શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે કિષ્કિંધાકાંડમ્ ।
અથ એકોનવિંશસ્સર્ગઃ ।
સ વાનરમહારાજશ્શયાનશ્શરવિક્ષતઃ ।
પ્રત્યુક્તો હેતુમદ્વાક્યૈર્નોત્તરં પ્રત્યપદ્યત ॥ 1 ॥
અશ્મભિઃ પ્રવિભિન્નાંગઃ પાદપૈરાહતો ભૃશમ્ ।
રામબાણેન ચાક્રાંતો જીવિતાંતે મુમોહ સઃ ॥ 2 ॥
તં ભાર્યા બાણમોક્ષેણ રામદત્તેન સંયુગે ।
હતં પ્લવગશાર્દૂલં તારા શુશ્રાવ વાલિનમ્ ॥ 3 ॥
સા સપુત્રાપ્રિયં શ્રુત્વા વધં ભર્તુસ્સુદારુણમ્ ।
નિષ્પપાત ભૃશં તસ્માદ્વિવિધા ગિરિગહ્વરાત્ ॥ 4 ॥
યે ત્વંગદપરીવારા વાનરા ભીમવિક્રમાઃ ।
તે સકાર્મુકમાલોક્ય રામં ત્રસ્તાઃ પ્રદુદ્રુવુઃ ॥ 5 ॥
સા દદર્શ તતસ્ત્રસ્તાન્હરીનાપતતો ભૃશમ્ ।
યૂથાદિવ પરિભ્રષ્ટાન્મૃગાન્નિહતયૂથપાન્ ॥ 6 ॥
તાનુવાચ સમાસાદ્ય દુઃખિતાંદુખિતા સતી ।
રામવિત્રાસિતાન્સર્વાનનુબદ્ધાનિવેષુભિઃ ॥ 7 ॥
વાનરાઃ રાજસિંહસ્ય યસ્ય યૂયં પુરસ્સરાઃ ।
તં વિહાય સુસંત્રસ્તાઃ કસ્માદ્દ્રવથ દુર્ગતાઃ ॥ 8 ॥
રાજ્યહેતોસ્સ ચેદ્ભ્રાતા ભ્રાત્રા રૌદ્રેણ પાતિતઃ ।
રામેણ પ્રહિતૈરૌદ્રૈર્માર્ગણૈર્દૂરપાતિભિઃ ॥ 9 ॥
કપિપત્ન્યા વચશ્શ્રુત્વા કપયઃ કામરૂપિણઃ ।
પ્રાપ્તકાલમવિક્લિષ્ટમૂચુર્વચનમંગનામ્ ॥ 10 ॥
જીવપુત્રે નિવર્તસ્વ પુત્રં રક્ષસ્વ ચાંગદમ્ ।
અંતકો રામરૂપેણ હત્વા નયતિ વાલિનમ્ ॥ 11 ॥
ક્ષિપ્તાન્ વૃક્ષાન્સમાવિધ્ય વિપુલાશ્ચ શિલાસ્તથા ।
વાલી વજ્રસમૈર્બાણૈ રામેણ વિનિપાતિતઃ ॥ 12 ॥
અભિદ્રુતમિદં સર્વં વિદ્રુતં પ્રસૃતં બલમ્ ।
અસ્મિન્ પ્લવગશાર્દૂલે હતે શક્રસમપ્રભે ॥ 13 ॥
રક્ષ્યતાં નગરદ્વારમંગદશ્ચાભિષિચ્યતામ્ ।
પદસ્થં વાલિનઃ પુત્રં ભજિષ્યંતિ પ્લવંગમાઃ ॥ 14 ॥
અથવાઽરુચિતં સ્થાનમિહ તે રુચિરાનને ।
આવિશંતિ હિ દુર્ગાણિ ક્ષિપ્રમન્યાનિ વાનરાઃ ॥ 15 ॥
અભાર્યાશ્ચ સભાર્યાશ્ચ સંત્યત્ર વનચારિણઃ ।
લુબ્ધેભ્યો વિપ્રયુક્તેભ્યસ્તેભ્યો નસ્તુમુલં ભયમ્ ॥ 16 ॥
અલ્પાંતરગતાનાં તુ શ્રુત્વા વચનમંગના ।
આત્મનઃ પ્રતિરૂપં સા બભાષે ચારુહાસિની ॥ 17 ॥
પુત્રેણ મમ કિં કાર્યં રાજ્યેનચ કિમાત્મના ।
કપિસિંહે મહાભાગે તસ્મિન્ભર્તરિ નશ્યતિ ॥ 18 ॥
પાદમૂલં ગમિષ્યામિ તસ્યૈવાહં મહાત્મનઃ ।
યોઽસૌ રામપ્રયુક્તેન શરેણ વિનિપાતિતઃ ॥ 19 ॥
એવમુક્ત્વા પ્રદુદ્રાવ રુદંતી શોકકર્શિતા ।
શિરશ્ચોરશ્ચ બાહુભ્યાં દુઃખેન સમભિધ્નતી ॥ 20 ॥
આવ્રજંતી દદર્શાથ પતિં નિપતિતં ભુવિ ।
હંતારં દાનવેંદ્રાણાં સમરેષ્વનિવર્તિનમ્ ॥ 21 ॥
ક્ષેપ્તારં પર્વતેંદ્રાણાં વજ્રાણામિવ વાસવમ્ ।
મહાવાતસમાવિષ્ટં મહામેઘૌઘનિસ્સ્વનમ્ ॥ 22 ॥
ક્રતુલ્યપરાક્રાંતં વૃષ્ટવેવોપરતં ઘનમ્ ।
નર્દંતં નર્દતાં ભીમં શૂરં શૂરેણ પાતિતમ્ ॥ 23 ॥
શાર્દૂલેનામિષસ્યાર્થે મૃગરાજં યથાહતમ્ ।
અર્ચિતં સર્વલોકસ્ય સપતાકં સવેદિકમ્ ॥ 24 ॥
નાગહેતોસ્સુપર્ણેન ચૈત્યમુન્મથિતં યથા ।
અવષ્ટભ્ય ચ તિષ્ઠંતં દદર્શ ધનુરુત્તમ્ ॥ 25 ॥
રામં રામાનુજં ચૈવ ભર્તુશ્ચૈવાનુજં શુભા ।
તાવતીત્ય સમાસાદ્ય ભર્તારં નિહતં રણે ॥ 26 ॥
સમીક્ષ્ય વ્યથિતા ભૂમૌ સંભ્રાંતા નિપપાત હ ।
સુપ્ત્વેવ પુનરુત્થાય આર્યપુત્રેતિ શોચતી ॥ 27 ॥
રુરોદ સા પતિં દૃષ્ટ્વા સંવીતં મૃત્યુદામભિઃ ।
તામવેક્ષ્ય તુ સુગ્રીવઃ ક્રોશંતીં કુરરીમિવ ।
વિષાદમગમત્કષ્ટં દૃષ્ટ્વા ચાંગદમાગતમ્ ॥ 28 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે કિષ્કિંધાકાંડે એકોનવિંશસ્સર્ગઃ ॥
