श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकांडम् ।
अथ चतुर्विंशस्सर्गः ।
सावीरसमितीराज्ञाविरराजव्यवस्थिता ।
शशिनाशुभनक्षत्रापौर्णमासीवशारदी ॥ 1 ॥
प्रचचालचवेगेनत्रस्ताचैववसुंधरा ।
पीड्यमानाबलौघेनतेनसागरवर्चसा ॥ 2 ॥
ततश्शुश्रुवुराक्रुष्टंलंकायांकाननौकसः ।
भेरीमृदंगसंघुष्टंतुमुलंरोमहर्षणम् ॥ 3 ॥
बभूवुस्तेनघोषेणसंहृष्टाहरियूथपाः ।
अमृष्यमाणास्तंघोषंविनेदुर्घोषवत्तरम् ॥ 4 ॥
राक्षसास्तुप्लवंगानांशुश्रुवुश्चाऽपिगर्जितम् ।
नर्दतामिवदृप्तानांमेघानामंबरेस्वनम् ॥ 5 ॥
दृष्टवादाशरथिर्लंकांचित्रध्वजपताकिनीम् ।
जगाममनसासीतंदूयमानेनचेतसा ॥ 6 ॥
अत्रसामृगशाबाक्षीरावणेनोपरुध्यते ।
अभिभूताग्रहेणेवलोहितांगेनरोहिणी ॥ 7 ॥
दीर्घमुष्णंचनिश्वस्यसमुद्वीक्ष्यचलक्ष्मणम् ।
उवाचवचनंवीरस्तत्कालहितमात्मनः ॥ 8 ॥
आलिखंतीमिवाकाशमुत्थितांपश्यलक्ष्मण ।
मनसेवकृतांलंकांनगाग्रेविश्वकर्मणा ॥ 9 ॥
विमानैर्बहुभिर्लंकासंकीर्णाभुविराजते ।
विष्णोःपदमिवाकाशंछादितंपांडुभिर्घनैः ॥ 10 ॥
पुष्पितैश्शोभितालंकावनैश्चत्ररथोपमैः ।
नानापतगसंघुष्टैः फलपुष्पोपगैश्शुभैः ॥ 11 ॥
पश्यमत्तविहांगानिप्रलीनभ्रमराणिच ।
कोकिलाकुलषंडानिदोधवीतिशिवोऽनिलः ॥ 12 ॥
इतिदाशरथीरामोलक्ष्मणंसमभाषत ।
बलंचतद्वैविभजन् शास्त्रदृष्टेनकर्मणा ॥ 13 ॥
शशासकपिसेनायांबलमादायवीर्यवान् ।
अंगदस्सहनीलेनतिष्ठेदुरसिदुर्जयः ॥ 14 ॥
तिष्ठेद्वानरवाहिन्यावानरौघसमावृतः ।
आश्रित्यदक्षिणंपार्श्वमृषभोवानरर्षभः ॥ 15 ॥
गंधहस्तीवदुर्धर्षस्तरस्वीगंधमादनः ।
तिष्ठेद्वानरवाहिन्यास्सव्यंपार्श्वंसमाश्रितः ॥ 16 ॥
मूर्ध्निस्थास्याम्यहंयुक्तोलक्ष्मणेनसमन्वितः ।
जांबवांश्चसुषेणश्चवेगदर्शीचवानरः ॥ 17 ॥
ऋक्षमुख्यामहात्मानःकुक्षिंरक्षंतुतेत्रयः ।
जघनंकपिसेनायाःकपिराजोऽभिरक्षतु ।
पश्चार्धमिवलोकस्यप्रचेतास्तेजसावृतः ॥ 18 ॥
सुविभक्तमहाव्यूहामहावानररक्षिता ।
अनीकिनीसाविबभौयथाद्यौस्साभ्रसंप्लवा ॥ 19 ॥
प्रगृह्यगिरिशृंगाणिमहातश्चमहीरुहन् ।
लंकांविमर्दयिषवोरणे ॥ 20 ॥
शिखरैर्विकिरामैनांलंकांमुष्टभिरेववा ।
इतिस्मदधिरेसर्वेमनांसिहरिपुंगवाः ॥ 21 ॥
ततोरामोमहातेजास्सुग्रीवमिदमब्रवीत् ।
सुविभक्तानिसैन्यानिशुकएषविमुच्यताम् ॥ 22 ॥
रामस्यतुवचश्श्रुत्वावानरेंद्रोमहाबलः ।
