śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē kiṣkindhākāṇḍam ।
atha ēkōnaviṃśassargaḥ ।
sa vānaramahārājaśśayānaśśaravikṣataḥ ।
pratyuktō hētumadvākyairnōttaraṃ pratyapadyata ॥ 1 ॥
aśmabhiḥ pravibhinnāṅgaḥ pādapairāhatō bhṛśam ।
rāmabāṇēna chākrāntō jīvitāntē mumōha saḥ ॥ 2 ॥
taṃ bhāryā bāṇamōkṣēṇa rāmadattēna saṃyugē ।
hataṃ plavagaśārdūlaṃ tārā śuśrāva vālinam ॥ 3 ॥
sā saputrāpriyaṃ śrutvā vadhaṃ bhartussudāruṇam ।
niṣpapāta bhṛśaṃ tasmādvividhā girigahvarāt ॥ 4 ॥
yē tvaṅgadaparīvārā vānarā bhīmavikramāḥ ।
tē sakārmukamālōkya rāmaṃ trastāḥ pradudruvuḥ ॥ 5 ॥
sā dadarśa tatastrastānharīnāpatatō bhṛśam ।
yūthādiva paribhraṣṭānmṛgānnihatayūthapān ॥ 6 ॥
tānuvācha samāsādya duḥkhitāndukhitā satī ।
rāmavitrāsitānsarvānanubaddhānivēṣubhiḥ ॥ 7 ॥
vānarāḥ rājasiṃhasya yasya yūyaṃ purassarāḥ ।
taṃ vihāya susantrastāḥ kasmāddravatha durgatāḥ ॥ 8 ॥
rājyahētōssa chēdbhrātā bhrātrā raudrēṇa pātitaḥ ।
rāmēṇa prahitairaudrairmārgaṇairdūrapātibhiḥ ॥ 9 ॥
kapipatnyā vachaśśrutvā kapayaḥ kāmarūpiṇaḥ ।
prāptakālamavikliṣṭamūchurvachanamaṅganām ॥ 10 ॥
jīvaputrē nivartasva putraṃ rakṣasva chāṅgadam ।
antakō rāmarūpēṇa hatvā nayati vālinam ॥ 11 ॥
kṣiptān vṛkṣānsamāvidhya vipulāścha śilāstathā ।
vālī vajrasamairbāṇai rāmēṇa vinipātitaḥ ॥ 12 ॥
abhidrutamidaṃ sarvaṃ vidrutaṃ prasṛtaṃ balam ।
asmin plavagaśārdūlē hatē śakrasamaprabhē ॥ 13 ॥
rakṣyatāṃ nagaradvāramaṅgadaśchābhiṣichyatām ।
padasthaṃ vālinaḥ putraṃ bhajiṣyanti plavaṅgamāḥ ॥ 14 ॥
athavā'ruchitaṃ sthānamiha tē ruchirānanē ।
āviśanti hi durgāṇi kṣipramanyāni vānarāḥ ॥ 15 ॥
abhāryāścha sabhāryāścha santyatra vanachāriṇaḥ ।
lubdhēbhyō viprayuktēbhyastēbhyō nastumulaṃ bhayam ॥ 16 ॥
alpāntaragatānāṃ tu śrutvā vachanamaṅganā ।
ātmanaḥ pratirūpaṃ sā babhāṣē chāruhāsinī ॥ 17 ॥
putrēṇa mama kiṃ kāryaṃ rājyēnacha kimātmanā ।
kapisiṃhē mahābhāgē tasminbhartari naśyati ॥ 18 ॥
pādamūlaṃ gamiṣyāmi tasyaivāhaṃ mahātmanaḥ ।
yō'sau rāmaprayuktēna śarēṇa vinipātitaḥ ॥ 19 ॥
ēvamuktvā pradudrāva rudantī śōkakarśitā ।
śiraśchōraścha bāhubhyāṃ duḥkhēna samabhidhnatī ॥ 20 ॥
āvrajantī dadarśātha patiṃ nipatitaṃ bhuvi ।
hantāraṃ dānavēndrāṇāṃ samarēṣvanivartinam ॥ 21 ॥
kṣēptāraṃ parvatēndrāṇāṃ vajrāṇāmiva vāsavam ।
mahāvātasamāviṣṭaṃ mahāmēghaughanissvanam ॥ 22 ॥
kratulyaparākrāntaṃ vṛṣṭavēvōparataṃ ghanam ।
nardantaṃ nardatāṃ bhīmaṃ śūraṃ śūrēṇa pātitam ॥ 23 ॥
śārdūlēnāmiṣasyārthē mṛgarājaṃ yathāhatam ।
architaṃ sarvalōkasya sapatākaṃ savēdikam ॥ 24 ॥
nāgahētōssuparṇēna chaityamunmathitaṃ yathā ।
avaṣṭabhya cha tiṣṭhantaṃ dadarśa dhanuruttam ॥ 25 ॥
rāmaṃ rāmānujaṃ chaiva bhartuśchaivānujaṃ śubhā ।
tāvatītya samāsādya bhartāraṃ nihataṃ raṇē ॥ 26 ॥
samīkṣya vyathitā bhūmau sambhrāntā nipapāta ha ।
suptvēva punarutthāya āryaputrēti śōchatī ॥ 27 ॥
rurōda sā patiṃ dṛṣṭvā saṃvītaṃ mṛtyudāmabhiḥ ।
tāmavēkṣya tu sugrīvaḥ krōśantīṃ kurarīmiva ।
viṣādamagamatkaṣṭaṃ dṛṣṭvā chāṅgadamāgatam ॥ 28 ॥
ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē kiṣkindhākāṇḍē ēkōnaviṃśassargaḥ ॥