श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे बालकांडम् ।
अथ त्रिषष्टितमस्सर्गः ।
पूर्णे वर्षसहस्रे तु व्रतस्नातं महामुनिम् ।
अभ्यागच्छन् सुरास्सर्वे तपः फलचिकीर्षवः ॥ 1 ॥
अब्रवीत्सुमहातेजा ब्रह्मा सुरुचिरं वचः ।
ऋषिस्त्वमसि भद्रं ते स्वार्जितैः कर्मभिश्शुभैः ॥ 2 ॥
तमेवमुक्त्वा देवेशस्त्रिदिवं पुनरभ्यगात् ।
विश्वामित्रो महातेजा भूयस्तेपे महत्तपः ॥ 3 ॥
ततः कालेन महता मेनका परमाऽप्सराः ।
पुष्करेषु नरश्रेष्ठ स्नातुं समुपचक्रमे ॥ 4 ॥
तां ददर्श महातेजा मेनकां कुशिकात्मजः ।
रूपेणाप्रतिमां तत्र विद्युतं जलदे यथा ॥ 5 ॥
दृष्ट्वा कंदर्पवशगो मुनिस्तामिदमब्रवीत् ।
अप्सरस्स्वागतं तेऽस्तु वस चेह ममाश्रमे ॥ 6 ॥
अनुगृह्णीष्व भद्रं ते मदनेन सुमोहितम् ।
इत्युक्ता सा वरारोहा तत्र वासमथाकरोत् ॥ 7 ॥
तस्यां वसंत्यां वर्षाणि पंच पंच च राघव ।
विश्वामित्राश्रमे राम सुखेन व्यतिचक्रमुः ॥ 8 ॥
अथ काले गते तस्मिन्विश्वामित्रो महामुनिः ।
सव्रीड इव सम्वृत्तश्चिंताशोकपरायणः ॥ 9 ॥
बुद्धिर्मुनेस्समुत्पन्ना सामर्षा रघुनंदन ।
सर्वं सुराणां कर्मैतत्तपोपहरणं महत् ॥ 10 ॥
अहोरात्रापदेशेन गतास्संवत्सरा दश ।
काममोहाभिभूतस्य विघ्नोऽयं समुपस्थितः ॥ 11 ॥
विनिश्श्वसन्मुनिवरः पश्चात्तापेन दुःखितः ।
भीतामप्सरसं दृष्ट्वा वेपंतीं प्रांजलिं स्थिताम् ॥ 12 ॥
मेनकां मधुरैर्वाक्यैर्विसृज्य कुशिकात्मजः ।
उत्तरं पर्वतं राम विश्वामित्रो जगाम ह ॥ 13 ॥
स कृत्वा नैष्ठिकीं बुद्धिं जेतुकामो महायशाः ।
कौशिकीतीरमासाद्य तपस्तेपे सुदारुणम् ॥ 14 ॥
तस्य वर्षसहस्रं तु घोरं तप उपासतः ।
उत्तरे पर्वते राम देवतानामभूद्भयम् ॥ 15 ॥
आमंत्रयन् समागम्य सर्वे सर्षिगणा स्सुराः ।
महर्षिशब्दं लभतां साध्वयं कुशिकात्मजः ॥ 16 ॥
देवतानां वच श्शृत्वा सर्वलोकपितामहः ।
अब्रवीन्मधुरं वाक्यं विश्वामित्रं तपोधनम् ॥ 17 ॥
महर्षे स्वागतं वत्स तपसोग्रेण तोषितः ।
महत्त्वमृषिमुख्यत्वं ददामि तव कौशिक ॥ 18 ॥
ब्रह्मणस्स वचश्श्रुत्वा सर्वलोकेश्वरस्य ह ।
न विषण्णो न संतुष्टो विश्वामित्रस्तपोधनः ॥ 19 ॥
प्रांजलिः प्रणतो भूत्वा सर्वलोकपितामहम् ।
प्रत्युवाच ततो वाचं विश्वामित्रो महामुनिः ॥ 20 ॥
महर्षिशब्दमतुलं स्वार्जितैः कर्मभिश्शुभैः ।
यदि मे भगवानाह ततोऽहं विजितेंद्रियः ॥ 21 ॥
तमुवाच ततो ब्रह्मा न तावत् त्त्वं जितेंद्रियः ।
यतस्व मुनिशार्दूल इत्युक्त्वा त्रिदिवं गतः ॥ 22 ॥
विप्रस्थितेषु देवेषु विश्वामित्रो महामुनिः ।
ऊर्ध्वबाहुर्निरालंबो वायुभक्षस्तपश्चरन् ॥ 23 ॥
घर्मे पंचतपा भूत्वा वर्षास्वाकाशसंश्रयः ।
शिशिरे सलिलस्थायी रात्र्यहानि तपोधनः ॥ 24 ॥
एवं वर्षसहस्रं हि तपो घोरमुपागमत् ।
तस्मिन् संतप्यमाने तु विश्वामित्रे महामुनौ ॥ 25 ॥
संभ्रमस्सुमहानासीत्सुराणां वासवस्य च ।
रंभामप्सरसं शक्र स्सह सर्वैर्मरुद्गणैः ।
उवाचात्महितं वाक्यमहितं कौशिकस्य च ॥ 26 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये बालकांडे त्रिषष्टितमस्सर्गः ॥
