ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡಮ್ ।
ಅಥ ಷಡಧಿಕಶತತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ।
ಏವಮುಕ್ತ್ವಾ ತು ವಿರತೇ ರಾಮೇ ವಚನಮರ್ಥವತ್ ।
ತತೋ ಮನ್ದಾಕಿನೀತೀರೇ ರಾಮಂ ಪ್ರಕೃತಿವತ್ಸಲಮ್ ॥ 1 ॥
ಉವಾಚ ಭರತ ಶ್ಚಿತ್ರಂ ಧಾರ್ಮಿಕೋ ಧಾರ್ಮಿಕಂ ವಚಃ ।
ಕೋ ಹಿ ಸ್ಯಾದೀದೃಶೋ ಲೋಕೇ ಯಾದೃಶ ಸ್ತ್ವಮರಿನ್ದಮಃ ॥ 2 ॥
ನ ತ್ವಾಂ ಪ್ರವ್ಯಥಯೇದ್ದುಃಖಂ ಪ್ರೀತಿರ್ವಾ ನಪ್ರಹರ್ಷಯೇತ್ ।
ಸಮ್ಮತಶ್ಚಾಸಿ ವೃದ್ಧಾನಾಂ ತಾಂಶ್ಚ ಪೃಚ್ಛಸಿ ಸಂಶಯಾನ್ ॥ 3 ॥
ಕೋ ಹಿ ಸ್ಯಾದೀದೃಶೋ ಲೋಕೇ ಯಾದೃಶ ಸ್ತ್ವಮರಿನ್ದಮ ॥ 4 ॥
ನ ತ್ವಾಂ ಪ್ರವ್ಯಥಯೇದ್ದುಃಖಂ ಪ್ರೀತಿರ್ವಾ ನಪ್ರಹರ್ಷಯೇತ್ ।
ಸಮ್ಮತಶ್ಚಾಸಿ ವೃದ್ಧಾನಾಂ ತಾಂಶ್ಚ ಪೃಚ್ಛಸಿ ಸಂಶಯಾನ್ ॥ 5 ॥
ಯಥಾ ಮೃತ ಸ್ತಥಾ ಜೀವನ್ಯಥಾಽಸತಿ ತಥಾ ಸತಿ ।
ಯಸ್ಯೈಷ ಬುದ್ಧಿಲಾಭ ಸ್ಸ್ಯಾತ್ಪರಿತಪ್ಯೇತ ಕೇನ ಸಃ ॥ 6 ॥
ಪರಾವರಜ್ಞೋ ಯಶ್ಚ ಸ್ಯಾದ್ ಯಥಾ ತ್ವಂ ಮನುಜಾಧಿಪ ।
ಸ ಏವ ವ್ಯಸನಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ನ ವಿಷೀದಿತುಮರ್ಹತಿ ॥ 7 ॥
ಅಮರೋಪಮಸತ್ತ್ವ ಸ್ತ್ವಂ ಮಹಾತ್ಮಾ ಸತ್ಯಸಙ್ಗರಃ ।
ಸರ್ವಜ್ಞ ಸ್ಸರ್ವದರ್ಶೀ ಚ ಬುದ್ಧಿಮಾಂಶ್ಚಾಸಿ ರಾಘವ ॥ 8 ॥
ನ ತ್ವಾಮೇವಂ ಗುಣೈರ್ಯುಕ್ತಂ ಪ್ರಭವಾಭವಕೋವಿದಮ್ ।
ಅವಿಷಹ್ಯತಮಂ ದುಃಖಮಾಸಾದಯಿತುಮರ್ಹತಿ ॥ 9 ॥
ಪ್ರೋಷಿತೇ ಮಯಿ ಯತ್ಪಾಪಂ ಮಾತ್ರಾ ಮತ್ಕಾರಣಾತ್ಕೃತಮ್ ।
