ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಕಿಷ್ಕಿನ್ಧಾಕಾಣ್ಡಮ್ ।
ಅಥ ತ್ರಿಂಶಸ್ಸರ್ಗಃ ।
ಗುಹಂ ಪ್ರವಿಷ್ಟೇ ಸುಗ್ರೀವೇ ವಿಮುಕ್ತೇ ಗಗನೇ ಘನೈಃ ।
ವರ್ಷರಾತ್ರೋಷಿತೋ ರಾಮಃ ಕಾಮಶೋಕಾಭಿಪೀಡಿತಃ ॥ 1 ॥
ಪಾಣ್ಡುರಂ ಗಗನಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ವಿಮಲಂ ಚನ್ದ್ರಮಣ್ಡಲಮ್ ।
ಶಾರದೀಂ ರಜನೀಂ ಚೈವ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಜ್ಯೋತ್ಸ್ನಾನುಲೇಪನಾಮ್ ॥ 2 ॥
ಕಾಮವೃತ್ತಂ ಚ ಸುಗ್ರೀವಂ ನಷ್ಟಾಂ ಚ ಜನಕಾತ್ಮಜಾಮ್ ।
ಬುದ್ಧ್ವಾ ಕಾಲಮತೀತಂ ಚ ಮುಮೋಹ ಪರಮಾತುರಃ ॥ 3 ॥
ಸ ತು ಸಞ್ಜ್ಞಾಮುಪಾಗಮ್ಯ ಮುಹೂರ್ತಾನ್ಮತಿಮಾನ್ಪುನಃ ।
ಮನಸ್ಸ್ಥಾಮಪಿ ವೈದೇಹೀಂ ಚಿನ್ತಯಾಮಾಸ ರಾಘವಃ ॥ 4 ॥
ಆಸೀನಃ ಪರ್ವತಸ್ಯಾಗ್ರೇ ಹೇಮಧಾತುವಿಭೂಷಿತೇ ।
ಶಾರದಂ ಗಗನಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಜಗಾಮ ಮನಸಾ ಪ್ರಿಯಾಮ್ ॥ 5 ॥
ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಚ ವಿಮಲಂ ವ್ಯೋಮ ಗತವಿದ್ಯುದ್ವಲಾಹಕಮ್ ।
ಸಾರಸಾರಾವಸಙ್ಘುಷ್ಠಂ ವಿಲಲಾಪಾರ್ತಯಾ ಗಿರಾ ॥ 6 ॥
ಸಾರಸಾರಾವಸನ್ನಾದೈಸ್ಸಾರಸಾರವನಾದಿನೀ ।
ಯಾಽಽಶ್ರಮೇ ರಮತೇ ಬಾಲಾ ಸಾಽದ್ಯ ಮೇ ರಮತೇ ಕಥಮ್ ॥ 7 ॥
ಪುಷ್ಪಿತಾಂಶ್ಚಾಸನಾನ್ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಕಾಞ್ಚನಾನಿವ ನಿರ್ಮಲಾನ್ ।
ಕಥಂ ಸಾ ರಮತೇ ಬಾಲಾ ಪಶ್ಯನ್ತೀ ಮಾಮಪಶ್ಯತೀ ॥ 8 ॥
ಯಾ ಪುರಾ ಕಲಹಂಸಾನಾಂ ಸ್ವರೇಣ ಕಲಭಾಷಿಣೀ ।
ಬುಧ್ಯತೇ ಚಾರುಸರ್ವಾಙ್ಗೀ ಸಾಽದ್ಯ ಮೇ ಬುದ್ಧ್ಯತೇ ಕಥಮ್ ॥ 9 ॥
ನಿಸ್ವನಂ ಚಕ್ರವಾಕಾನಾಂ ನಿಶಮ್ಯ ನಹಚಾರಿಣಾಮ್ ।
