శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే యుద్ధకాండమ్ ।
అథ అష్టావింశత్యధికశతతమస్సర్గః ।
అయోధ్యాంతుసమాలోక్యచింతయామాసరాఘవః ।
ప్రియకామఃప్రియంరామస్తతస్త్వరితవిక్రమః ॥ 1 ॥
చింతయిత్వాతతోదృష్టింవానరేషున్యపాతయత్ ।
ఉవాచధీమాంస్తేజస్వీహనూమంతంప్లవంగమమ్ ॥ 2 ॥
అయోధ్యాంత్వరితోగత్వాశీఘ్రంప్లవగసత్తమ ।
జానీహికఛచిత్కుశలీజనోనృపతిమందిరే ॥ 3 ॥
శృంగబేరిపురంప్రాప్యగుహంగహనగోచరమ్ ।
నిషాదాధిపతింబ్రూహికుశలంవచనాన్మమ ॥ 4 ॥
శ్రుత్వాతుమాంకుశలినమరోగంవిగతజ్వరమ్ ।
భవిష్యతిగుహఃప్రీతస్సమమాత్మసమస్సఖా ॥ 5 ॥
అయోధ్యాయాశ్చతేమార్గంప్రవృత్తింభరతస్య చ ।
నివేదయిష్యతిప్రీతోనిషాదాధిపతిర్గుహః ॥ 6 ॥
భరతస్తుత్వయావాచ్యఃకుశలంవచనాన్మమ ।
సిద్ధార్థంశంసమాంతస్మైసభార్యంసహలక్ష్మణమ్ ॥ 7 ॥
హరణంచాపివైదేహ్యారావణేనబలీయసా ।
సుగ్రీవేణ చ సమ్వాదంవాలినశ్చవధంరణే ॥ 8 ॥
మైథిల్యన్వేషణంచైవయథాచాధిగతాత్వయా ।
లంఘయిత్వామహాతోయమాపగాపతిమవ్యయమ్ ॥ 9 ॥
ఉపయానంసముద్రస్యసాగరస్య చ దర్శనమ్ ।
యథా చ కారితస్సేతూరావణశ్చయథాహతః ॥ 10 ॥
వరదానంమహేంద్రేణబ్రహ్మణావరుణేన చ ।
మహాదేవప్రసాదాచ్ఛపిత్రామమసమాగమమ్ ॥ 11 ॥
ఉపయాతం చ మాంసౌమ్య భరతాయనివేదయ ।
సహరాక్షసరాజేనహరీణామీశ్వరేణ చ ॥ 12 ॥
జిత్వాశత్రుగణాన్రామఃప్రాప్యచానుత్తమంయశః ।
ఉపాయానంసమృద్ధార్థస్సహమిత్రైర్మహాబలైః ॥ 13 ॥
ఏతచ్ఛ్రుత్వాయమాకారంభజతేభరతస్తతః ।
స చ తేవేదితవ్యఃస్యాత్సర్వంయచ్ఛాపిమాంప్రతి ॥ 14 ॥
జ్ఞేయాఃసర్వే చ వృత్తాంతాఃభరతస్యేంగితాని చ ।
తత్త్వేనముఖవర్ణేనదృష్ట్యావ్యాభాషితేన చ ॥ 15 ॥
సర్వకాలసమృద్ధంహిహస్త్యశ్వరథసంకులమ్ ।
పితృపైతామహంరాజ్యంకస్యనావర్తయేన్మనః ॥ 16 ॥
సంగత్యాభరత్శ్రీమాన్ రాజ్యేనార్థీస్వయంభవేత్ ।
ప్రశాస్తువసుధాంసర్వామఖిలాంరఘునందనః ॥ 17 ॥
తస్యబుద్ధిం చ విజ్ఞాయవ్యవసాయం చ వానర ।
యావన్నదూరంయాతాఃస్మక్షిప్రమాగంతుమర్హసి ॥ 18 ॥
ఇతిప్రతిసమాదిష్టోహనూమాన్మారుతాత్మజః ।
మానుషఃధారయనృపమయోధ్యాంత్వరితోయయౌ ॥ 19 ॥
అతోత్పపాతవేగేనహనూమాన్మారుతాత్మజః ।
గరుత్మానివవేగేనజిఘృక్షన్పన్నగోత్తమమ్ ॥ 20 ॥
లంఘయిత్వాపితృపథంవిహగేంద్రాలయంశుభమ్ ।
గంగాయమునయోర్భీమంసమతీత్యసమాగమమ్ ॥ 21 ॥
శృంగబేరపురంప్రాప్యగుహమాసాద్యవీర్యవాన్ ।
స వాచాశుభయాహృష్టోహనుమానిదమబ్రవీత్ ॥ 22 ॥
సఖాతుతవకాకుత్స్థోరామస్సత్యపరాక్రమః ।
ససీతస్సహసౌమిత్రిస్సత్వాంకుశలమబ్రవీత్ ॥ 23 ॥
పంచమీమద్యరజనీముషిత్వావచనాన్మునేః ।
