श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे किष्किंधाकांडम् ।
अथ एकोनविंशस्सर्गः ।
स वानरमहाराजश्शयानश्शरविक्षतः ।
प्रत्युक्तो हेतुमद्वाक्यैर्नोत्तरं प्रत्यपद्यत ॥ 1 ॥
अश्मभिः प्रविभिन्नांगः पादपैराहतो भृशम् ।
रामबाणेन चाक्रांतो जीवितांते मुमोह सः ॥ 2 ॥
तं भार्या बाणमोक्षेण रामदत्तेन संयुगे ।
हतं प्लवगशार्दूलं तारा शुश्राव वालिनम् ॥ 3 ॥
सा सपुत्राप्रियं श्रुत्वा वधं भर्तुस्सुदारुणम् ।
निष्पपात भृशं तस्माद्विविधा गिरिगह्वरात् ॥ 4 ॥
ये त्वंगदपरीवारा वानरा भीमविक्रमाः ।
ते सकार्मुकमालोक्य रामं त्रस्ताः प्रदुद्रुवुः ॥ 5 ॥
सा ददर्श ततस्त्रस्तान्हरीनापततो भृशम् ।
यूथादिव परिभ्रष्टान्मृगान्निहतयूथपान् ॥ 6 ॥
तानुवाच समासाद्य दुःखितांदुखिता सती ।
रामवित्रासितान्सर्वाननुबद्धानिवेषुभिः ॥ 7 ॥
वानराः राजसिंहस्य यस्य यूयं पुरस्सराः ।
तं विहाय सुसंत्रस्ताः कस्माद्द्रवथ दुर्गताः ॥ 8 ॥
राज्यहेतोस्स चेद्भ्राता भ्रात्रा रौद्रेण पातितः ।
रामेण प्रहितैरौद्रैर्मार्गणैर्दूरपातिभिः ॥ 9 ॥
कपिपत्न्या वचश्श्रुत्वा कपयः कामरूपिणः ।
प्राप्तकालमविक्लिष्टमूचुर्वचनमंगनाम् ॥ 10 ॥
जीवपुत्रे निवर्तस्व पुत्रं रक्षस्व चांगदम् ।
अंतको रामरूपेण हत्वा नयति वालिनम् ॥ 11 ॥
क्षिप्तान् वृक्षान्समाविध्य विपुलाश्च शिलास्तथा ।
वाली वज्रसमैर्बाणै रामेण विनिपातितः ॥ 12 ॥
अभिद्रुतमिदं सर्वं विद्रुतं प्रसृतं बलम् ।
अस्मिन् प्लवगशार्दूले हते शक्रसमप्रभे ॥ 13 ॥
रक्ष्यतां नगरद्वारमंगदश्चाभिषिच्यताम् ।
पदस्थं वालिनः पुत्रं भजिष्यंति प्लवंगमाः ॥ 14 ॥
अथवाऽरुचितं स्थानमिह ते रुचिरानने ।
आविशंति हि दुर्गाणि क्षिप्रमन्यानि वानराः ॥ 15 ॥
अभार्याश्च सभार्याश्च संत्यत्र वनचारिणः ।
लुब्धेभ्यो विप्रयुक्तेभ्यस्तेभ्यो नस्तुमुलं भयम् ॥ 16 ॥
अल्पांतरगतानां तु श्रुत्वा वचनमंगना ।
आत्मनः प्रतिरूपं सा बभाषे चारुहासिनी ॥ 17 ॥
पुत्रेण मम किं कार्यं राज्येनच किमात्मना ।
कपिसिंहे महाभागे तस्मिन्भर्तरि नश्यति ॥ 18 ॥
पादमूलं गमिष्यामि तस्यैवाहं महात्मनः ।
योऽसौ रामप्रयुक्तेन शरेण विनिपातितः ॥ 19 ॥
एवमुक्त्वा प्रदुद्राव रुदंती शोककर्शिता ।
शिरश्चोरश्च बाहुभ्यां दुःखेन समभिध्नती ॥ 20 ॥
आव्रजंती ददर्शाथ पतिं निपतितं भुवि ।
हंतारं दानवेंद्राणां समरेष्वनिवर्तिनम् ॥ 21 ॥
क्षेप्तारं पर्वतेंद्राणां वज्राणामिव वासवम् ।
महावातसमाविष्टं महामेघौघनिस्स्वनम् ॥ 22 ॥
क्रतुल्यपराक्रांतं वृष्टवेवोपरतं घनम् ।
नर्दंतं नर्दतां भीमं शूरं शूरेण पातितम् ॥ 23 ॥
शार्दूलेनामिषस्यार्थे मृगराजं यथाहतम् ।
अर्चितं सर्वलोकस्य सपताकं सवेदिकम् ॥ 24 ॥
नागहेतोस्सुपर्णेन चैत्यमुन्मथितं यथा ।
अवष्टभ्य च तिष्ठंतं ददर्श धनुरुत्तम् ॥ 25 ॥
रामं रामानुजं चैव भर्तुश्चैवानुजं शुभा ।
तावतीत्य समासाद्य भर्तारं निहतं रणे ॥ 26 ॥
समीक्ष्य व्यथिता भूमौ संभ्रांता निपपात ह ।
सुप्त्वेव पुनरुत्थाय आर्यपुत्रेति शोचती ॥ 27 ॥
रुरोद सा पतिं दृष्ट्वा संवीतं मृत्युदामभिः ।
तामवेक्ष्य तु सुग्रीवः क्रोशंतीं कुररीमिव ।
विषादमगमत्कष्टं दृष्ट्वा चांगदमागतम् ॥ 28 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किंधाकांडे एकोनविंशस्सर्गः ॥