ಪುಣ್ಡರೀಕವಿಶಾಲಾಕ್ಷೀ ಕಥಮೇಷಾ ಭವಿಷ್ಯತಿ ॥ 10 ॥
ಸರಾಂಸಿ ಸರಿತೋ ವಾಪೀಃ ಕಾನನಾನಿ ವನಾನಿ ಚ ।
ತಾಂ ವಿನಾ ಮೃಗಶಾಬಾಕ್ಷೀಂ ಚರನ್ನಾದ್ಯ ಸುಖಂ ಲಭೇ ॥ 11 ॥
ಅಪಿ ತಾಂ ಮದ್ವಿಯೋಗಾಚ್ಛ ಸೌಕುಮಾರ್ಯಾಚ್ಚ ಭಾಮಿನೀಮ್ ।
ಸುದೂರಂ ಪೀಡಯೇತ್ಕಾಮಶ್ಶರದ್ಗುಣನಿರನ್ತರಃ ॥ 12 ॥
ಏವಮಾದಿ ನರಶ್ರೇಷ್ಠೋ ವಿಲಲಾಪ ನೃಪಾತ್ಮಜಃ ।
ವಿಹಙ್ಗ ಇವ ಸಾರಙ್ಗಸ್ಸಲಿಲಂ ತ್ರಿದಶೇಶ್ವರಾತ್ ॥ 13 ॥
ತತಶ್ಚಞ್ಚೂರ್ಯ ರಮ್ಯೇಷು ಫಲಾರ್ಥೀ ಗಿರಿಸಾನುಷು ।
ದದರ್ಶ ಪರ್ಯುಪಾವೃತ್ತೋ ಲಕ್ಷ್ಮೀವಾನ್ಲಕ್ಷ್ಮಣೋಽಗ್ರಜಮ್ ॥ 14 ॥
ತಂ ಚಿನ್ತಯಾ ದುಸ್ಸಹಯಾ ಪರೀತಂ ವಿಸಞ್ಜ್ಞಮೇಕಂ ವಿಜನೇ ಮನಸ್ವೀ ।
ಭ್ರಾತುರ್ವಿಷಾದಾತ್ಪರಿತಾಪದೀನಃ ಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ಸೌಮಿತ್ರಿರುವಾಚ ರಾಮಮ್ ॥ 15 ॥
ಕಿಮಾರ್ಯ ಕಾಮಸ್ಯ ವಶಙ್ಗತೇನ ಕಿಮಾತ್ಮಪೌರುಷ್ಯಪರಾಭವೇನ ।
ಅಯಂ ಸದಾ ಸಂಹ್ರಿಯತೇ ಸಮಾಧಿಃ ಕಿಮತ್ರ ಯೋಗೇನ ನಿವರ್ತಿತೇನ ॥ 16 ॥
ಕ್ರಿಯಾಭಿಯೋಗಂ ಮನಸಃ ಪ್ರಸಾದಂ ಸಮಾಧಿಯೋಗಾನುಗತಂ ಚ ಕಾಲಮ್ ।
ಸಹಾಯಸಾಮರ್ಥ್ಯಮದೀನಸತ್ತ್ವಃ ಸ್ವಕರ್ಮ ಹೇತುಂ ಚ ಕುರುಷ್ವ ಹೇತುಮ್ ॥ 17 ॥
ನ ಜಾನಕೀ ಮಾನವ ವಂಶನಾಥ ತ್ವಯಾ ಸನಾಥಾ ಸುಲಭಾ ಪರೇಣ ।
ನ ಚಾಗ್ನಿಚೂಡಾಂ ಜ್ವಲಿತಾಮುಪೇತ್ಯ ನ ದಹ್ಯತೇ ವೀರ ವರಾರ್ಹ ಕಚ್ಛಿತ್ ॥ 18 ॥
ಸಲಕ್ಷಣಂ ಲಕ್ಷ್ಮಣಮಪ್ರಧೃಷ್ಯಂ ಸ್ವಭಾವಜಂ ವಾಕ್ಯಮುವಾಚ ರಾಮಃ ।
ಹಿತಂ ಚ ಪಥ್ಯಂ ಚ ನಯಪ್ರಸಕ್ತಂ ಸಸಾಮ ಧರ್ಮಾರ್ಥಸಮಾಹಿತಂ ಚ ॥ 19 ॥
ನಿಸ್ಸಂಶಯಂ ಕಾರ್ಯಮವೇಕ್ಷಿತವ್ಯಂ ಕ್ರಿಯಾವಿಶೇಷೋಽಹ್ಯನುವರ್ತಿತವ್ಯಃ ।
ನನು ಪ್ರವೃತ್ತಸ್ಯ ದುರಾಸದಸ್ಯ ಕುಮಾರ ಕಾರ್ಯಸ್ಯ ಫಲಂ ಚ ಚಿನ್ತ್ಯಮ್ ॥ 20 ॥
ಅಥ ಪದ್ಮಪಲಾಶಾಕ್ಷೀಂ ಮೈಥಿಲೀಮನುಚಿನ್ತಯನ್ ।