భరద్వాజాభ్యనుజ్ఞాతంద్రక్ష్యస్యద్యైవరాఘవమ్ ॥ 24 ॥
ఏవముక్త్వామహాతేజాస్సంప్రహృష్టతనూరుహః ।
ఉత్పపాతమహావేగాద్వేగవాన్విచారయన్ ॥ 25 ॥
సోఽపశ్యద్రామతీర్థం చ నదీంవాలుకినీంతథా ।
వరూథీంగోమతీంచైవభీమంశాలవనంతథా ॥ 26 ॥
ప్రజాశ్చబహుసాహస్రీఃస్ఫీతాన్జనపదానపి ।
సఃగత్వాదూరమధ్వానంత్వరితఃకపికుంజరః ॥ 27 ॥
ఆససాదద్రుమాన్ ఫుల్లాన్నందిగ్రామసమీపగాన్ ।
స్త్రీభిస్సపుత్రైర్వృద్ధైశ్చరమమాణైఃస్వలంకృతైః ।
సురాధిపస్యోపవనేయథాచైత్రరథేద్రుమాన్ ॥ 28 ॥
క్రోశమాత్రేత్వయోధ్యాయాచశీరకృష్ణాజినంబరమ్ ॥ 29 ॥
దదర్శభరతందీనంకృశమాశ్రమవాసినమ్ ।
జటిలంమలదిగ్ధాంగంభ్రాతృవ్యసనకర్శితమ్ ॥ 30 ॥
ఫలమూలాశినందాంతంతాపసంధర్మచారిణమ్ ।
సమున్నతజటాభారంవల్కలాజినవాససమ్ ॥ 31 ॥
నియతంభావితాత్మానంబ్రహ్మర్షిసమతేజసమ్ ।
పాదుకేతేపురస్కృత్యప్రశాసంతంవసుంధరామ్ ॥ 32 ॥
చాతుర్వర్ణస్యలోకస్యత్రాతారంమహతోభయాత్ ।
ఉపస్థితమమాత్యైశ్చశుచిభిశ్చపురోహితైః ॥ 33 ॥
బలముఖ్యైశ్చయుక్తైశ్చకాషాయాంబరదారిభిః ।
నహితేరాజపుత్రంతంచీరకృష్ణాజినాంబరమ్ ॥ 34 ॥
పరిభోక్తుంవ్యవస్యంతిపౌరావైధర్మవత్సలాః ।
తమ్ధర్మమివధర్మజ్ఞందేహవంతమివాపరమ్ ॥ 35 ॥
ఉవాచప్రాంజలిర్వాక్యంహనూమాన్మారుతాత్మజః ।
వసంతందండకారణ్యేయంత్వంచీరజటాధరమ్ ॥ 36 ॥
అనుశోచసికాకుత్స్థం స త్వాంకౌశలమబ్రవీత్ ।
ప్రియమాఖ్యామితేదేవశోకంత్యజసుదారుణమ్ ॥ 37 ॥
అస్మిన్ముహూర్తేభ్రాత్రాత్వంరామేణసహసంగతః ।
నిహత్యరావణంరామఃప్రతిలభ్య చ మైథిలీమ్ ॥ 38 ॥
ఉపయాతిసమృద్ధార్థఃసహమిత్రైర్మహాబలైః ।
లక్ష్మణశ్చమహాతేజావైదేహీ చ యశస్వినీ ॥ 39 ॥
సీతాసమగ్రారామేణమహేంద్రేణశచీయథా ।
ఏవముక్తోహనుమతాభరతఃకైకయీసుతః ॥ 40 ॥
పపాతసహసాహృష్టోహర్షాన్మోహముపాగమత్ ।
తతోముహూర్తాదుత్థాయప్రత్యాశ్వస్య చ రాఘవః ॥ 41 ॥
హనూమంతమువాచేదంభరతఃప్రియవాదినమ్ ।
అశోకజైఃప్రీతిమయైఃకపిమాలింగ్యసంభ్రమాత్ ॥ 42 ॥
సిషేచభరతఃశ్రీమాన్విపులైరశ్రుబింధుభిః ।
దేవోవామానుషోవాత్వమనుక్రోశాదిహాగతః ॥ 43 ॥
ప్రియాఖ్యానస్యతేసౌమ్యదదామిబ్రువతఃప్రియమ్ ।
గవాంశతసహస్రం చ గ్రామాణాం చ శతంపరమ్ ॥ 44 ॥
సకుండలాశ్శుభాచారాభార్యాఃకన్యాస్తుషోడశ ।
హేమవర్ణాస్సునాసోరూశ్శశిసౌమ్యాననాఃస్త్రియః ॥ 45 ॥
సర్వాభరణసంపన్నాస్సంపన్నాఃకులజాతిభిః ।
నిశమ్యరామాగమనంనృపాత్మజఃకపిప్రవీరస్యతదాద్భుతోపమమ్ ।
ప్రహర్షితోరామదిదృక్ష్యాఽభవత్పునశ్చహర్షాదిదమబ్రవీద్వచః ॥ 46 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే యుద్ధకాండే అష్టావింశత్యధికశతతమస్సర్గః ॥
