श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे युद्धकांडम् ।
अथ अष्टाविंशत्यधिकशततमस्सर्गः ।
अयोध्यांतुसमालोक्यचिंतयामासराघवः ।
प्रियकामःप्रियंरामस्ततस्त्वरितविक्रमः ॥ 1 ॥
चिंतयित्वाततोदृष्टिंवानरेषुन्यपातयत् ।
उवाचधीमांस्तेजस्वीहनूमंतंप्लवंगमम् ॥ 2 ॥
अयोध्यांत्वरितोगत्वाशीघ्रंप्लवगसत्तम ।
जानीहिकछचित्कुशलीजनोनृपतिमंदिरे ॥ 3 ॥
शृंगबेरिपुरंप्राप्यगुहंगहनगोचरम् ।
निषादाधिपतिंब्रूहिकुशलंवचनान्मम ॥ 4 ॥
श्रुत्वातुमांकुशलिनमरोगंविगतज्वरम् ।
भविष्यतिगुहःप्रीतस्सममात्मसमस्सखा ॥ 5 ॥
अयोध्यायाश्चतेमार्गंप्रवृत्तिंभरतस्य च ।
निवेदयिष्यतिप्रीतोनिषादाधिपतिर्गुहः ॥ 6 ॥
भरतस्तुत्वयावाच्यःकुशलंवचनान्मम ।
सिद्धार्थंशंसमांतस्मैसभार्यंसहलक्ष्मणम् ॥ 7 ॥
हरणंचापिवैदेह्यारावणेनबलीयसा ।
सुग्रीवेण च सम्वादंवालिनश्चवधंरणे ॥ 8 ॥
मैथिल्यन्वेषणंचैवयथाचाधिगतात्वया ।
लंघयित्वामहातोयमापगापतिमव्ययम् ॥ 9 ॥
उपयानंसमुद्रस्यसागरस्य च दर्शनम् ।
यथा च कारितस्सेतूरावणश्चयथाहतः ॥ 10 ॥
वरदानंमहेंद्रेणब्रह्मणावरुणेन च ।
महादेवप्रसादाच्छपित्राममसमागमम् ॥ 11 ॥
उपयातं च मांसौम्य भरतायनिवेदय ।
सहराक्षसराजेनहरीणामीश्वरेण च ॥ 12 ॥
जित्वाशत्रुगणान्रामःप्राप्यचानुत्तमंयशः ।
उपायानंसमृद्धार्थस्सहमित्रैर्महाबलैः ॥ 13 ॥
एतच्छ्रुत्वायमाकारंभजतेभरतस्ततः ।
स च तेवेदितव्यःस्यात्सर्वंयच्छापिमांप्रति ॥ 14 ॥
ज्ञेयाःसर्वे च वृत्तांताःभरतस्येंगितानि च ।
तत्त्वेनमुखवर्णेनदृष्ट्याव्याभाषितेन च ॥ 15 ॥
सर्वकालसमृद्धंहिहस्त्यश्वरथसंकुलम् ।
पितृपैतामहंराज्यंकस्यनावर्तयेन्मनः ॥ 16 ॥
संगत्याभरत्श्रीमान् राज्येनार्थीस्वयंभवेत् ।
प्रशास्तुवसुधांसर्वामखिलांरघुनंदनः ॥ 17 ॥
तस्यबुद्धिं च विज्ञायव्यवसायं च वानर ।
यावन्नदूरंयाताःस्मक्षिप्रमागंतुमर्हसि ॥ 18 ॥
इतिप्रतिसमादिष्टोहनूमान्मारुतात्मजः ।
मानुषःधारयनृपमयोध्यांत्वरितोययौ ॥ 19 ॥
अतोत्पपातवेगेनहनूमान्मारुतात्मजः ।
गरुत्मानिववेगेनजिघृक्षन्पन्नगोत्तमम् ॥ 20 ॥
लंघयित्वापितृपथंविहगेंद्रालयंशुभम् ।
गंगायमुनयोर्भीमंसमतीत्यसमागमम् ॥ 21 ॥
शृंगबेरपुरंप्राप्यगुहमासाद्यवीर्यवान् ।
स वाचाशुभयाहृष्टोहनुमानिदमब्रवीत् ॥ 22 ॥
सखातुतवकाकुत्स्थोरामस्सत्यपराक्रमः ।
ससीतस्सहसौमित्रिस्सत्वांकुशलमब्रवीत् ॥ 23 ॥
पंचमीमद्यरजनीमुषित्वावचनान्मुनेः ।
