శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే కిష్కింధాకాండమ్ ।
అథ త్రయోదశస్సర్గః ।
ఋష్యమూకాత్స ధర్మాత్మా కిష్కింధాం లక్ష్మణాగ్రజః ।
జగామ సహసుగ్రీవో వాలివిక్రమపాలితామ్ ॥ 1 ॥
సముద్యమ్య మహచ్చాపం రామః కాంచనభూషితమ్ ।
శరాంశ్చాదిత్యసంకాశాన్గృహీత్వా రణసాధకాన్ ॥ 2 ॥
అగ్రతస్తు యయౌ తస్య రాఘవస్య మహాత్మనః ।
సుగ్రీవః సంహతగ్రీవో లక్ష్మణశ్చ మహాబలః ॥ 3 ॥
పృష్ఠతో హనుమాన్వీరో నలో నీలశ్చ వానరః ।
తారశ్చైవ మహాతేజా హరియూథపయూథపః ॥ 4 ॥
తే వీక్షమాణా వృక్షాంశ్చ పుష్పభారావలంబినః ।
ప్రసన్నాంబువహాశ్చైవ సరితస్సాగరంగమాః ॥ 5 ॥
కందరాణి చ శైలాంశ్చ నిర్దరాణి గుహాస్తథా ।
శిఖరాణి చ ముఖ్యాని దరీశ్చ ప్రియదర్శనాః ॥ 6 ॥
వైఢూర్యవిమలైఃపర్ణై పద్మైశ్చాకోశకుట్మలైః ।
శోభితాంత్సజలాన్మార్గే తటాకాంశ్చ వ్యలోకయన్ ॥ 7 ॥
కారండైస్సారసైర్హంసైర్వంజులైర్జలకుక్కుటైః ।
చక్రవాకై స్తథా చాన్యైశ్శకునైః రుపనాదితాన్ ॥ 8 ॥
మృదుశష్పాంకురాహారాన్నిర్భయాన్వనగోచరాన్ ।
చరతస్సర్వతౌఽపశ్యన్ స్థలీషు హరిణాన్ స్థితాన్ ॥ 9 ॥
తటాకవైరిణశ్చాపి శుక్లదంతవిభూషితాన్ ।
ఘోరానేకచరాన్వన్యాంద్విరదాన్కూలఘాతినః ॥ 10 ॥
మత్తాన్గిరితటోత్కృష్టాన్పర్వతానివ జంగమాన్ ।
వారణాన్వారిదప్రఖ్యాన్మహీరేణుసముక్షితాన్ ॥ 11 ॥
వనే వనచరాంశ్చాన్యాన్ఖేచరాంశ్చ విహంగమాన్ ।
పశ్యంతస్త్వరితా జగ్ముస్సుగ్రీవవశవర్తినః ॥ 12 ॥
తేషాం తు గచ్ఛతాం తత్ర త్వరితం రఘునందనః ।
ద్రుమషండం వనం దృష్ట్వా రామస్సుగ్రీవమబ్రవీత్ ॥ 13 ॥
ఏష మేఘ ఇవాకాశే వృక్షషండః ప్రకాశతే ।
మేఘసంఘాతవిపులః పర్యంతకదలీవృతః ॥ 14 ॥
కిమేతత్ జ్ఞాతుమిచ్ఛామి సఖే కౌతూహలం హి మే ।
కౌతూహలాపనయనం కర్తుమిచ్ఛామ్యహం త్వయా ॥ 15 ॥
తస్య తద్వచనం శ్రుత్వా రాఘవస్య మహాత్మనః ।
గచ్ఛన్నేవాచచక్షేఽథ సుగ్రీవస్తన్మహద్వనమ్ ॥ 16 ॥
ఏతద్రాఘవ విస్తీర్ణమాశ్రమం శ్రమనాశనమ్ ।
ఉద్యానవనసంపన్నం స్వాదుమూలఫలోదకమ్ ॥ 17 ॥
అత్ర సప్తజనా నామ మునయ స్సంశ్రితవ్రతాః ।
సప్తైవాసన్నధశశీర్షా నియతం జలశాయినః ॥ 18 ॥
సప్తరాత్రకృతాహారా వాయునాచలవాసినః ।
దివం వర్షశతైర్యాతాః సప్తభిః సకలేబరాః ॥ 19 ॥
తేషామేవం ప్రభావానాం ద్రుమప్రాకారసంవృతమ్ ।
ఆశ్రమస్సుదురాధర్ష అపి సేంద్రైస్సురాసురైః ॥ 20 ॥
పక్షిణో వర్జయంత్యేతత్తథాఽన్యే వనచారిణః ।
విశంతి మోహాద్యేఽప్యత్ర నివర్తంతే న తే పునః ॥ 21 ॥
విభూషణరవాస్తత్ర శ్రూయంతే సకలాక్షరాః ।
తూర్యగీతస్వనాశ్చాత్ర గంధో దివ్యశ్చ రాఘవ ॥ 22 ॥
త్రేతాగ్నయోఽపి దీప్యంతే దూమో హ్యత్ర ప్రకాశతే ।
వేష్టయన్నివ వృక్షాగ్రాన్కపోతాంగారుణో ఘనః ॥ 23 ॥
ఏతే వృక్షాః ప్రకాశంతే ధూమసంసక్తమస్తకాః ।
మేఘజాలప్రతిచ్ఛన్నా వైఢూర్యగిరయో యథా ॥ 24 ॥
కురు ప్రణామం ధర్మాత్మంస్తేషాముద్దిశ్య రాఘవ ।
లక్ష్మణేవ సహ భ్రాత్రా ప్రయంతస్సయతాంజలిః ॥ 25 ॥
ప్రణమంతి హి యే తేషాం మునీనాం భావితాత్మనామ్ ।
న తేషామశుభం కించిచ్ఛరీరే రామ దృశ్యతే ॥ 26 ॥
తతో రామస్సహ భ్రాత్రా లక్ష్మణేన కృతాంజలిః ।
సముద్దిశ్య మహాత్మానస్తానృషీనభ్యవాదయత్ ॥ 27 ॥
అభివాద్య తు ధర్మాత్మా రామో భ్రాతా చ లక్ష్మణః ।
సుగ్రీవో వానరాశ్చైవ జగ్ముసంహృష్టమానసాః ॥ 28 ॥
తే గత్వా దూరమధ్వానం తస్మాత్సప్తజనాశ్రమాత్ ।
దదృశుస్తాం దురాధర్షాం కిష్కింధాం వాలిపాలితామ్ ॥ 29 ॥
తతస్తు రామానుజరామవానరాః ప్రగృహ్య శస్త్రాణ్యుదితాగ్ర్యతేజసః ।
పురీం సురేశాత్మజవీర్యపాలితాం వధాయ శత్రోః పునరాగతాస్సహ ॥ 30 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే కిష్కింధాకాండే త్రయోదశస్సర్గః ॥
