ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡಮ್ ।
ಅಥ ತ್ರಿಷಷ್ಟಿತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ।
ಪ್ರತಿಬುದ್ಧೋ ಮುಹೂರ್ತೇನ ಶೋಕೋಪಹತಚೇತನಃ ।
ಅಥ ರಾಜಾ ದಶರಥಸ್ಸಚಿನ್ತಾಮಭ್ಯಪದ್ಯತ ॥ 1 ॥
ರಾಮಲಕ್ಷ್ಮಣಯೋಶ್ಚೈವ ವಿವಾಸಾ ದ್ವಾಸವೋಪಮಮ್ ।
ಆವಿವೇಶೋಪಸರ್ಗಸ್ತಂ ತಮ ಸ್ಸೂರ್ಯಮಿವಾಸುರಮ್ ॥ 2 ॥
ಸಭಾರ್ಯೇ ನಿರ್ಗತೇ ರಾಮೇ ಕೌಸಲ್ಯಾಂ ಕೋಶಲೇಶ್ವರಃ ।
ವಿವಕ್ಷುರಸಿತಾಪಾಙ್ಗಾಂ ಸ್ಮೃತ್ವಾ ದುಷ್ಕೃತಮಾತ್ಮನಃ ॥ 3 ॥
ಸ ರಾಜಾ ರಜನೀಂ ಷಷ್ಠೀಂ ರಾಮೇ ಪ್ರವ್ರಾಜಿತೇ ವನಮ್ ।
ಅರ್ಧರಾತ್ರೇ ದಶರಥ ಸ್ಸಂಸ್ಮರನ್ ದುಷ್ಕೃತಂ ಕೃತಮ್ ॥ 4 ॥
ಸ ರಾಜಾ ಪುತ್ರಶೋಕಾರ್ತಃ ಸ್ಮೃತ್ವಾ ದುಷ್ಕೃತಮಾತ್ಮನಃ ।
ಕೌಸಲ್ಯಾಂ ಪುತ್ರಶೋಕಾರ್ತಾಮಿದಂ ವಚನಮಬ್ರವೀತ್ ॥ 5 ॥
ಯದಾಚರತಿ ಕಲ್ಯಾಣಿ ಶುಭಂ ವಾ ಯದಿ ವಾಽಶುಭಮ್ ।
ತದೇವ ಲಭತೇ ಭದ್ರೇ ಕರ್ತಾ ಕರ್ಮಜಮಾತ್ಮನಃ ॥ 6 ॥
ಗುರುಲಾಘವಮರ್ಥಾನಾಮಾರಮ್ಭೇ ಕರ್ಮಣಾಂ ಫಲಮ್ ।
ದೋಷಂ ವಾ ಯೋ ನ ಜಾನಾತಿ ನ ಬಾಲ ಇತಿ ಹೋಚ್ಯತೇ ॥ 7 ॥
ಕಶ್ಚಿದಾಮ್ರವಣಂ ಛಿತ್ತ್ವಾ ಪಲಾಶಾಂ ಶ್ಚ ನಿಷಿಞ್ಚತಿ ।
ಪುಷ್ಪಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಫಲೇ ಗೃಧ್ನು ಸ್ಸ ಶೋಚತಿ ಫಲಾಗಮೇ ॥ 8 ॥
ಅವಿಜ್ಞಾಯ ಫಲಂ ಯೋ ಹಿ ಕರ್ಮ ತ್ವೇವಾನುಧಾವತಿ ।
ಸ ಶೋಚೇತ್ಫಲವೇಲಾಯಾಂ ಯಥಾ ಕಿಂಶುಕಸೇಚಕಃ ॥ 9 ॥