भरद्वाजाभ्यनुज्ञातंद्रक्ष्यस्यद्यैवराघवम् ॥ 24 ॥
एवमुक्त्वामहातेजास्संप्रहृष्टतनूरुहः ।
उत्पपातमहावेगाद्वेगवान्विचारयन् ॥ 25 ॥
सोऽपश्यद्रामतीर्थं च नदींवालुकिनींतथा ।
वरूथींगोमतींचैवभीमंशालवनंतथा ॥ 26 ॥
प्रजाश्चबहुसाहस्रीःस्फीतान्जनपदानपि ।
सःगत्वादूरमध्वानंत्वरितःकपिकुंजरः ॥ 27 ॥
आससादद्रुमान् फुल्लान्नंदिग्रामसमीपगान् ।
स्त्रीभिस्सपुत्रैर्वृद्धैश्चरममाणैःस्वलंकृतैः ।
सुराधिपस्योपवनेयथाचैत्ररथेद्रुमान् ॥ 28 ॥
क्रोशमात्रेत्वयोध्यायाचशीरकृष्णाजिनंबरम् ॥ 29 ॥
ददर्शभरतंदीनंकृशमाश्रमवासिनम् ।
जटिलंमलदिग्धांगंभ्रातृव्यसनकर्शितम् ॥ 30 ॥
फलमूलाशिनंदांतंतापसंधर्मचारिणम् ।
समुन्नतजटाभारंवल्कलाजिनवाससम् ॥ 31 ॥
नियतंभावितात्मानंब्रह्मर्षिसमतेजसम् ।
पादुकेतेपुरस्कृत्यप्रशासंतंवसुंधराम् ॥ 32 ॥
चातुर्वर्णस्यलोकस्यत्रातारंमहतोभयात् ।
उपस्थितममात्यैश्चशुचिभिश्चपुरोहितैः ॥ 33 ॥
बलमुख्यैश्चयुक्तैश्चकाषायांबरदारिभिः ।
नहितेराजपुत्रंतंचीरकृष्णाजिनांबरम् ॥ 34 ॥
परिभोक्तुंव्यवस्यंतिपौरावैधर्मवत्सलाः ।
तम्धर्ममिवधर्मज्ञंदेहवंतमिवापरम् ॥ 35 ॥
उवाचप्रांजलिर्वाक्यंहनूमान्मारुतात्मजः ।
वसंतंदंडकारण्येयंत्वंचीरजटाधरम् ॥ 36 ॥
अनुशोचसिकाकुत्स्थं स त्वांकौशलमब्रवीत् ।
प्रियमाख्यामितेदेवशोकंत्यजसुदारुणम् ॥ 37 ॥
अस्मिन्मुहूर्तेभ्रात्रात्वंरामेणसहसंगतः ।
निहत्यरावणंरामःप्रतिलभ्य च मैथिलीम् ॥ 38 ॥
उपयातिसमृद्धार्थःसहमित्रैर्महाबलैः ।
लक्ष्मणश्चमहातेजावैदेही च यशस्विनी ॥ 39 ॥
सीतासमग्रारामेणमहेंद्रेणशचीयथा ।
एवमुक्तोहनुमताभरतःकैकयीसुतः ॥ 40 ॥
पपातसहसाहृष्टोहर्षान्मोहमुपागमत् ।
ततोमुहूर्तादुत्थायप्रत्याश्वस्य च राघवः ॥ 41 ॥
हनूमंतमुवाचेदंभरतःप्रियवादिनम् ।
अशोकजैःप्रीतिमयैःकपिमालिंग्यसंभ्रमात् ॥ 42 ॥
सिषेचभरतःश्रीमान्विपुलैरश्रुबिंधुभिः ।
देवोवामानुषोवात्वमनुक्रोशादिहागतः ॥ 43 ॥
प्रियाख्यानस्यतेसौम्यददामिब्रुवतःप्रियम् ।
गवांशतसहस्रं च ग्रामाणां च शतंपरम् ॥ 44 ॥
सकुंडलाश्शुभाचाराभार्याःकन्यास्तुषोडश ।
हेमवर्णास्सुनासोरूश्शशिसौम्याननाःस्त्रियः ॥ 45 ॥
सर्वाभरणसंपन्नास्संपन्नाःकुलजातिभिः ।
निशम्यरामागमनंनृपात्मजःकपिप्रवीरस्यतदाद्भुतोपमम् ।
प्रहर्षितोरामदिदृक्ष्याऽभवत्पुनश्चहर्षादिदमब्रवीद्वचः ॥ 46 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये युद्धकांडे अष्टाविंशत्यधिकशततमस्सर्गः ॥