ಉವಾಚ ಲಕ್ಷ್ಮಣಂ ರಾಮೋ ಮುಖೇನ ಪರಿಶುಷ್ಯತಾ ॥ 21 ॥
ತರ್ಪಯಿತ್ವಾ ಸಹಸ್ರಾಕ್ಷಸ್ಸಲಿಲೇನ ವಸುನ್ಧರಾಮ್ ।
ನಿರ್ವರ್ತಯಿತ್ವಾ ಸಸ್ಯಾನಿ ಕೃತಕರ್ಮಾ ವ್ಯವಸ್ಥಿತಃ ॥ 22 ॥
ಸ್ನಿಗ್ಧಗಮ್ಭೀರನಿರ್ಘೋಷಾಶ್ಶೈಲದ್ರುಮಪುರೋಗಮಾಃ ।
ವಿಸೃಜ್ಯ ಸಲಿಲಂ ಮೇಘಾಃ ಪರಿಶ್ರಾನ್ತಾ ನೃಪಾತ್ಮಜ ॥ 23 ॥
ನೀಲೋತ್ಪಲದಲಶ್ಯಾಮಾಶ್ಶ್ಯಾಮೀಕೃತ್ವಾ ದಿಶೋ ದಶ ।
ವಿಮದಾ ಇವ ಮಾತಙ್ಗಾಶ್ಶಾನ್ತವೇಗಾಃ ಪಯೋಧರಾಃ ॥ 24 ॥
ಜಲಗರ್ಭಾ ಮಹಾಮೇಘಾ ಕುಟಜಾರ್ಜುನಗನ್ಧಿನಃ ।
ಚರಿತ್ವಾ ವಿರತಾಸ್ಸೌಮ್ಯ ವೃಷ್ಟಿವಾತಾಸ್ಸಮುದ್ಯತಾಃ ॥ 25 ॥
ಘನಾನಾಂ ವಾರಣಾನಾಂ ಚ ಮಯೂರಾಣಾಂ ಚ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ।
ನಾದಃ ಪ್ರಸ್ರವಣಾನಾಂ ಚ ಪ್ರಶಾನ್ತಸ್ಸಹಸಾಽನಘ ॥ 26 ॥
ಅಭಿವೃಷ್ಟಾ ಮಹಾಮೇಘೈರ್ನಿರ್ಮಲಾಶ್ಚಿತ್ರಸಾನವಃ ।
ಅನುಲಿಪ್ತಾ ಇವಾಽಭಾನ್ತಿ ಗಿರಯಶ್ಚಿತ್ರದೀಪ್ತಿಭಿಃ ॥ 27 ॥
ಶಾಖಾಸು ಸಪ್ತಚ್ಛದಪಾದಪಾನಾಂ ಪ್ರಭಾಸು ತಾರಾರ್ಕನಿಶಾಕರಾಣಾಮ್ ।
ಲೀಲಾಸು ಚೈವೋತ್ತಮ ವಾರಣಾನಾಂ ಶ್ರಿಯಂ ವಿಭಜ್ಯಾದ್ಯ ಶರತ್ಪ್ರವೃತ್ತಾ ॥ 28 ॥
ಸಮ್ಪ್ರತ್ಯನೇಕಾಶ್ರಯ ಚಿತ್ರಶೋಭಾ ಲಕ್ಷ್ಮೀಶ್ಶರತ್ಕಾಲಗುಣೋಪನೀತಾ ।
ಸೂರ್ಯಾಗ್ರಹಸ್ತಪ್ರತಿಬೋಧಿತೇಷು ಪದ್ಮಾಕರೇಷ್ವಭ್ಯಧಿಕಂ ವಿಭಾತಿ ॥ 29 ॥
ಸಪ್ತಚ್ಛದಾನಾಂ ಕುಸುಮೋಪಗನ್ಧೀ ಷಟ್ಪಾದಬೃನ್ದೈರನುಗೀಯಮಾನಃ ।
ಮತ್ತದ್ವಿಪಾನಾಂ ಪವನೋಽನುಸಾರೀ ದರ್ಪಂ ವಿನೇಷ್ಯನ್ನಧಿಕಂ ಕರೋತಿ ॥ 30 ॥
ಅಭ್ಯಾಗತೈಶ್ಚಾರುವಿಶಾಲಪಕ್ಷೈ ಸ್ಸರಃಪ್ರಿಯೈಃ ಪದ್ಮರಜೋವಕೀರ್ಣೈಃ ।
ಮಹಾನದೀನಾಂ ಪುಲಿನೋಪಯಾತೈಃ ಕ್ರೀಡನ್ತಿ ಹಂಸಾಸ್ಸಹ ಚಕ್ರವಾಕೈಃ ॥ 31 ॥
ಮದಪ್ರಗಲ್ಭೇಷು ಚ ವಾರಣೇಷು ಗವಾಂ ಸಮೂಹೇಷು ಚ ದರ್ಪಿತೇಷು ।