ಸೋಽಹಮಾಮ್ರವಣಂ ಛಿತ್ವಾ ಪಲಾಶಾಂಶ್ಚ ನ್ಯಷೇಚಯಮ್ ।
ರಾಮಂ ಫಲಾಗಮೇ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಪಶ್ಚಾಚ್ಛೋಚಾಮಿ ದುರ್ಮತಿಃ ॥ 10 ॥
ಲಬ್ಧಶಬ್ದೇನ ಕೌಸಲ್ಯೇ ಕುಮಾರೇಣ ಧನುಷ್ಮತಾ ।
ಕುಮಾರಶ್ಶಬ್ದವೇಧೀತಿ ಮಯಾ ಪಾಪಮಿದಂ ಕೃತಮ್ ॥ 11 ॥
ತದಿದಂ ಮೇಽನುಸಮ್ಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಂ ದೇವಿ ದುಃಖಂ ಸ್ವಯಂ ಕೃತಮ್ ।
ಸಮ್ಮೋಹಾದಿಹ ಬಾಲೇನ ಯಥಾ ಸ್ಯಾದ್ಭಕ್ಷಿತಂ ವಿಷಮ್ ॥ 12 ॥
ಯಥಾನ್ಯಃ ಪುರುಷಃ ಕಶ್ಚಿತ್ಪಲಾಶೈರ್ಮೋಹಿತೋ ಭವೇತ್ ।
ಏವಂ ಮಮಾಽಪ್ಯವಿಜ್ಞಾತಂ ಶಬ್ದವೇಧ್ಯಮಯಂ ಫಲಮ್ ॥ 13 ॥
ದೇವ್ಯನೂಢಾ ತ್ವಮಭವೋ ಯುವರಾಜೋ ಭವಾಮ್ಯಹಮ್ ।
ತತಃ ಪ್ರಾವೃಡನುಪ್ರಾಪ್ತಾ ಮದಕಾಮವಿವರ್ಧಿನೀ ॥ 14 ॥
ಉಪಾಸ್ಯ ಚ ರಸಾನ್ಭೌಮಾಂ ಸ್ತಪ್ತ್ವಾ ಚ ಜಗದಂಶುಭಿಃ ।
ಪರೇತಾಚರಿತಾಂ ಭೀಮಾಂ ರವಿರಾವಿಶತೇ ದಿಶಮ್ ॥ 15 ॥
ಉಷ್ಣಮನ್ತರ್ದಧೇ ಸದ್ಯ ಸ್ಸ್ನಿಗ್ಧಾ ದದೃಶಿರೇ ಘನಾಃ ।
ತತೋ ಜಹೃಷಿರೇ ಸರ್ವೇ ಭೇಕಸಾರಙ್ಗಬರ್ಹಿಣಃ ॥ 16 ॥
ಕ್ಲಿನ್ನ ಪಕ್ಷೋತ್ತರಾಸ್ಸ್ನಾತಾಃ ಕೃಚ್ಛ್ರಾದಿವ ಪತತ್ರಿಣಃ ।
ವೃಷ್ಟಿವಾತಾವಧೂತಾಗ್ರಾನ್ಪಾದಪಾನಭಿಪೇದಿರೇ ॥ 17 ॥
ಪತಿತೇನಾಮ್ಭಸಾಚ್ಛನ್ನಃ ಪತಮಾನೇನ ಚಾಸಕೃತ್ ।
ಆಬಭೌ ಮತ್ತಸಾರಙ್ಗಸ್ತೋಯರಾಶಿರಿವಾಚಲಃ ॥ 18 ॥
ಪಾಣ್ಡುರಾರುಣವರ್ಣಾನಿ ಸ್ರೋತಾಂಸಿ ವಿಮಲಾನ್ಯಪಿ ।
ಸುಸ್ರುವುರ್ಗಿರಿಧಾತುಭ್ಯಸ್ಸಭಸ್ಮಾನಿ ಭುಜಙ್ಗವತ್ ॥ 19 ॥
