శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే యుద్ధకాండమ్ ।
అథ ద్వాత్రింశస్సర్గః ।
సాసీతాతచ్ఛిరోదృష్టవాతచ్చకార్ముకముత్తమమ్ ।
సుగ్రీవప్రతిసంపర్గమాఖ్యాతంచహనూమతా ॥ 1 ॥
నయనేముఖవర్ణంచభర్తుస్తత్సదృశంముఖమ్ ।
కేశాన్ కేశాంతదేశంచతంచచూడామణింశుభమ్ ॥ 2 ॥
ఏతైస్సర్వేరభిజ్ఞానైరభిజ్ఞాయసుదుఃఖితా ।
నిజగర్హేచకైకేయీంక్రోశంతీకురరీయథా ॥ 3 ॥
సకామాభవకైకేయీహతోఽయంకులనందనః ।
కులముత్సాదితంసర్వంత్వయాకలహశీలయా ॥ 4 ॥
ఆర్యేణకింతేకైకేయీ కృతంరామేణవిప్రియమ్ ।
యన్మయాచీరవసనస్త్వయాప్రస్థాపితోవనమ్ ॥ 5 ॥
ఏవం ఉక్త్వా తు వైదేహీ వేపమానా తపస్వినీ ।
జగామ జగతీం బాలా చిన్నా తు కదలీ యథా ॥ 6 ॥
సాముహూర్తాత్సమాశ్వాస్యప్రతిలభ్యచచేతనామ్ ।
తచ్ఛిరస్సముపాఘ్రాయవిలలాసాయతేక్షణా ॥ 7 ॥
హాహతాఽస్మిమహాబాహో వీరవ్రతమనువ్రత ।
ఇమాంతేపశ్చిమావస్థాంగతాఽస్మివిధవాకృతా ॥ 8 ॥
ప్రథమంమరణంనార్యాభర్తుర్వైగుణ్యముచ్యతే ।
సువృత్తః స్సాధువృత్తాయాస్సమ్వృత్తస్త్వంమమాగ్రతః ॥ 9 ॥
దుఃఖాద్దుఃఖంప్రపన్నాయామగ్నాయాశ్శోకసాగరే ।
యోహిమాముద్యతనిస్త్రాతుంసోఽపిత్వంవినిపాతితః ॥ 10 ॥
సాశ్వశ్రూర్మమకౌసల్యాత్వయాపుత్రేణరాఘవః ।
వత్సేనేవయథాధేనుర్వివత్సావత్సలాకృతా ॥ 11 ॥
ఆద్దిష్టందీర్ఘమాయుస్తేయైరచింత్యపరాక్రమ ।
అనృతంవచనంతేషామల్పాయురపిరాఘవ ॥ 12 ॥
అథవానశ్యతిప్రజ్ఞాప్రాజ్ఞస్యాపిసతస్తవ ।
పచత్యేనంయథాకాలోభూతానాంప్రభవోఽహ్యయమ్ ॥ 13 ॥
అదృష్టంమృత్యుమాపన్నఃకస్మాత్త్వంనయశాస్త్రవిత్ ।
వ్యసనానాముపాయజ్ఞఃకుశలోహ్యసివర్జనే ॥ 14 ॥
తథా త్వం సంపరిష్వజ్య రౌద్రయా అతినృశంసయా ।
కాల రాత్ర్యా మయా ఆచ్చిద్య హృతః కమల లోచన ॥ 15 ॥
ఉపశేషేమహాబాహోః మాంవిహాయతపస్వినీమ్ ।
ప్రియామివసమాలశిష్యపృథివీంపురుషర్షభ ॥ 16 ॥
అర్చితంసతతంయత్తద్గంధమాల్యైర్మయాతవ ।
ఇదంతేమప్రతియంవీరధనుఃకాంచానభూషణమ్ ॥ 17 ॥
పిత్రాదశరథేనత్వంశ్వశురేణమమానఘః ।
సర్వైశ్చపితృభిస్సార్థంనూనంస్వర్గేసమాగతః ॥ 18 ॥
దివినక్షత్రభూతస్త్వంమహాత్కర్మకృతప్రియమ్ ।
పుణ్యంరాజర్షివంశంత్వమాత్మనస్సముపేక్షసే ॥ 19 ॥
కింమాంనప్రేక్షసేరాజన్ కింమాంనప్రతిభాషసే ।
బాలాంబాల్యేనసంప్రాప్తాంభార్యాంమాంసహచారిణీమ్ ॥ 20 ॥
సంశ్రుతంగృహ్ణతాపాణించరిష్యామీతియత్త్వయా ।
స్మరతన్మమకాకుత్స్థనయమామపిదుఃఖితామ్ ॥ 21 ॥
కస్మాన్మామపహాయత్వంగతోగతిమతాంవర ।
అస్మాల్లోకాదముంలోకంత్యక్త్వామామపిదుఃఖితామ్ ॥ 22 ॥
