శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే కిష్కింధాకాండమ్ ।
అథ ఏకోనవింశస్సర్గః ।
స వానరమహారాజశ్శయానశ్శరవిక్షతః ।
ప్రత్యుక్తో హేతుమద్వాక్యైర్నోత్తరం ప్రత్యపద్యత ॥ 1 ॥
అశ్మభిః ప్రవిభిన్నాంగః పాదపైరాహతో భృశమ్ ।
రామబాణేన చాక్రాంతో జీవితాంతే ముమోహ సః ॥ 2 ॥
తం భార్యా బాణమోక్షేణ రామదత్తేన సంయుగే ।
హతం ప్లవగశార్దూలం తారా శుశ్రావ వాలినమ్ ॥ 3 ॥
సా సపుత్రాప్రియం శ్రుత్వా వధం భర్తుస్సుదారుణమ్ ।
నిష్పపాత భృశం తస్మాద్వివిధా గిరిగహ్వరాత్ ॥ 4 ॥
యే త్వంగదపరీవారా వానరా భీమవిక్రమాః ।
తే సకార్ముకమాలోక్య రామం త్రస్తాః ప్రదుద్రువుః ॥ 5 ॥
సా దదర్శ తతస్త్రస్తాన్హరీనాపతతో భృశమ్ ।
యూథాదివ పరిభ్రష్టాన్మృగాన్నిహతయూథపాన్ ॥ 6 ॥
తానువాచ సమాసాద్య దుఃఖితాందుఖితా సతీ ।
రామవిత్రాసితాన్సర్వాననుబద్ధానివేషుభిః ॥ 7 ॥
వానరాః రాజసింహస్య యస్య యూయం పురస్సరాః ।
తం విహాయ సుసంత్రస్తాః కస్మాద్ద్రవథ దుర్గతాః ॥ 8 ॥
రాజ్యహేతోస్స చేద్భ్రాతా భ్రాత్రా రౌద్రేణ పాతితః ।
రామేణ ప్రహితైరౌద్రైర్మార్గణైర్దూరపాతిభిః ॥ 9 ॥
కపిపత్న్యా వచశ్శ్రుత్వా కపయః కామరూపిణః ।
ప్రాప్తకాలమవిక్లిష్టమూచుర్వచనమంగనామ్ ॥ 10 ॥
జీవపుత్రే నివర్తస్వ పుత్రం రక్షస్వ చాంగదమ్ ।
అంతకో రామరూపేణ హత్వా నయతి వాలినమ్ ॥ 11 ॥
క్షిప్తాన్ వృక్షాన్సమావిధ్య విపులాశ్చ శిలాస్తథా ।
వాలీ వజ్రసమైర్బాణై రామేణ వినిపాతితః ॥ 12 ॥
అభిద్రుతమిదం సర్వం విద్రుతం ప్రసృతం బలమ్ ।
అస్మిన్ ప్లవగశార్దూలే హతే శక్రసమప్రభే ॥ 13 ॥
రక్ష్యతాం నగరద్వారమంగదశ్చాభిషిచ్యతామ్ ।
పదస్థం వాలినః పుత్రం భజిష్యంతి ప్లవంగమాః ॥ 14 ॥
అథవాఽరుచితం స్థానమిహ తే రుచిరాననే ।
ఆవిశంతి హి దుర్గాణి క్షిప్రమన్యాని వానరాః ॥ 15 ॥
అభార్యాశ్చ సభార్యాశ్చ సంత్యత్ర వనచారిణః ।
లుబ్ధేభ్యో విప్రయుక్తేభ్యస్తేభ్యో నస్తుములం భయమ్ ॥ 16 ॥
అల్పాంతరగతానాం తు శ్రుత్వా వచనమంగనా ।
ఆత్మనః ప్రతిరూపం సా బభాషే చారుహాసినీ ॥ 17 ॥
పుత్రేణ మమ కిం కార్యం రాజ్యేనచ కిమాత్మనా ।
కపిసింహే మహాభాగే తస్మిన్భర్తరి నశ్యతి ॥ 18 ॥
పాదమూలం గమిష్యామి తస్యైవాహం మహాత్మనః ।
యోఽసౌ రామప్రయుక్తేన శరేణ వినిపాతితః ॥ 19 ॥
ఏవముక్త్వా ప్రదుద్రావ రుదంతీ శోకకర్శితా ।
శిరశ్చోరశ్చ బాహుభ్యాం దుఃఖేన సమభిధ్నతీ ॥ 20 ॥
ఆవ్రజంతీ దదర్శాథ పతిం నిపతితం భువి ।
హంతారం దానవేంద్రాణాం సమరేష్వనివర్తినమ్ ॥ 21 ॥
క్షేప్తారం పర్వతేంద్రాణాం వజ్రాణామివ వాసవమ్ ।
మహావాతసమావిష్టం మహామేఘౌఘనిస్స్వనమ్ ॥ 22 ॥
క్రతుల్యపరాక్రాంతం వృష్టవేవోపరతం ఘనమ్ ।
నర్దంతం నర్దతాం భీమం శూరం శూరేణ పాతితమ్ ॥ 23 ॥
శార్దూలేనామిషస్యార్థే మృగరాజం యథాహతమ్ ।
అర్చితం సర్వలోకస్య సపతాకం సవేదికమ్ ॥ 24 ॥
నాగహేతోస్సుపర్ణేన చైత్యమున్మథితం యథా ।
అవష్టభ్య చ తిష్ఠంతం దదర్శ ధనురుత్తమ్ ॥ 25 ॥
రామం రామానుజం చైవ భర్తుశ్చైవానుజం శుభా ।
తావతీత్య సమాసాద్య భర్తారం నిహతం రణే ॥ 26 ॥
సమీక్ష్య వ్యథితా భూమౌ సంభ్రాంతా నిపపాత హ ।
సుప్త్వేవ పునరుత్థాయ ఆర్యపుత్రేతి శోచతీ ॥ 27 ॥
రురోద సా పతిం దృష్ట్వా సంవీతం మృత్యుదామభిః ।
తామవేక్ష్య తు సుగ్రీవః క్రోశంతీం కురరీమివ ।
విషాదమగమత్కష్టం దృష్ట్వా చాంగదమాగతమ్ ॥ 28 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే కిష్కింధాకాండే ఏకోనవింశస్సర్గః ॥