ಪ್ರಸನ್ನತೋಯಾಸು ಚ ನಿಮ್ನಗಾಸು ವಿಭಾತಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀರ್ಬಹುಧಾ ವಿಭಕ್ತಾ ॥ 32 ॥
ನಭಸ್ಸಮೀಕ್ಷ್ಯಾಮ್ಬುಧರೈರ್ವಿಮುಕ್ತಂ ವಿಮುಕ್ತಬರ್ಹಾಭರಣಾ ವನೇಷು ।
ಪ್ರಿಯಾಸ್ವಸಕ್ತಾ ವಿನಿವೃತ್ತಶೋಭಾ ಗತೋತ್ಸವಾ ಧ್ಯಾನಪರಾ ಮಯೂರಾಃ ॥ 33 ॥
ಮನೋಜ್ಞಗನ್ಧೈಃ ಪ್ರಿಯಕೈರನಲ್ಪೈಃ ಪುಷ್ಪಾತಿಭಾರಾವನತಾಗ್ರಶಾಖೈಃ ।
ಸುವರ್ಣಗೌರೈರ್ನಯನಾಭಿರಾಮೈ ರುದ್ಯೋತಿತಾನೀವ ವನಾನ್ತರಾಣಿ ॥ 34 ॥
ಪ್ರಿಯಾನ್ವಿತಾನಾಂ ನಲಿನೀಪ್ರಿಯಾಣಾಂ ವನೇ ರತಾನಾಂ ಕುಸುಮೋದ್ಧತಾನಾಮ್ ।
ಮದೋತ್ಕಟಾನಾಂ ಮದಲಾಲಸಾನಾಂ ಗಜೋತ್ತಮಾನಾಂ ಗತಯೋಽದ್ಯ ಮನ್ದಾಃ ॥ 35 ॥
ವ್ಯಭ್ರಂ ನಭಶ್ಶಸ್ತ್ರವಿಧೌತವರ್ಣಂ ಕೃಶಪ್ರವಾಹಾನಿ ನದೀಜಲಾನಿ ।
ಕಹ್ಲಾರಶೀತಾಃ ಪವನಾಃ ಪ್ರವಾನ್ತಿ ತಮೋವಿಮುಕ್ತಾಶ್ಚ ದಿಶಃ ಪ್ರಕಾಶಾಃ ॥ 36 ॥
ಸೂರ್ಯಾತಪಕ್ರಾಮಣನಷ್ಟಪಙ್ಕಾ ಭೂಮಿಶ್ಚಿರೋದಧಾಟಿತಸಾನ್ದ್ರರೇಣುಃ ।
ಅನ್ಯೋನ್ಯವೈರೇಣಸಮಾಯುತಾನಾ ಮುದ್ಯೋಗಕಾಲೋಽದ್ಯ ನರಾಧಿಪಾನಾಮ್ ॥ 37 ॥
ಶರದ್ಗುಣಾಪ್ಯಾಯಿತರೂಪಶೋಭಾಃ ಪ್ರಹರ್ಷಿತಾಃ ಪಾಂಶುಸಮುತ್ಕ್ಷಿತಾಙ್ಗಾಃ ।
ಮದೋತ್ಕಟಾಸ್ಸಮ್ಪ್ರತಿ ಯುದ್ಧಲುಬ್ಧಾ ವೃಷಾ ಗವಾಂ ಮಧ್ಯಗತಾ ನದನ್ತಿ ॥ 38 ॥
ಸಮನ್ಮಥಂ ತೀವ್ರಗತಾನುರಾಗಾಃ ಕುಲಾನ್ವಿತಾ ಮನ್ದಗತಿಂ ಕರಿಣ್ಯಃ ।
ಮದಾನ್ವಿತಂ ಸಮ್ಪರಿವಾರ್ಯ ಯಾನ್ತಂ ವನೇಷು ಭರ್ತಾರಮನುಪ್ರಯಾನ್ತಿ ॥ 39 ॥
ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ವರಾಣ್ಯಾತ್ಮವಿಭೂಷಣಾನಿ ಬರ್ಹಾಣಿ ತೀರೋಪಗತಾ ನದೀನಾಮ್ ।
ನಿರ್ಭರ್ತ್ಸ್ಯಮಾನಾ ಇವ ಸಾರಸೌಘೈಃ ಪ್ರಯಾನ್ತಿ ದೀನಾ ವಿಮದಾ ಮಯೂರಾಃ ॥ 40 ॥
ವಿತ್ರಾಸ್ಯ ಕಾರಣ್ಡವಚಕ್ರವಾಕಾ ನ್ಮಹಾರವೈರ್ಭಿನ್ನಕಟಾ ಗಜೇನ್ದ್ರಾಃ ।
ಸರಸ್ಸು ಬದ್ಧಾಮ್ಬುಜಭೂಷಣೇಷು ವಿಕ್ಷೋಭ್ಯ ವಿಕ್ಷೋಭ್ಯ ಜಲಂ ಪಿಬನ್ತಿ ॥ 41 ॥
