శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే యుద్ధకాండమ్ ।
అథ త్రిచత్వారింశస్సర్గః ।
యుధ్యతాంతుతతస్తేషాంవానరాణాంమహాత్మనామ్ ।
రక్షసాంసంబభూవాథబలకోపస్సుదారుణః ॥ 1 ॥
తేహయైఃకాంచనాపీడైర్ధ్వశ్చాగ్నిశిఖోపమైః ।
రథైశ్చాదిత్యసంకాశైఃకవచైశ్చమనోరమైః ॥ 2 ॥
నిర్యయూరాక్షసవ్యాఘ్రానాదయంతోదిశోదశ ।
రాక్షసాభీమకర్మాణోరావణస్యజయైషిణః ॥ 3 ॥
వానరాణామపిచమూర్బృహతీజయమిచ్ఛతామ్ ।
అభ్యధావతతాంసేనాంరక్షసాంకామరూపిణమ్ ॥ 4 ॥
ఏతస్మిన్నంతరేతేషామన్యోన్యమభిధావతామ్ ।
రక్షసాంవానరాణాంచద్వంద్వయుద్ధమవర్తత ॥ 5 ॥
అంగదేంద్రజిత్సార్ధంవాలిపుత్రేణరాక్షసః ।
ఆయుధ్యతమహాతేజాస్త్ఱ్యంబకేణయథాఽంతకః ॥ 6 ॥
ప్రజంఘేనచసంపాతిర్నిత్యందుర్మర్షణోరణే ।
జంబుమాలినమారబ్ధోహనుమానపివానరః ॥ 7 ॥
సంగతస్తుమహాక్రోధోరాక్షసోరావణానుజః ।
సమరేతీక్ష్ణవేగేనమిత్రఘ్నేనవిభీషణః ॥ 8 ॥
తపనేనగజస్సార్ధంరాక్షసేనమహాబలః ।
నికుంభేనమహాతేజానీలోఽపిసమయుధ్యత ॥ 9 ॥
వానరేంద్రస్తుసుగ్రీవఃప్రఘసేనసమాగతః ।
సంగతఃసమరేశ్రీమాన్విరూపాక్షేణలక్ష్మణః ॥ 10 ॥
అగ్నికేతుశ్చసుదుర్ధర్షోరశ్మికేతుశ్చరాక్షసః ।
సుప్తఘ్నోయజ్ఞకోపశ్చరామేణసహసంగతాః ॥ 11 ॥
వజ్రముష్టిస్తుమైందేనద్వివిదేనాశనిప్రభః ।
రాక్షసాభ్యాంసుఘోరాభ్యాంకపిముఖ్యౌసమాగతౌ ॥ 12 ॥
వీరహ్ ప్రతపనో ఘోరో రాక్షసో రణ దుర్ధరః ।
సమరే తీక్ష్ణ వేగేన నలేన సమయుధ్యత ॥ 13 ॥
ధర్మస్య పుత్రో బలవాన్ సుషేణ;ఇతి విశరుతః ।
స విద్యున్ మాలినా సార్ధం అయుధ్యత మహా కపిః ॥ 14 ॥
వానరాశ్చాపరేభీమారాక్షసైరపరైస్సహ ।
ద్వంద్వంసమీయుస్సహసాయుద్ధాయబహుభిస్సహ ॥ 15 ॥
తత్రాసీత్సుమహద్యుద్ధంతుములంరోమహర్షణమ్ ।
రక్షసాంవానరాణాంచవీరాణాంజయమిచ్ఛతామ్ ॥ 16 ॥
హరిరాక్షసదేహేభ్యఃప్రభూతాఃకేశశాద్వలాః ।
శరీరసంఘాటావహాఃప్రసుస్రుశ్శోణితాపగాః ॥ 17 ॥
అజఘానేంద్రజిత్క్రుద్ధోవజ్రేణేవశతక్రతుః ।
అంగదంగదయావీరంశత్రుసైన్యవిదారణమ్ ॥ 18 ॥
తస్యకాంచనచిత్రాంగంరథంసాశ్వంససారథిమ్ ।
జఘానసమరేశ్రీమానంగదోవేగవాన్కపిః ॥ 19 ॥
సంపాతిస్తుత్రిభిర్భాణైఃప్రజంఘేనసమాహతః ।
నిజఘానశ్వకర్ణేనప్రజంఘంరణమూర్ధని ॥ 20 ॥
జంబుమాలీరథస్థస్తురథశక్త్యామహాబలః ।
బిబేదసమరేక్రుద్ధోహనూమంతంస్తనాంతరే ॥ 21 ॥
తస్యతంరథమాస్థాయహనూమాన్ మారుతాత్మజః ।
ప్రమమాథతలేనాశుసహతేనైవరక్షసా ॥ 22 ॥
నదన్ ప్రతపనోఘోరోనలంసోప్యన్వధావత ।
నలఃప్రతపనస్యాశుపాతయామాసచక్షుషీ ॥ 23 ॥
భిన్నగాత్రశ్శరైస్తీక్ష్ణైఃక్షిప్రహస్తేనరక్షసా ।