ಕ್ಷುದ್ರಯಾ ತದನಿಷ್ಟಂ ಮೇ ಪ್ರಸೀದತು ಭವಾನ್ಮಮ ॥ 10 ॥
ಧರ್ಮಬನ್ಧೇನ ಬದ್ಧೋಽಸ್ಮಿ ತೇನೇಮಾಂ ನೇಹ ಮಾತರಮ್ ।
ಹನ್ಮಿತೀವ್ರೇಣ ದಣ್ಡೇನ ದಣ್ಡಾರ್ಹಾಂ ಪಾಪಕಾರಿಣೀಮ್ ॥ 11 ॥
ಕಥಂ ದಶರಥಾ ಜ್ಜಾತ ಶ್ಶುದ್ಧಾಭಿಜನಕರ್ಮಣಃ ।
ಜಾನನ್ ಧರ್ಮಮಧರ್ಮಿಷ್ಠಂ ಕುರ್ಯಾಂ ಕರ್ಮ ಜುಗುಪ್ಸಿತಮ್ ॥ 12 ॥
ಗುರುಃ ಕ್ರಿಯಾವಾನ್ವೃದ್ಧಶ್ಚ ರಾಜಾ ಪ್ರೇತಃ ಪಿತೇತಿಚ ।
ತಾತಂ ನ ಪರಿಗರ್ಹೇಯಂ ದೈವತಂ ಚೇತಿ ಸಂಸದಿ ॥ 13 ॥
ಕೋ ಹಿ ಧರ್ಮಾರ್ಥಯೋರ್ಹೀನಮೀದೃಶಂ ಕರ್ಮ ಕಿಲ್ಬಿಷಮ್ ।
ಸ್ತ್ರಿಯಾಃ ಪ್ರಿಯಂ ಚಿಕೀರ್ಷು ಸ್ಸನ್ಕುರ್ಯಾದ್ಧರ್ಮಜ್ಞ ಧರ್ಮವಿತ್ ॥ 14 ॥
ಅನ್ತಕಾಲೇ ಹಿ ಭೂತಾನಿ ಮುಹ್ಯನ್ತೀತಿ ಪುರಾ ಶ್ರುತಿಃ ।
ರಾಜ್ಞೈವಂ ಕುರ್ವತಾ ಲೋಕೇ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಂ ಸಾ ಶ್ರುತಿಃ ಕೃತಾ ॥ 15 ॥
ಸಾಧ್ವರ್ಥಮಭಿಸನ್ಧಾಯ ಕ್ರೋಧಾನ್ಮೋಹಾಚ್ಚ ಸಾಹಸಾತ್ ।
ತಾತಸ್ಯ ಯದತಿಕ್ರಾನ್ತಂ ಪ್ರತ್ಯಾಹರತು ತದ್ಭವಾನ್ ॥ 16 ॥
ಪಿತುರ್ಹಿ ಸಮತಿಕ್ರಾನ್ತಂ ಪುತ್ರೋ ಯಸ್ಸಾಧು ಮನ್ಯತೇ ।
ತದಪತ್ಯಂ ಮತಂ ಲೋಕೇ ವಿಪರೀತಮತೋಽನ್ಯಥಾ ॥ 17 ॥
ತದಪತ್ಯಂ ಭವಾನಸ್ತು ಮಾ ಭವಾನ್ ದುಷ್ಕೃತಂ ಪಿತುಃ ।
ಅಭಿಪತ್ತಾ ಕೃತಂ ಕರ್ಮ ಲೋಕೇ ಧೀರವಿಗರ್ಹಿತಮ್ ॥ 18 ॥
ಕೈಕೇಯೀಂ ಮಾಂ ಚ ತಾತಂ ಚ ಸುಹೃದೋ ಬಾನ್ಧವಾಂಶ್ಚ ನಃ ।
ಪೌರಜಾನಪದಾನ್ಸರ್ವಾಂಸ್ತ್ರಾತು ಸರ್ವಮಿದಂ ಭವಾನ್ ॥ 19 ॥
ಕ್ವ ಚಾರಣ್ಯಂ ಕ್ವಚ ಕ್ಷಾತ್ರಂ ಕ್ವ ಜಟಾಃ ಕ್ವ ಚ ಪಾಲನಮ್ ।