ವ್ಯಪೇತಪಙ್ಕಾಸು ಸವಾಲುಕಾಸು ಪ್ರಸನ್ನತೋಯಾಸು ಸಗೋಕುಲಾಸು ।
ಸಸಾರಸಾರಾವನಿನಾದಿತಾಸು ನದೀಷು ಹೃಷ್ಟಾ ನಿಪತನ್ತಿ ಹಂಸಾಃ ॥ 42 ॥
ನದೀಘನಪ್ರಸ್ರವಣೋದಕಾನಾ ಮತಿಪ್ರವೃದ್ಧಾನಿಲಬರ್ಹಿಣಾನಾಮ್ ।
ಪ್ಲವಙ್ಗಮಾನಾಂ ಚ ಗತೋತ್ಸವಾನಾಂ ದ್ರುತಂ ರವಾಸ್ಸಮ್ಪ್ರತಿ ಸಮ್ಪ್ರಣಷ್ಟಾಃ ॥ 43 ॥
ಅನೇಕವರ್ಣಾಸ್ಸುವಿನಷ್ಟಕಾಯಾ ನವೋದಿತೇಷ್ವಮ್ಬುಧರೇಷು ನಷ್ಟಾಃ ।
ಕ್ಷುಧಾರ್ದಿತಾ ಘೋರವಿಷಾ ಬಿಲೇಭ್ಯ ಶ್ಚಿರೋಷಿತಾ ವಿಪ್ರಸರನ್ತಿ ಸರ್ಪಾಃ ॥ 44 ॥
ಚಞ್ಚಚ್ಚನ್ದ್ರಕರಸ್ಪರ್ಶಹರ್ಷೋನ್ಮೀಲಿತತಾರಕಾ ।
ಅಹೋ ರಾಗವತೀ ಸನ್ಧ್ಯಾ ಜಹಾತಿ ಸ್ವಯಮಮ್ಬರಮ್ ॥ 45 ॥
ರಾತ್ರಿಶ್ಶಶಾಙ್ಕೋದಿತಸೌಮ್ಯವಕ್ತ್ರಾ ತಾರಾಗಣೋನ್ಮೀಲಿತಚಾರುನೇತ್ರಾ ।
ಜ್ಯೋತ್ಸ್ನಾಂಶುಕಪ್ರಾವರಣಾ ವಿಭಾತಿ ನಾರೀವ ಶುಕ್ಲಾಂಶುಕಸಂವೃತಾಙ್ಗೀ ॥ 46 ॥
ವಿಪಕ್ವಶಾಲಿಪ್ರಸವಾನಿ ಭುಕ್ತ್ವಾ ಪ್ರಹರ್ಷಿತಾ ಸಾರಸಚಾರುಪಙ್ಕ್ತಿಃ ।
ನಭಸ್ಸಮಾಕ್ರಾಮತಿ ಶೀಘ್ರವೇಗಾಃ ವಾತಾವಧೂತಾ ಗ್ರಥಿತೇವ ಮಾಲಾ ॥ 47 ॥
ಸುಪ್ತೈಕಹಂಸಂ ಕುಮುದೈರುಪೇತಂ ಮಹಾಹ್ರದಸ್ಥಂ ಸಲಿಲಂ ವಿಭಾತಿ ।
ಘನೈರ್ವಿಮುಕ್ತಂ ನಿಶಿ ಪೂರ್ಣಚನ್ದ್ರಂ ತಾರಾಗಣಾಕೀರ್ಣಮಿವಾನ್ತರಿಕ್ಷಮ್ ॥ 48 ॥
ಪ್ರಕೀರ್ಣಹಂಸಾಕುಲಮೇಖಲಾನಾಂ ಪ್ರಬುದ್ಧಪದ್ಮೋತ್ಪಲಮಾಲಿನೀನಾಮ್ ।
ವಾಪ್ಯುತ್ತಮಾನಾಮಧಿಕಾಽದ್ಯ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ರ್ವರಾಙ್ಗನಾನಾಮಿವ ಭೂಷಿತಾನಾಮ್ ॥ 49 ॥
ವೇಣುಸ್ವನವ್ಯಞ್ಜಿತತೂರ್ಯಮಿಶ್ರಃ ಪ್ರತ್ಯೂಷಕಾಲಾನಿಲಸಮ್ಪ್ರವೃದ್ಧಃ ।
ಸಮ್ಮೂರ್ಛಿತೋ ಗರ್ಗರಗೋವೃಷಾಣಾ ಮನ್ಯೋನ್ಯಮಾಪೂರಯತೀವ ಶಬ್ದಃ ॥ 50 ॥
ನವೈರ್ನದೀನಾಂ ಕುಸುಮಪ್ರಭಾಸೈ ರ್ವ್ಯಾಧೂಯಮಾನೈರ್ಮೃದುಮಾರುತೇನ ।
ಧೌತಾಮಲಕ್ಷೌಮಪಟಪ್ರಕಾಶೈಃ ಕೂಲಾನಿ ಕಾಶೈರುಪಶೋಭಿತಾನಿ ॥ 51 ॥
