श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकांडम् ।
अथ त्रिचत्वारिंशस्सर्गः ।
युध्यतांतुततस्तेषांवानराणांमहात्मनाम् ।
रक्षसांसंबभूवाथबलकोपस्सुदारुणः ॥ 1 ॥
तेहयैःकांचनापीडैर्ध्वश्चाग्निशिखोपमैः ।
रथैश्चादित्यसंकाशैःकवचैश्चमनोरमैः ॥ 2 ॥
निर्ययूराक्षसव्याघ्रानादयंतोदिशोदश ।
राक्षसाभीमकर्माणोरावणस्यजयैषिणः ॥ 3 ॥
वानराणामपिचमूर्बृहतीजयमिच्छताम् ।
अभ्यधावततांसेनांरक्षसांकामरूपिणम् ॥ 4 ॥
एतस्मिन्नंतरेतेषामन्योन्यमभिधावताम् ।
रक्षसांवानराणांचद्वंद्वयुद्धमवर्तत ॥ 5 ॥
अंगदेंद्रजित्सार्धंवालिपुत्रेणराक्षसः ।
आयुध्यतमहातेजास्त्ऱ्यंबकेणयथाऽंतकः ॥ 6 ॥
प्रजंघेनचसंपातिर्नित्यंदुर्मर्षणोरणे ।
जंबुमालिनमारब्धोहनुमानपिवानरः ॥ 7 ॥
संगतस्तुमहाक्रोधोराक्षसोरावणानुजः ।
समरेतीक्ष्णवेगेनमित्रघ्नेनविभीषणः ॥ 8 ॥
तपनेनगजस्सार्धंराक्षसेनमहाबलः ।
निकुंभेनमहातेजानीलोऽपिसमयुध्यत ॥ 9 ॥
वानरेंद्रस्तुसुग्रीवःप्रघसेनसमागतः ।
संगतःसमरेश्रीमान्विरूपाक्षेणलक्ष्मणः ॥ 10 ॥
अग्निकेतुश्चसुदुर्धर्षोरश्मिकेतुश्चराक्षसः ।
सुप्तघ्नोयज्ञकोपश्चरामेणसहसंगताः ॥ 11 ॥
वज्रमुष्टिस्तुमैंदेनद्विविदेनाशनिप्रभः ।
राक्षसाभ्यांसुघोराभ्यांकपिमुख्यौसमागतौ ॥ 12 ॥
वीरह् प्रतपनो घोरो राक्षसो रण दुर्धरः ।
समरे तीक्ष्ण वेगेन नलेन समयुध्यत ॥ 13 ॥
धर्मस्य पुत्रो बलवान् सुषेण;इति विशरुतः ।
स विद्युन् मालिना सार्धं अयुध्यत महा कपिः ॥ 14 ॥
वानराश्चापरेभीमाराक्षसैरपरैस्सह ।
द्वंद्वंसमीयुस्सहसायुद्धायबहुभिस्सह ॥ 15 ॥
तत्रासीत्सुमहद्युद्धंतुमुलंरोमहर्षणम् ।
रक्षसांवानराणांचवीराणांजयमिच्छताम् ॥ 16 ॥
हरिराक्षसदेहेभ्यःप्रभूताःकेशशाद्वलाः ।
शरीरसंघाटावहाःप्रसुस्रुश्शोणितापगाः ॥ 17 ॥
अजघानेंद्रजित्क्रुद्धोवज्रेणेवशतक्रतुः ।
अंगदंगदयावीरंशत्रुसैन्यविदारणम् ॥ 18 ॥
तस्यकांचनचित्रांगंरथंसाश्वंससारथिम् ।
जघानसमरेश्रीमानंगदोवेगवान्कपिः ॥ 19 ॥
संपातिस्तुत्रिभिर्भाणैःप्रजंघेनसमाहतः ।
निजघानश्वकर्णेनप्रजंघंरणमूर्धनि ॥ 20 ॥
जंबुमालीरथस्थस्तुरथशक्त्यामहाबलः ।
बिबेदसमरेक्रुद्धोहनूमंतंस्तनांतरे ॥ 21 ॥
तस्यतंरथमास्थायहनूमान् मारुतात्मजः ।
प्रममाथतलेनाशुसहतेनैवरक्षसा ॥ 22 ॥
नदन् प्रतपनोघोरोनलंसोप्यन्वधावत ।
नलःप्रतपनस्याशुपातयामासचक्षुषी ॥ 23 ॥
भिन्नगात्रश्शरैस्तीक्ष्णैःक्षिप्रहस्तेनरक्षसा ।