ಈದೃಶಂ ವ್ಯಾಹತಂ ಕರ್ಮ ನ ಭವಾನ್ಕರ್ತುಮರ್ಹತಿ ॥ 20 ॥
ಏಷ ಹಿ ಪ್ರಥಮೋ ಧರ್ಮಃ ಕ್ಷತ್ರಿಯಸ್ಯಾಭಿಷೇಚನಮ್ ।
ಯೇನ ಶಕ್ಯಂ ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞ ಪ್ರಜಾನಾಂ ಪರಿಪಾಲನಮ್ ॥ 21 ॥
ಕಶ್ಚ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಮುತ್ಸೃಜ್ಯ ಸಂಶಯಸ್ಥ ಮಲಕ್ಷಣಮ್ ।
ಆಯತಿಸ್ಥಂ ಚರೇ ದ್ಧರ್ಮಂ ಕ್ಷತ್ರಬನ್ದುರನಿಶ್ಚಿತಮ್ ॥ 22 ॥
ಅಥ ಕ್ಲೇಶಜ ಮೇವ ತ್ವಂ ಧರ್ಮಂ ಚರಿತು ಮಿಚ್ಛಸಿ ।
ಧರ್ಮೇಣ ಚತುರೋ ವರ್ಣಾನ್ಪಾಲಯನ್ ಕ್ಲೇಶ ಮಾಪ್ನುಹಿ ॥ 23 ॥
ಚತುರ್ಣಾಮಾಶ್ರಮಾಣಾಂ ಹಿ ಗಾರ್ಹಸ್ಥ್ಯಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಮುತ್ತಮಮ್ ।
ಆಹುರ್ಧರ್ಮಜ್ಞ ಧರ್ಮಜ್ಞಾಸ್ತಂ ಕಥಂ ತ್ಯಕ್ತು ಮರ್ಹಸಿ ॥ 24 ॥
ಶ್ರುತೇನ ಬಾಲಃ ಸ್ಥಾನೇನ ಜನ್ಮನಾ ಭವತೋ ಹ್ಯಹಮ್ ।
ಸ ಕಥಂ ಪಾಲಯಿಷ್ಯಾಮಿ ಭೂಮಿಂ ಭವತಿ ತಿಷ್ಠತಿ ॥ 25 ॥
ಹೀನಬುದ್ಧಿಗುಣೋ ಬಾಲೋ ಹೀನಃ ಸ್ಥಾನೇನ ಚಾಪ್ಯಹಮ್ ।
ಭವತಾ ಚ ವಿನಾಭೂತೋ ನ ವರ್ತಯಿತುಮುತ್ಸುಹೇ ॥ 26 ॥
ಇದಂ ನಿಖಿಲ ಮವ್ಯಗ್ರಂ ರಾಜ್ಯಂ ಪಿತ್ರ್ಯಮಕಣ್ಟಕಮ್ ।
ಅನುಶಾಧಿ ಸ್ವಧರ್ಮೇಣ ಧರ್ಮಜ್ಞ ಸಹಬಾನ್ಧವೈಃ ॥ 27 ॥
ಇಹೈವ ತ್ವಾಽಭಿಷಿಞ್ಚನ್ತು ಸರ್ವಾಃ ಪ್ರಕೃತಯ ಸ್ಸಹ ।
ಋತ್ವಿಜ ಸ್ಸವಸಿಷ್ಠಾಶ್ಚ ಮನ್ತ್ರವಿನ್ಮನ್ತ್ರಕೋವಿದಾಃ ॥ 28 ॥
ಅಭಿಷಿಕ್ತಸ್ತ್ವಮಸ್ಮಾಭಿರಯೋಧ್ಯಾಂ ಪಾಲನೇ ವ್ರಜ ।
ವಿಜಿತ್ಯ ತರಸಾ ಲೋಕಾನ್ಮರುದ್ಭಿರಿವ ವಾಸವಃ ॥ 29 ॥