ವನಪ್ರಚಣ್ಡಾ ಮಧುಪಾನಶೌಣ್ಡಾಃ ಪ್ರಿಯಾನ್ವಿತಾಷ್ಷಟ್ಚರಣಾಃ ಪ್ರಹ್ರೃಷ್ಟಾಃ ।
ವನೇಷು ಮತ್ತಾಃ ಪವನಾನುಯಾತ್ರಾಂ ಕುರ್ವನ್ತಿ ಪದ್ಮಾಸನರೇಣುಗೌರಾಃ ॥ 52 ॥
ಜಲಂ ಪ್ರಸನ್ನಂ ಕುಮುದಂ ಪ್ರಭಾಸಂ ಕ್ರೌಞ್ಚಸ್ವನಶ್ಶಾಲಿವನಂ ವಿಪಕ್ವಮ್ ।
ಮೃದುಶ್ಚ ವಾಯುರ್ವಿಮಲಶ್ಚ ಚನ್ದ್ರ ಶ್ಶಂಸನ್ತಿ ವರ್ಷವ್ಯಪನೀತಕಾಲಮ್ ॥ 53 ॥
ಮೀನೋಪಸನ್ದರ್ಶಿತಮೇಖಲಾನಾಂ ನದೀವಧೂನಾಂ ಗತಯೋಽದ್ಯ ಮನ್ದಾಃ ।
ಕಾನ್ತೋಪಭುಕ್ತಾಲಸಗಾಮಿನೀನಾಂ ಪ್ರಭಾತಕಾಲೇಷ್ವಿವ ಕಾಮಿನೀನಾಮ್ ॥ 54 ॥
ಸಚಕ್ರವಾಕಾನಿ ಸಶೈವಲಾನಿ ಕಾಶೈರ್ದುಕೂಲೈರಿವ ಸಂವೃತಾನಿ ।
ಸಪತ್ರಲೇಖಾನಿ ಸರೋಚನಾನಿ ವಧೂಮುಖಾನೀವ ನದೀಮುಖಾನಿ ॥ 55 ॥
ಪ್ರಫುಲ್ಲಬಾಣಾಸನಚಿತ್ರಿತೇಷು ಪ್ರಹೃಷ್ಟಷಟ್ಪಾದನಿಕೂಜಿತೇಷು ।
ಗೃಹೀತಚಾಪೋದ್ಯತಚಣ್ಡದಣ್ಡಃ ಪ್ರಚಣ್ಡಚಾರೋಽದ್ಯ ವನೇಷು ಕಾಮಃ ॥ 56 ॥
ಲೋಕಂ ಸುವೃಷ್ಟ್ಯಾ ಪರಿತೋಷಯಿತ್ವಾ ನದೀಸ್ತಟಾಕಾನಿ ಚ ಪೂರಯಿತ್ವಾ ।
ನಿಷ್ಪನ್ನಸಸ್ಯಾಂ ವಸುಧಾಂ ಚ ಕೃತ್ವಾ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ನಭಸ್ತೋಯಧರಾಃ ಪ್ರಣಷ್ಟಾಃ ॥ 57 ॥
ದರ್ಶಯನ್ತಿ ಶರನ್ನದ್ಯಃ ಪುಲಿನಾನಿ ಶನೈಃ ಶನೈಃ ।
ನವಸಙ್ಗಮಸವ್ರೀಡಾ ಜಘನಾನೀವ ಯೋಷಿತಃ ॥ 58 ॥
ಪ್ರಸನ್ನಸಲಿಲಾಸ್ಸೌಮ್ಯ ಕುರರೀಭಿರ್ವಿನಾದಿತಾಃ ।
ಚಕ್ರವಾಕಗಣಾಕೀರ್ಣಾ ವಿಭಾನ್ತಿ ಸಲಿಲಾಶಯಾಃ ॥ 59 ॥
ಅಸನಾಸ್ಸಪ್ತಪರ್ಣಾಶ್ಚ ಕೋವಿದಾರಾಶ್ಚ ಪುಷ್ಪಿತಾಃ ।
ದೃಶ್ಯನ್ತೇ ಬನ್ಧುಜೀವಾಶ್ಚ ಶ್ಯಾಮಾಶ್ಚ ಗಿರಿಸಾನುಷು ॥ 60 ॥
ಹಂಸಸಾರಸಚಕ್ರಾಹ್ವೈಃ ಕುರರೈಶ್ಚ ಸಮನ್ತತಃ ।
ಪುಲಿನಾನ್ಯವಕೀರ್ಣಾನಿ ನದೀನಾಂ ಪಶ್ಯ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ॥ 61 ॥
ಅನ್ಯೋನ್ಯಬದ್ಧವೈರಾಣಾಂ ಜಿಗೀಷೂಣಾಂ ನೃಪಾತ್ಮಜ ।