ग्रसंतमिवसैन्यानिप्रघसंवानराधिपः ॥ 24 ॥
सुग्रीवस्सप्तपर्णेननिर्भिभेदजघानच ।
अग्निकेतुश्चदुर्धर्षोरश्मिकेतुश्चराक्षसः ॥ 25 ॥
सुप्तघ्नोयज्ञकोपश्चरामंनिर्भिभिदुश्शरैः ।
तेषांचतुर्णांरामस्तुशिरांसिनिशितैश्शरैः ।
क्रुद्धश्चतुर्भिश्चिच्छेदघोरैरग्निशिखोपमैः ॥ 26 ॥
वज्र मुष्टिस् तु मैंदेन मुष्टिना निहतो रणे ।
पपात सरथह् साशवह् पुराट्ट इव भू तले ॥ 27 ॥
निकुंबस्तुरणेनीलंनीलांजनचयप्रभम् ।
निर्बिभेदशरैस्तीक्ष्णैःकरैर्मेघमिवांशुमान् ॥ 28 ॥
पुनश्शरशतेनाथक्षिप्रहस्तोनिशाचरः ।
बिभेदसमरेनीलंनिकुंभःप्रजहासच ॥ 29 ॥
तस्यैवरथचक्रेणनीलोविष्णुरिवाहवे ।
शिरश्चिच्छेदसमरेनिकुंभस्यचसारथेः ॥ 30 ॥
वज्राशनिसमस्पर्शोद्विविदोऽप्यशनिप्रभम् ।
जघानगिरिशृंगेणमिषतांसर्वरक्षसाम् ॥ 31 ॥
द्विदिधंवानरेंद्रंतुनगयोधिनमाहवे ।
शरैरशनिसंकाशैस्सविव्याधाशनिप्रभः ॥ 32 ॥
सशरैरभिविद्धांगोद्विविदःक्रोधमूर्छितः ।
सालेनसरथंसाश्वंनिजघानाशनिप्रभम् ॥ 33 ॥
विद्युन्मालीरथस्थस्तुशरैःकांचनभूषणैः ।
सुषेणंताडयामासननादचमुहुर्मुहुः ॥ 34 ॥
तंरथस्थमथोदृष्टवासुषेणोवानरोत्तमः ।
गिरिशृंगेणमहतारथमाशुन्यपातयत् ॥ 35 ॥
लाघवेनतुसंयुक्तोविद्युन्मालीनिशाचरः ।
अपक्रम्यरथात्तूर्णंगदापाणिःक्षितौस्थितः ॥ 36 ॥
ततःक्रोधसमाविष्टःसुषेणोहरिपुंगवः ।
शिलांसुमहतींगृह्यनिशाचरमभिद्रवत् ॥ 37 ॥
तमापतंतंगदयाविद्युन्मालीनिशाचरः ।
वक्षस्यभिजघानाशुसुषेणंहरिपुंगवः ॥ 38 ॥
गदाप्रहारंतंघोरमच्नित्यप्लवगोत्तमः ।
तांशिलांपातयामासतस्योरसिमहामृधे ॥ 39 ॥
शिलाप्रहारभिहतोविद्युन्मालीनिशाचरः ।
निष्पिष्टहृदयोभूमौगतासुर्निपपातह ॥ 40 ॥
एवंतैर्वानरैश्शूरैश्शूरास्तेरजनीचराः ।
द्वंद्वेविमृदितास्तत्रदैत्याइवदिवौकसैः ॥ 41 ॥
भग्नैखडगैर्गदाभिश्चशक्तितोमरपट्टसैः ।
अपविद्धैश्चाभिन्नैश्चरथैस्सांग्रामिकैर्हयैः ॥ 42 ॥
निहतैःकुंजरैर्मत्स्सैस्तथावानरराक्षसैः ।
चक्राक्षयुगदंडैश्चभग्नैर्धरणिसंश्रितैः ॥ 43 ॥
बभूवायोधनंघोरंगोमायुगणसेवितम् ।
कबंधानिसमुत्पेतुर्दिक्षुवानररक्षसाम् ॥ 44 ॥
विमर्देतुमुलेतस्मिंदेवासुररणोपमे ।
विदार्यमाणाहरिपुंगवैस्तदानिशाचराश्शोणितदिग्धगात्राः ।
पुनःसुयुद्धंतरसासमास्थितादिवाकरस्यास्तमयाभिकांक्षिणः ॥ 45 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकांडे त्रिचत्वारिंशस्सर्गः ॥