मोचयामासतंदूतंशुकंरामस्यशासनात् ॥ 23 ॥
मोचितोरामवाक्येनवानरैश्चनिपीडितः ।
शुकःपरमसंत्रस्तोरक्षोधिपमुपागमत् ॥ 24 ॥
रावणःप्रहसन्नेवशुकंवाक्यमुवाचह ॥ 25 ॥
किमिमौतेसितौपक्षौलूनपक्षश्चदृश्यसे ।
कच्चिन्नानेकचित्तानांतेषांत्वंवशमागतः ॥ 26 ॥
ततस्सभयसंविग्नस्तदाराज्ञाभिचोदितः ।
वचनंप्रत्युवाचेदंराक्षसाधिपमुत्तमम् ॥ 27 ॥
सागरस्योत्तरेतीरेऽब्रवंतेवचनंतथा ।
यथासंधेशमक्लिष्टंसांत्वयन् श्लक्ष्णयागिरा ॥ 28 ॥
क्रुद्धैस्सैरहमुत्प्लुतदृष्टमात्रःप्लवंगमैः ।
गृहीतोऽस्म्यपिचारब्दोहंतुंलोप्तुंचमुष्टिभि ॥ 29 ॥
नैवसंभाषितुंशक्यास्संप्रश्नोऽत्रनलभ्यते ।
प्रकृत्याकोपनास्तीक्ष्णानानराराक्षसाधिप ॥ 30 ॥
सचहंताविराधस्यकबंधस्यखरस्यच ।
सुग्रीवसहितोरामस्सीतायाः पदमागतः ॥ 31 ॥
सकृत्वासागरेसेतुंतीर्त्वाचलवणोदधिम् ।
एषरक्षांसिनिर्दूयधन्वीतिष्ठतिराघवः ॥ 32 ॥
ऋक्षवानरसंघानामनीकानिसहस्रशः ।
गिरिमेघनिकाशानांछादयंतिवसुंधराम् ॥ 33 ॥
राक्षसानांबलौघस्यवानरेंद्रबलस्यच ।
नैतयोर्विद्यतेसंधिर्देवदानवयोरिव ॥ 34 ॥
पुराप्राकारमायांतिक्षिप्रमेकतरंकुरु ।
सीतांवास्मैप्रयच्छाशुसुयुद्धंवापिप्रदीयताम् ॥ 35 ॥
शुकस्यवचनंश्रुत्वारावणोवाक्यमब्रवीत् ।
रोषसंरक्तनयनोनिर्दहन्निनचक्षुषा ॥ 36 ॥
यदिमांप्रतियुध्येरन् देवगंधर्वदानवाः ।
नैवसीतांप्रदास्यामिसर्वलोकभयादपि ॥ 37 ॥
कदासमभिधावंतिराघवंमामकाश्शराः ।
वसंतेपुष्पितंमत्ताभ्रमराइवपादपम् ॥ 38 ॥
कदातूणीयशैर्दीप्तैर्गणशः कार्मुकच्युतैः ।
शरैरादीपयाम्येनमुल्काभिरिवकुंजरम् ॥ 39 ॥
तच्चास्यबलमादास्येबलेनमहतावृतः ।
ज्योतिषामिवसर्वेषांप्रभामुद्यंदिवाकरः ॥ 40 ॥
सागरस्येवमेवेगोमारुतस्येवमेगतिः ।
नहिदाशरथिर्वेदतेनमांयोद्धुमिच्छति ॥ 41 ॥
नमेतूणीशयान्बाणान् सविषानिवपन्नगान् ।
रामःपश्यतिसंग्रामेतेनमांयोध्दुमिच्छति ॥ 42 ॥
नजानातिपुरावीर्यममयुद्धेसराघवः ।
ममचापमयींवीणांशरकोणैःप्रवादिताम् ॥ 43 ॥
ज्याशब्दतुमुलांघोरामार्तभीतमहास्वनाम् ।
नाराचतलसन्नादांतांममाहितवाहिनीम् ॥ 44 ॥
अवगाह्यमहारंगंवादयिष्याम्यहंरणे ।
नवासवेनापिसहस्रचक्षुषायथास्मिशक्योवरुणेनवास्वयम् ।
यमेनवाधर्षयितुंशराग्निनामहाहवेवैश्रवणेनवापुनः ॥ 45 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकांडे चतुर्विंशस्सर्गः ॥