ಉದ್ಯೋಗಸಮಯಸ್ಸೌಮ್ಯ ಪಾರ್ಥಿವಾನಾಮುಪಸ್ಥಿತಃ ॥ 62 ॥
ಇಯಂ ಸಾ ಪ್ರಥಮಾ ಯಾತ್ರಾ ಪಾರ್ಥಿವಾನಾಂ ನೃಪಾತ್ಮಜ ನ ಚ ಪಶ್ಯಾಮಿ ಸುಗ್ರೀವಮುದ್ಯೋಗಂ ವಾ ತಥಾವಿಧಮ್ ॥ 63 ॥
ಚತ್ವಾರೋ ವಾರ್ಷಿಕಾ ಮಾಸಾ ಗತಾ ವರ್ಷಶತೋಪಮಾಃ ।
ಮಮ ಶೋಕಾಭಿಭೂತಸ್ಯ ಸೌಮ್ಯ ಸೀತಾಮಪಶ್ಯತಃ ॥ 64 ॥
ಚಕ್ರವಾಕೀವ ಭರ್ತಾರಂ ಪೃಷ್ಠತೋಽನುಗತಾ ವನಮ್ ।
ವಿಷಮಂ ದಣ್ಡಕಾರಣ್ಯಮುದ್ಯಾನಮಿವ ಯಾಽಗತಾ ॥ 65 ॥
ಪ್ರಿಯಾವಿಹೀನೇ ದುಃಖಾರ್ತೇ ಹೃತರಾಜ್ಯೇ ವಿವಾಸಿತೇ ।
ಕೃಪಾಂ ನ ಕುರುತೇ ರಾಜಾ ಸುಗ್ರೀವೋ ಮಯಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ॥ 66 ॥
ಅನಾಥೋ ಹೃತರಾಜ್ಯೋಽಯಂ ರಾವಣೇನ ಚ ಧರ್ಷಿತಃ ।
ದೀನೋ ದೂರಗೃಹಃ ಕಾಮೀ ಮಾಂ ಚೈವ ಶರಣಂ ಗತಃ ॥ 67 ॥
ಇತ್ಯೇತೈಃ ಕಾರಣೈಸ್ಸೌಮ್ಯ ಸುಗ್ರೀವಸ್ಯ ದುರಾತ್ಮನಃ ।
ಅಹಂ ವಾನರರಾಜಸ್ಯ ಪರಿಭೂತಃ ಪರನ್ತಪ ॥ 68 ॥
ಸ ಕಾಲಂ ಪರಿಸಙ್ಖ್ಯಾಯ ಸೀತಾಯಾಃ ಪರಿಮಾರ್ಗಣೇ ।
ಕೃತಾರ್ಥಸ್ಸಮಯಂ ಕೃತ್ವಾ ದುರ್ಮತಿರ್ನಾವಬುಧ್ಯತೇ ॥ 69 ॥
ತ್ವಂ ಚ ಕಿಷ್ಕಿನ್ಧಾಂ ಪ್ರವಿಶ್ಯ ಬ್ರೂಹಿ ವಾನರಪುಙ್ಗವಮ್ ।
ಮೂರ್ಖಂ ಗ್ರಾಮ್ಯಸುಖೇ ಸಕ್ತಂ ಸುಗ್ರೀವಂ ವಚನಾನ್ಮಮ ॥ 70 ॥
ಅರ್ಥಿನಾಮುಪಪನ್ನಾನಾಂ ಪೂರ್ವಂ ಚಾಪ್ಯುಪಕಾರಿಣಾಮ್ ।
ಆಶಾಂ ಸಂಶ್ರುತ್ಯ ಯೋ ಹನ್ತಿ ಸ ಲೋಕೇ ಪುರುಷಾಧಮಃ ॥ 71 ॥
ಶುಭಂ ವಾ ಯದಿ ವಾ ಪಾಪಂ ಯೋ ಹಿ ವಾಕ್ಯಮುದೀರಿತಮ್ ।
ಸತ್ಯೇನ ಪ್ರತಿಗೃಹ್ಣಾತಿ ಸ ವೀರಃ ಪುರುಷೋತ್ತಮಃ ॥ 72 ॥
ಕೃತಾರ್ಥಾ ಹ್ಯಕೃತಾರ್ಥಾನಾಂ ಮಿತ್ರಾಣಾಂ ನ ಭವನ್ತಿ ಯೇ ।
ತಾನ್ಮೃತಾನಪಿ ಕ್ರವ್ಯಾದಾಃ ಕೃತಘ್ನಾನ್ನೋಪಭುಞ್ಜತೇ ॥ 73 ॥
ನೂನಂ ಕಾಞ್ಚನಪೃಷ್ಠಸ್ಯ ವಿಕೃಷ್ಟಸ್ಯ ಮಯಾ ರಣೇ ।
ದ್ರಷ್ಟುಮಿಚ್ಛತಿ ಚಾಪಸ್ಯ ರೂಪಂ ವಿದ್ಯುದ್ಗಣೋಪಮಮ್ ॥ 74 ॥
