श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अरण्यकांडम् ।
अथ षट्चत्वारिंशस्सर्गः ।
तया परुषमुक्तस्तु कुपितो राघवानुजः ।
स विकांक्षन्भृशं रामं प्रतस्थे नचिरादिव ॥ 1 ॥
तदासाद्य दशग्रीवः क्षिप्रमंतरमास्थितः ।
अभिचक्राम वैदेहीं परिव्राजकरूपधृक् ॥ 2 ॥
श्लक्ष्णकाषायसंवीतश्शिखी छत्री उपानही ।
वामे चांसेऽवसज्याथ शुभे यष्टिकमंडलू ॥ 3 ॥
परिव्राजकरूपेण वैदेहीमन्वपद्यत ।
तामाससादातिबलो भ्रातृभ्यां रहितां वने ॥ 4 ॥
रहितां चंद्रसूर्याभ्यां संध्यामिव महत्तमः ।
तामपश्यत्ततो बालां रामपत्नीं यशस्विनीम् ॥ 5 ॥
रोहिणीं शशिना हीनां ग्रहवद्भृशदारुणः ।
तमुग्रतेजःकर्माणं जनस्थानरूहा द्रुमाः ॥ 6 ॥
समीक्ष्य संप्रकंपंते न प्रवाति च मारुतः ।
शीघ्रस्रोताश्च तं दृष्ट्वा वीक्षंतं रक्तलोचनम् ॥ 7 ॥
स्तिमितं गंतुमारेभे भयाद्गोदावरी नदी ।
रामस्य त्वंतरप्रेप्सुर्दशग्रीवस्तदंतरे ॥ 8 ॥
उपतस्थे च वै देहीं भिक्षुरूपेण रावणः ।
अभव्यो भव्यरूपेण भर्तारमनुशोचतीम् ॥ 9 ॥
अभ्यवर्तत वैदेहीं चित्रामिव शनैश्चरः ।
स पापो भव्यरूपेण तृणैः कूप इवावृतः ॥ 10 ॥
अतिष्ठत्प्रेक्ष्य वैदेहीं रामपत्निं यशस्विनीम् ।
शुभां रुचिरदंतोष्ठीं पूर्णचंद्रनिभाननाम् ॥ 11 ॥
आसीनां पर्णशालायां बाष्पशोकाभिपीडिताम् ।
स तां पद्मपलाशाक्षीं पीतकौशेयवासिनीम् ॥ 12 ॥
अभ्यगच्छत वैदेहीं दुष्टचेता निशाचरः ।
स मन्मथशराविष्टो ब्रह्मघोषमुदीरयन् ॥ 13 ॥
अब्रवीत्प्रश्रितं वाक्यं रहिते राक्षसाधिपः ।
तामुत्तमां स्त्रियं लोके पद्महीनामिव श्रियम् ॥ 14 ॥
विभ्राजमानां वपुषा रावणः प्रशशंस ह ।
का त्वं कांचनवर्णाभे पीतकौशेयवासिनि ॥ 15 ॥
कमलानां शुभां मालां पद्मिनीव हि बिभ्रती ।
ह्रीः कीर्तिः श्रीश्शुभा लक्ष्मीरप्सरा वा शुभानने ॥ 16 ॥
भूतिर्वा त्वं वरारोहे रतिर्वा स्वैरचारिणी ।
समाश्शिखरिणस्स्निग्धाः पांडुरा दशनास्तव ॥ 17 ॥
विशाले विमले नेत्रे रक्तांते कृष्णतारके ।
विशालं जघनं पीनमूरू करिकरोपमौ ॥ 18 ॥
एतावुपचितौ वृत्तौ संहतौ संप्रवल्गितौ ।
पीनोन्नतमुखौ कांतौ स्निग्धौ तालफलोपमौ ॥ 19 ॥
मणिप्रवेकाभरणौ रुचिरौ ते पयोधरौ ।
चारुस्मिते चारुदति चारुनेत्रे विलासिनि ॥ 20 ॥
मनो हरसि मे कांते नदी कूलमिवांभसा ।
करांतमितमध्यासि सुकेशी संहतस्तनी ॥ 21 ॥
नैव देवी न गंधर्वी न यक्षी न च किन्नरी ।
नैवंरूपा मया नारी दृष्टपूर्वा महीतले ॥ 22 ॥
रूपमग्र्यं च लोकेषु सौकुमार्यं वयश्चते ।
इह वासश्च कांतारे चित्तमुन्मादयंति मे ॥ 23 ॥
सा प्रतिक्राम भद्रं ते नैवं वस्तुमिहार्हसि ।
राक्षसानामयं वासो घोराणां कामरूपिणाम् ॥ 24 ॥
प्रासादाग्राणि रम्याणि नगरोपवनानि च ।
संपन्नानि सुगंधीनि युक्तान्याचरितुं त्वया ॥ 25 ॥
वरं माल्यं वरं भोज्यं वरं वस्त्रं च शोभने ।
भर्तारं च वरं मन्ये त्वद्युक्तमसितेक्षणे ॥ 26 ॥
का त्वं भवसि रुद्राणां मरुतां वा वरानने ।
वसूनां वा वरावोहे देवता प्रतिभासि मे ॥ 27 ॥
नेह गच्छंति गंधर्वा न देवा न च किन्नराः ।
राक्षसानामयं वासः कथं नु त्वमिहागता ॥ 28 ॥
इह शाखामृगास्सिंहा द्वीपिव्याघ्रमृगास्तथा ।
ऋक्षास्तरक्षवः कंकाः कथं तेभ्यो न बिभ्यसि ॥ 29 ॥
मदान्वितानां घोराणां कुंजराणां तरस्विनाम् ।
कथमेका महारण्ये न बिभेषि वरानने ॥ 30 ॥
कासि कस्य कुतश्चित्त्वं किं निमित्तं च दंडकान् ।
एका चरसि कल्याणि घोरान्राक्षससेवितान् ॥ 31 ॥
इति प्रशस्ता वैदेही रावणेन दुरात्मना ।
द्विजातिवेशेण हि तं दृष्ट्वा रावणमागतम् ॥ 32 ॥
सर्वैरतिथिसत्कारैः पूजयामास मैथिली ।
उपनीयासनं पूर्वं पाद्येनाभिनिमंत्र्य च ॥ 33 ॥
अब्रवीत्सिद्धमित्येव तदा तं सौम्यदर्शनम् ।
द्विजातिवेषेण समीक्ष्य मैथिली समागतं पात्रकुसुंभधारिणम् ।
अशक्यमुद्वेष्टुमपायदर्शनं न्यमंत्रयद्ब्राह्मणवत्तदांगना ॥ 34 ॥
इयं बृसी ब्राह्मण काममास्यतामिदं च पाद्यं प्रतिगृह्यतामिति ।
इदं च सिद्धं वनजातमुत्तमं त्वदर्थमव्यग्रमिहोपभुज्यताम् ॥ 35 ॥
निमंत्र्यमाणः प्रतिपूर्णभाषिणीं नरेंद्रपत्नीं प्रसमीक्ष्य मैथिलीम् ।
प्रसह्य तस्याहरणे धृतं मनः समर्पयत्स्वात्मवधाय रावणः ॥ 36 ॥
ततः सुवेषं मृगयागतं पतिं प्रतीक्षमाणा सहलक्ष्मणं तदा ।
विवीक्षमाणा हरितं ददर्श तन्महद्वनं नैव तु रामलक्ष्णौ ॥ 37 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अरण्यकांडे षट्चत्वारिंशस्सर्गः ॥
