श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे किष्किंधाकांडम् ।
अथ त्रयोदशस्सर्गः ।
ऋष्यमूकात्स धर्मात्मा किष्किंधां लक्ष्मणाग्रजः ।
जगाम सहसुग्रीवो वालिविक्रमपालिताम् ॥ 1 ॥
समुद्यम्य महच्चापं रामः कांचनभूषितम् ।
शरांश्चादित्यसंकाशान्गृहीत्वा रणसाधकान् ॥ 2 ॥
अग्रतस्तु ययौ तस्य राघवस्य महात्मनः ।
सुग्रीवः संहतग्रीवो लक्ष्मणश्च महाबलः ॥ 3 ॥
पृष्ठतो हनुमान्वीरो नलो नीलश्च वानरः ।
तारश्चैव महातेजा हरियूथपयूथपः ॥ 4 ॥
ते वीक्षमाणा वृक्षांश्च पुष्पभारावलंबिनः ।
प्रसन्नांबुवहाश्चैव सरितस्सागरंगमाः ॥ 5 ॥
कंदराणि च शैलांश्च निर्दराणि गुहास्तथा ।
शिखराणि च मुख्यानि दरीश्च प्रियदर्शनाः ॥ 6 ॥
वैढूर्यविमलैःपर्णै पद्मैश्चाकोशकुट्मलैः ।
शोभितांत्सजलान्मार्गे तटाकांश्च व्यलोकयन् ॥ 7 ॥
कारंडैस्सारसैर्हंसैर्वंजुलैर्जलकुक्कुटैः ।
चक्रवाकै स्तथा चान्यैश्शकुनैः रुपनादितान् ॥ 8 ॥
मृदुशष्पांकुराहारान्निर्भयान्वनगोचरान् ।
चरतस्सर्वतौऽपश्यन् स्थलीषु हरिणान् स्थितान् ॥ 9 ॥
तटाकवैरिणश्चापि शुक्लदंतविभूषितान् ।
घोरानेकचरान्वन्यांद्विरदान्कूलघातिनः ॥ 10 ॥
मत्तान्गिरितटोत्कृष्टान्पर्वतानिव जंगमान् ।
वारणान्वारिदप्रख्यान्महीरेणुसमुक्षितान् ॥ 11 ॥
वने वनचरांश्चान्यान्खेचरांश्च विहंगमान् ।
पश्यंतस्त्वरिता जग्मुस्सुग्रीववशवर्तिनः ॥ 12 ॥
तेषां तु गच्छतां तत्र त्वरितं रघुनंदनः ।
द्रुमषंडं वनं दृष्ट्वा रामस्सुग्रीवमब्रवीत् ॥ 13 ॥
एष मेघ इवाकाशे वृक्षषंडः प्रकाशते ।
मेघसंघातविपुलः पर्यंतकदलीवृतः ॥ 14 ॥
किमेतत् ज्ञातुमिच्छामि सखे कौतूहलं हि मे ।
कौतूहलापनयनं कर्तुमिच्छाम्यहं त्वया ॥ 15 ॥
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा राघवस्य महात्मनः ।
गच्छन्नेवाचचक्षेऽथ सुग्रीवस्तन्महद्वनम् ॥ 16 ॥
एतद्राघव विस्तीर्णमाश्रमं श्रमनाशनम् ।
उद्यानवनसंपन्नं स्वादुमूलफलोदकम् ॥ 17 ॥
अत्र सप्तजना नाम मुनय स्संश्रितव्रताः ।
सप्तैवासन्नधशशीर्षा नियतं जलशायिनः ॥ 18 ॥
सप्तरात्रकृताहारा वायुनाचलवासिनः ।
दिवं वर्षशतैर्याताः सप्तभिः सकलेबराः ॥ 19 ॥
तेषामेवं प्रभावानां द्रुमप्राकारसंवृतम् ।
आश्रमस्सुदुराधर्ष अपि सेंद्रैस्सुरासुरैः ॥ 20 ॥
पक्षिणो वर्जयंत्येतत्तथाऽन्ये वनचारिणः ।
विशंति मोहाद्येऽप्यत्र निवर्तंते न ते पुनः ॥ 21 ॥
विभूषणरवास्तत्र श्रूयंते सकलाक्षराः ।
तूर्यगीतस्वनाश्चात्र गंधो दिव्यश्च राघव ॥ 22 ॥
त्रेताग्नयोऽपि दीप्यंते दूमो ह्यत्र प्रकाशते ।
वेष्टयन्निव वृक्षाग्रान्कपोतांगारुणो घनः ॥ 23 ॥
एते वृक्षाः प्रकाशंते धूमसंसक्तमस्तकाः ।
मेघजालप्रतिच्छन्ना वैढूर्यगिरयो यथा ॥ 24 ॥
कुरु प्रणामं धर्मात्मंस्तेषामुद्दिश्य राघव ।
लक्ष्मणेव सह भ्रात्रा प्रयंतस्सयतांजलिः ॥ 25 ॥
प्रणमंति हि ये तेषां मुनीनां भावितात्मनाम् ।
न तेषामशुभं किंचिच्छरीरे राम दृश्यते ॥ 26 ॥
ततो रामस्सह भ्रात्रा लक्ष्मणेन कृतांजलिः ।
समुद्दिश्य महात्मानस्तानृषीनभ्यवादयत् ॥ 27 ॥
अभिवाद्य तु धर्मात्मा रामो भ्राता च लक्ष्मणः ।
सुग्रीवो वानराश्चैव जग्मुसंहृष्टमानसाः ॥ 28 ॥
ते गत्वा दूरमध्वानं तस्मात्सप्तजनाश्रमात् ।
ददृशुस्तां दुराधर्षां किष्किंधां वालिपालिताम् ॥ 29 ॥
ततस्तु रामानुजरामवानराः प्रगृह्य शस्त्राण्युदिताग्र्यतेजसः ।
पुरीं सुरेशात्मजवीर्यपालितां वधाय शत्रोः पुनरागतास्सह ॥ 30 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किंधाकांडे त्रयोदशस्सर्गः ॥