ಘೋರಂ ಜ್ಯಾತಲನಿರ್ಘೋಷಂ ಕ್ರುದ್ಧಸ್ಯ ಮಮ ಸಂಯುಗೇ ।
ನಿರ್ಘೋಷಮಿವ ವಜ್ರಸ್ಯ ಪುನಸ್ಸಂಶ್ರೋತುಮಿಚ್ಛಸಿ ॥ 75 ॥
ಕಾಮಮೇವಙ್ಗತೇಽಪ್ಯಸ್ಯ ಪರಿಜ್ಞಾತೇ ಪರಾಕ್ರಮೇ ।
ತ್ವತ್ಸಹಾಯಸ್ಯ ಮೇ ವೀರ ನ ಚಿನ್ತಾ ಸ್ಯಾನ್ನೃಪಾತ್ಮಜ ॥ 76 ॥
ಯದರ್ಥಮಯಮಾರಮ್ಭಃ ಕೃತಃ ಪರಪುರಞ್ಜಯಃ ।
ಸಮಯಂ ನಾಭಿಜಾನಾತಿ ಕೃತಾರ್ಥಃ ಪ್ಲವಗೇಶ್ವರಃ ॥ 77 ॥
ವರ್ಷಾಸಮಯಕಾಲಂ ತು ಪ್ರತಿಜ್ಞಾಯ ಹರೀಶ್ವರಃ ।
ವ್ಯತೀತಾಂಶ್ಚತುರೋ ಮಾಸಾನ್ವಿಹರನ್ನಾವಬುಧ್ಯತೇ ॥ 78 ॥
ಸಾಮಾತ್ಯಪರಿಷತ್ಕ್ರೀಡನ್ಪಾನಮೇವೋಪಸೇವತೇ ।
ಶೋಕದೀನೇಷು ನಾಸ್ಮಾಸು ಸುಗ್ರೀವಃ ಕುರುತೇ ದಯಾಮ್ ॥ 79 ॥
ಉಚ್ಯತಾಂ ಗಚ್ಛ ಸುಗ್ರೀವಸ್ತ್ವಯಾ ವತ್ಸ ಮಹಾಬಲ ।
ಮಮ ರೋಷಸ್ಯ ಯದ್ರೂಪಂ ಬ್ರೂಯಾಶ್ಚೈವಮಿದಂ ವಚಃ ॥ 80 ॥
ನ ಚ ಸಙ್ಕುಚಿತಃ ಪನ್ಥಾ ಯೇನ ವಾಲೀ ಹತೋ ಗತಃ ।
ಸಮಯೇ ತಿಷ್ಠ ಸುಗ್ರೀವ ಮಾ ವಾಲಿಪಥಮನ್ವಗಾಃ ॥ 81 ॥
ಏಕ ಏವ ರಣೇ ವಾಲೀ ಶರೇಣ ನಿಹತೋ ಮಯಾ ।
ತ್ವಾಂ ತು ಸತ್ಯಾದತಿಕ್ರಾನ್ತಂ ಹನಿಷ್ಯಾಮಿ ಸಬಾನ್ಧವಮ್ ॥ 82 ॥
ತದೇವಂ ವಿಹಿತೇ ಕಾರ್ಯೇ ಯದ್ಧಿತಂ ಪುರುಷರ್ಷಭ ।
ತತ್ತದ್ಭ್ರೂಹಿ ನರಶ್ರೇಷ್ಠತ್ವರ ಕಾಲವ್ಯತಿಕ್ರಮಃ ॥ 83 ॥
ಕುರುಷ್ವ ಸತ್ಯಂ ಮಯಿ ವಾನರೇಶ್ವರ ಪ್ರತಿಶ್ರುತಂ ಧರ್ಮಮವೇಕ್ಷ್ಯ ಶಾಶ್ವತಮ್ ।
ಮಾ ವಾಲಿನಂ ಪ್ರೇತ್ಯ ಗತೋ ಯಮಕ್ಷಯಂ ತ್ವಮದ್ಯ ಪಶ್ಯೇರ್ಮಮ ಚೋದಿತೈಶ್ಶರೈಃ ॥ 84 ॥
ಸ ಪೂರ್ವಜಂ ತೀವ್ರವಿವೃದ್ಧಕೋಪಂ ಲಾಲಪ್ಯಮಾನಂ ಪ್ರಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ದೀನಮ್ ।
ಚಕಾರ ತೀವ್ರಾಂ ಮತಿಮುಗ್ರತೇಜಾ ಹರೀಶ್ವರೇ ಮಾನವವಂಶನಾಥಃ ॥ 85 ॥
ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಕಿಷ್ಕಿನ್ಧಾಕಾಣ್ಡೇ ತ್ರಿಂಶಸ್ಸರ್ಗಃ ॥