గ్రసంతమివసైన్యానిప్రఘసంవానరాధిపః ॥ 24 ॥
సుగ్రీవస్సప్తపర్ణేననిర్భిభేదజఘానచ ।
అగ్నికేతుశ్చదుర్ధర్షోరశ్మికేతుశ్చరాక్షసః ॥ 25 ॥
సుప్తఘ్నోయజ్ఞకోపశ్చరామంనిర్భిభిదుశ్శరైః ।
తేషాంచతుర్ణాంరామస్తుశిరాంసినిశితైశ్శరైః ।
క్రుద్ధశ్చతుర్భిశ్చిచ్ఛేదఘోరైరగ్నిశిఖోపమైః ॥ 26 ॥
వజ్ర ముష్టిస్ తు మైందేన ముష్టినా నిహతో రణే ।
పపాత సరథహ్ సాశవహ్ పురాట్ట ఇవ భూ తలే ॥ 27 ॥
నికుంబస్తురణేనీలంనీలాంజనచయప్రభమ్ ।
నిర్బిభేదశరైస్తీక్ష్ణైఃకరైర్మేఘమివాంశుమాన్ ॥ 28 ॥
పునశ్శరశతేనాథక్షిప్రహస్తోనిశాచరః ।
బిభేదసమరేనీలంనికుంభఃప్రజహాసచ ॥ 29 ॥
తస్యైవరథచక్రేణనీలోవిష్ణురివాహవే ।
శిరశ్చిచ్ఛేదసమరేనికుంభస్యచసారథేః ॥ 30 ॥
వజ్రాశనిసమస్పర్శోద్వివిదోఽప్యశనిప్రభమ్ ।
జఘానగిరిశృంగేణమిషతాంసర్వరక్షసామ్ ॥ 31 ॥
ద్విదిధంవానరేంద్రంతునగయోధినమాహవే ।
శరైరశనిసంకాశైస్సవివ్యాధాశనిప్రభః ॥ 32 ॥
సశరైరభివిద్ధాంగోద్వివిదఃక్రోధమూర్ఛితః ।
సాలేనసరథంసాశ్వంనిజఘానాశనిప్రభమ్ ॥ 33 ॥
విద్యున్మాలీరథస్థస్తుశరైఃకాంచనభూషణైః ।
సుషేణంతాడయామాసననాదచముహుర్ముహుః ॥ 34 ॥
తంరథస్థమథోదృష్టవాసుషేణోవానరోత్తమః ।
గిరిశృంగేణమహతారథమాశున్యపాతయత్ ॥ 35 ॥
లాఘవేనతుసంయుక్తోవిద్యున్మాలీనిశాచరః ।
అపక్రమ్యరథాత్తూర్ణంగదాపాణిఃక్షితౌస్థితః ॥ 36 ॥
తతఃక్రోధసమావిష్టఃసుషేణోహరిపుంగవః ।
శిలాంసుమహతీంగృహ్యనిశాచరమభిద్రవత్ ॥ 37 ॥
తమాపతంతంగదయావిద్యున్మాలీనిశాచరః ।
వక్షస్యభిజఘానాశుసుషేణంహరిపుంగవః ॥ 38 ॥
గదాప్రహారంతంఘోరమచ్నిత్యప్లవగోత్తమః ।
తాంశిలాంపాతయామాసతస్యోరసిమహామృధే ॥ 39 ॥
శిలాప్రహారభిహతోవిద్యున్మాలీనిశాచరః ।
నిష్పిష్టహృదయోభూమౌగతాసుర్నిపపాతహ ॥ 40 ॥
ఏవంతైర్వానరైశ్శూరైశ్శూరాస్తేరజనీచరాః ।
ద్వంద్వేవిమృదితాస్తత్రదైత్యాఇవదివౌకసైః ॥ 41 ॥
భగ్నైఖడగైర్గదాభిశ్చశక్తితోమరపట్టసైః ।
అపవిద్ధైశ్చాభిన్నైశ్చరథైస్సాంగ్రామికైర్హయైః ॥ 42 ॥
నిహతైఃకుంజరైర్మత్స్సైస్తథావానరరాక్షసైః ।
చక్రాక్షయుగదండైశ్చభగ్నైర్ధరణిసంశ్రితైః ॥ 43 ॥
బభూవాయోధనంఘోరంగోమాయుగణసేవితమ్ ।
కబంధానిసముత్పేతుర్దిక్షువానరరక్షసామ్ ॥ 44 ॥
విమర్దేతుములేతస్మిందేవాసురరణోపమే ।
విదార్యమాణాహరిపుంగవైస్తదానిశాచరాశ్శోణితదిగ్ధగాత్రాః ।
పునఃసుయుద్ధంతరసాసమాస్థితాదివాకరస్యాస్తమయాభికాంక్షిణః ॥ 45 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే యుద్ధకాండే త్రిచత్వారింశస్సర్గః ॥