ಋಣಾನಿ ತ್ರೀಣ್ಯಪಾಕುರ್ವನ್ದುರ್ಹೃದಸ್ಸಾಧು ನಿರ್ದಹನ್ ।
ಸುಹೃದಸ್ತರ್ಪಯನ್ಕಾಮೈಸ್ತ್ವಮೇವಾತ್ರಾನುಶಾಧಿ ಮಾಮ್ ॥ 30 ॥
ಅದ್ಯಾಽರ್ಯ ಮುದಿತಾ ಸ್ಸನ್ತು ಸುಹೃದಸ್ತೇಽಭಿಷೇಚನೇ ।
ಅದ್ಯ ಭೀತಾಃ ಪಲಾಯನ್ತಾಂ ದುರ್ಹೃದಸ್ತೇ ದಿಶೋ ದಶ ॥ 31 ॥
ಆಕ್ರೋಶಂ ಮಮ ಮಾತುಶ್ಚ ಪ್ರಮೃಜ್ಯ ಪುರುಷರ್ಷಭ ।
ಅದ್ಯ ತತ್ರ ಭವನ್ತಂ ಚ ಪಿತರಂ ರಕ್ಷ ಕಿಲ್ಬಿಷಾತ್ ॥ 32 ॥
ಶಿರಸಾ ತ್ವಾಽಭಿಯಾಚೇಽಹಂ ಕುರುಷ್ವ ಕರುಣಾಂ ಮಯಿ ।
ಬಾನ್ಧವೇಷು ಚ ಸರ್ವೇಷು ಭೂತೇಷ್ವಿವ ಮಹೇಶ್ವರಃ ॥ 33 ॥
ಅಥೈತತ್ಪೃಷ್ಠತಃ ಕೃತ್ವಾ ವನಮೇವ ಭವಾನಿತಃ ।
ಗಮಿಷ್ಯತಿ ಗಮಿಷ್ಯಾಮಿ ಭವತಾ ಸಾರ್ಧಮಪ್ಯಹಮ್ ॥ 34 ॥
ತಥಾಹಿ ರಾಮೋ ಭರತೇನ ತಾಮ್ಯತಾ ಪ್ರಸಾದ್ಯಮಾನಶ್ಶಿರಸಾ ಮಹೀಪತಿಃ ।
ನಚೈವ ಚಕ್ರೇ ಗಮನಾಯ ಸತ್ತ್ವವಾನ್ಮತಿಂ ಪಿತುಸ್ತದ್ವಚನೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಃ ॥ 35 ॥
ತದದ್ಭುತಂ ಸ್ಥೈರ್ಯಮವೇಕ್ಷ್ಯ ರಾಘವೇ ಸಮಂ ಜನೋ ಹರ್ಷಮವಾಪ ದುಃಖಿತಃ ।
ನ ಯಾತ್ಯಯೋಧ್ಯಾಮಿತಿ ದುಃಖಿತೋಽಭವತ್ ಸ್ಥಿರಪ್ರತಿಜ್ಞತ್ವಮವೇಕ್ಷ್ಯ ಹರ್ಷಿತಃ ॥ 36 ॥
ತಮೃತ್ವಿಜೋ ನೈಗಮಯೂಥವಲ್ಲಭಾಸ್ತದಾ ವಿಸಞ್ಜ್ಞಾಶ್ರುಕಲಾಶ್ಚ ಮಾತರಃ ।
ತಥಾ ಬ್ರುವಾಣಂ ಭರತಂ ಪ್ರತುಷ್ಟುವುಃ ಪ್ರಣಮ್ಯ ರಾಮಂ ಚ ಯಯಾಚಿರೇ ಸಹ ॥ 37 ॥
ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡೇ ಷಡಧಿಕಶತತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ॥
