંવિપરિકૃષ્યતે ॥ 23 ॥
અગ્નિષ્ટોમાદિભિર્યજ્ઞૈરિષ્ટવાનાપ્તદક્ષિણૈઃ ।
અગ્નિહોત્રેણસંસ્કારંકેનત્વંનતુલપ્સ્યસે ॥ 24 ॥
પ્રવ્રજ્યામુપપન્નાનાંત્રયાણામેકમાગતમ્ ।
પરિપ્રક્ષ્યતિકૌસલ્યાલક્ષ્મણંશોકલાલસા ॥ 25 ॥
સતસ્યાઃપરિપૃચ્છંત્યાવધંમિત્રબલસ્યતે ।
તવચાખ્યાસ્યતેનૂનંનિશાયાંરાક્ષસૈર્વધમ્ ॥ 26 ॥
સાત્વાંસુપ્તંહતંશ્રુત્વામાંચરક્ષોગૃહંગતામ્ ।
હૃદયેનવિદીર્ણેનનભવિષ્યતિરાઘવ ॥ 27 ॥
મમહેતોરનાર્યાયાહ્યનર્હઃપાર્થિવાત્મઃ ।
રામસ્સાગરમુતતીર્યસત્ત્વવાન્ ગોષ્પદેહતઃ ॥ 28 ॥
અહંદાશરથેનોઢામોહાત્સ્વકુલપાંસની ।
આર્યપુત્રસ્યરામસ્યભાર્યામૃત્યુરજાયત ॥ 29 ॥
નૂનમન્યાંમયાજાતિંવારિતંદાનમુત્તમમ્ ।
યાહમદ્યેહશોચામિભાર્યાસર્વતિથેરપિ ॥ 30 ॥
સાધુપાતયમાંક્ષિપ્રંરામસ્યોપરિરાવણ ।
સમાનયપતિંપંત્યાકુરુકલ્યાણમુત્તમમ્ ॥ 31 ॥
શિરસામેશિરશ્ચાસ્યકાયંકાયેનયોજય ।
રાવણાનુગમિષ્યામિગતિંભર્તુર્મહાત્મનઃ ॥ 32 ॥
ઇતિસદુઃખસંતપ્તાવિલલાપાયતેક્ષણા ।
ભર્તુશ્શિરોધનુસ્તત્રસમીક્ષ્યચપુનઃપુનઃ ॥ 33 ॥
એવંલાલપ્યમાનાયાંસીતાયાંતત્રરાક્ષસઃ ।
અભિચક્રામભર્તારમનીકસ્થઃકૃતાંજલિઃ ॥ 34 ॥
વિજયસ્વાર્યપુત્રેતિસોઽભિવાદ્યપ્રસાદ્યચ ।
ન્યવેદયદનુપ્રાપ્તંપ્રહસ્તંવાહિનીપતિમ્ ॥ 35 ॥
અમાત્યૈસ્સહિતસ્સર્વૈઃપ્રહસ્તસ્સમુપસ્થિતઃ ।
તેનદર્શનકામેનવયંપ્રસ્થાપિતાઃપ્રભો ॥ 36 ॥
નૂનમસ્તિમહારાજ રાજભાવાત્ક્ષમાન્વિતમ્ ।
કિંચિદાત્યયિકંકાર્યંતેષાંત્વંદર્શનંકુરુ ॥ 37 ॥
એતચ્છ્રુત્વાદશગ્રીવોરાક્ષસપ્રતિવેદિતમ્ ।
અશોકન્વિકાંત્યક્ત્વામંત્રિણાંદર્શનંયયૌ ॥ 38 ॥
સતુસર્વંસમર્થ્યૈવમંત્રિભિઃકૃત્યમાત્મનઃ ।
સભાંપ્રવિશ્યવિદધેવિદિત્વારામવિક્રમમ્ ॥ 39 ॥
અંતર્થાનંતુતચ્છીર્ષંતચ્ચકાર્મુકમુત્તમમ્ ।
જગામરાવણસ્યૈવનિર્યાણસમનંતરમ્ ॥ 40 ॥
રાક્ષસેંદ્રસ્તુતૈસ્સાર્ધંમંત્રિભિર્ભીમવિક્રમૈઃ ।
સમર્થયામાસતદારામકાર્યવિનિશ્ચયમ્ ॥ 41 ॥
અવિદૂરસ્થિતાન્સર્વાન્બલાધ્યક્ષાહનિતૈષિણઃ ।
અબ્રવીત્કાલસદૃશોરાવણોરાક્ષસાધિપઃ ॥ 42 ॥
શીઘ્રંભેરીનિનાદેનસ્ફુટંકોણાહતેનમે ।
સમાનયધ્વંસૈન્યાનિવક્તવ્યંચનકારણમ્ ॥ 43 ॥
તતસ્તથેતિપ્રતિગૃહ્યતદ્વચોબલાધિપાસ્તેમહદાત્મનોબલમ્ ।
સમાનયંશ્ચૈવસમાગમંચતેન્યવેદયન્ભર્તરિયુદ્ધકાંક્ષિણિ ॥ 44 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે યુદ્ધકાંડે દ્વાત્રિંશસ્સર્ગઃ ॥