కల్యాణైరుచితంయత్తత్పరిష్వక్తంమయైవతు ।
క్రవ్యాదైస్తచ్ఛరీరంతేమానంవిపరికృష్యతే ॥ 23 ॥
అగ్నిష్టోమాదిభిర్యజ్ఞైరిష్టవానాప్తదక్షిణైః ।
అగ్నిహోత్రేణసంస్కారంకేనత్వంనతులప్స్యసే ॥ 24 ॥
ప్రవ్రజ్యాముపపన్నానాంత్రయాణామేకమాగతమ్ ।
పరిప్రక్ష్యతికౌసల్యాలక్ష్మణంశోకలాలసా ॥ 25 ॥
సతస్యాఃపరిపృచ్ఛంత్యావధంమిత్రబలస్యతే ।
తవచాఖ్యాస్యతేనూనంనిశాయాంరాక్షసైర్వధమ్ ॥ 26 ॥
సాత్వాంసుప్తంహతంశ్రుత్వామాంచరక్షోగృహంగతామ్ ।
హృదయేనవిదీర్ణేననభవిష్యతిరాఘవ ॥ 27 ॥
మమహేతోరనార్యాయాహ్యనర్హఃపార్థివాత్మః ।
రామస్సాగరముతతీర్యసత్త్వవాన్ గోష్పదేహతః ॥ 28 ॥
అహందాశరథేనోఢామోహాత్స్వకులపాంసనీ ।
ఆర్యపుత్రస్యరామస్యభార్యామృత్యురజాయత ॥ 29 ॥
నూనమన్యాంమయాజాతింవారితందానముత్తమమ్ ।
యాహమద్యేహశోచామిభార్యాసర్వతిథేరపి ॥ 30 ॥
సాధుపాతయమాంక్షిప్రంరామస్యోపరిరావణ ।
సమానయపతింపంత్యాకురుకల్యాణముత్తమమ్ ॥ 31 ॥
శిరసామేశిరశ్చాస్యకాయంకాయేనయోజయ ।
రావణానుగమిష్యామిగతింభర్తుర్మహాత్మనః ॥ 32 ॥
ఇతిసదుఃఖసంతప్తావిలలాపాయతేక్షణా ।
భర్తుశ్శిరోధనుస్తత్రసమీక్ష్యచపునఃపునః ॥ 33 ॥
ఏవంలాలప్యమానాయాంసీతాయాంతత్రరాక్షసః ।
అభిచక్రామభర్తారమనీకస్థఃకృతాంజలిః ॥ 34 ॥
విజయస్వార్యపుత్రేతిసోఽభివాద్యప్రసాద్యచ ।
న్యవేదయదనుప్రాప్తంప్రహస్తంవాహినీపతిమ్ ॥ 35 ॥
అమాత్యైస్సహితస్సర్వైఃప్రహస్తస్సముపస్థితః ।
తేనదర్శనకామేనవయంప్రస్థాపితాఃప్రభో ॥ 36 ॥
నూనమస్తిమహారాజ రాజభావాత్క్షమాన్వితమ్ ।
కించిదాత్యయికంకార్యంతేషాంత్వందర్శనంకురు ॥ 37 ॥
ఏతచ్ఛ్రుత్వాదశగ్రీవోరాక్షసప్రతివేదితమ్ ।
అశోకన్వికాంత్యక్త్వామంత్రిణాందర్శనంయయౌ ॥ 38 ॥
సతుసర్వంసమర్థ్యైవమంత్రిభిఃకృత్యమాత్మనః ।
సభాంప్రవిశ్యవిదధేవిదిత్వారామవిక్రమమ్ ॥ 39 ॥
అంతర్థానంతుతచ్ఛీర్షంతచ్చకార్ముకముత్తమమ్ ।
జగామరావణస్యైవనిర్యాణసమనంతరమ్ ॥ 40 ॥
రాక్షసేంద్రస్తుతైస్సార్ధంమంత్రిభిర్భీమవిక్రమైః ।
సమర్థయామాసతదారామకార్యవినిశ్చయమ్ ॥ 41 ॥
అవిదూరస్థితాన్సర్వాన్బలాధ్యక్షాహనితైషిణః ।
అబ్రవీత్కాలసదృశోరావణోరాక్షసాధిపః ॥ 42 ॥
శీఘ్రంభేరీనినాదేనస్ఫుటంకోణాహతేనమే ।
సమానయధ్వంసైన్యానివక్తవ్యంచనకారణమ్ ॥ 43 ॥
తతస్తథేతిప్రతిగృహ్యతద్వచోబలాధిపాస్తేమహదాత్మనోబలమ్ ।
సమానయంశ్చైవసమాగమంచతేన్యవేదయన్భర్తరియుద్ధకాంక్షిణి ॥ 44 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే యుద్ధకాండే ద్వాత్రింశస్సర్గః ॥