ಆಕುಲಾರುಣ ತೋಯಾನಿ ಸ್ರೋತಾಂಸಿ ವಿಮಲಾನ್ಯಪಿ ।
ಉನ್ಮಾರ್ಗಜಲವಾಹಿನೀ ಬಭೂವುರ್ಜಲದಾಗಮೇ ॥ 20 ॥
ತಸ್ಮಿನ್ನತಿಸುಖೇ ಕಾಲೇ ಧನುಷ್ಮಾನಿಷುಮಾನ್ರಥೀ ।
ವ್ಯಾಯಾಮಕೃತಸಙ್ಕಲ್ಪಸ್ಸರಯೂಮನ್ವಗಾಂ ನದೀಮ್ ॥ 21 ॥
ನಿಪಾನೇ ಮಹಿಷಂ ರಾತ್ರೌ ಗಜಂ ವಾಽಭ್ಯಾಗತಂ ನದೀಮ್ ।
ಅನ್ಯಂ ವಾ ಶ್ವಾಪದಂ ಕಞ್ಚಿಜ್ಜಿಘಾಂಸು ರಜಿತೇನ್ದ್ರಿಯಃ ।
ತಸ್ಮಿಂ ಸ್ತತ್ರಾಹಮೇಕಾನ್ತೇ ರಾತ್ರೌ ವಿವೃತಕಾರ್ಮುಕಃ ॥ 22 ॥
ತತ್ರಾಹಂ ಸಂವೃತಂ ವನ್ಯಂ ಹತವಾಂಸ್ತೀರಮಾಗತಮ್ ।
ಅನ್ಯಂ ಚಾಪಿ ಮೃಗಂ ಹಿಂಸ್ರಂ ಶಬ್ದಂ ಶ್ರುತ್ವಾಽಭ್ಯುಪಾಗತಮ್ ॥ 23 ॥
ಅಥಾನ್ಧಕಾರೇ ತ್ವಶ್ರೌಷಂ ಜಲೇ ಕುಮ್ಭಸ್ಯ ಪೂರ್ಯತಃ ।
ಅಚಕ್ಷುರ್ವಿಷಯೇ ಘೋಷಂ ವಾರಣಸ್ಯೇವ ನರ್ದತಃ ॥ 24 ॥
ತತೋಽಹಂ ಶರಮುಧೃತ್ಯ ದೀಪ್ತಮಾಶೀವಿಷೋಪಮಮ್ ।
ಶಬ್ದಂ ಪ್ರತಿ ಗಜಪ್ರೇಪ್ಸುರಭಿಲಕ್ಷ್ಯ ತ್ವಪಾತಯಮ್ ॥ 25 ॥
ಅಮುಞ್ಚಂ ನಿಶಿತಂ ಬಾಣಮಹಮಾಶೀವಿಷೋಪಮಮ್ ।
ತತ್ರ ವಾಗುಷಸಿ ವ್ಯಕ್ತಾ ಪ್ರಾದುರಾಸೀದ್ವನೌಕಸಃ ॥ 26 ॥
ಹಾಹೇತಿ ಪತತಸ್ತೋಯೇ ಬಾಣಾಭಿಹತಮರ್ಮಣಃ ॥ 27 ॥
ತಸ್ಮಿನ್ನಿಪತಿತೇ ಬಾಣೇ ವಾಗಭೂತ್ತತ್ರ ಮಾನುಷೀ ।
ಕಥಮಸ್ಮದ್ವಿಧೇ ಶಸ್ತ್ರಂ ನಿಪತೇತ್ತು ತಪಸ್ವಿನಿ ॥ 28 ॥
ಪ್ರವಿವಿಕ್ತಾಂ ನದೀಂ ರಾತ್ರಾವುದಾಹಾಽರೋಹಮಾಗತಃ ।
ಇಷುಣಾಽಭಿಹತಃ ಕೇನ ಕಸ್ಯ ವಾ ಕಿಂ ಕೃತಂ ಮಯಾ ॥ 29 ॥
ಋಷೇರ್ಹಿನ್ಯಸ್ತದಣ್ಡಸ್ಯ ವನೇ ವನ್ಯೇನ ಜೀವತಃ ।
ಕಥಂ ನು ಶಸ್ರೇಣ ವಧೋ ಮದ್ವಿಧಸ್ಯ ವಿಧೀಯತೇ ॥ 30 ॥
ಜಟಾಭಾರಧರಸ್ಯೈವ ವಲ್ಕಲಾಜಿನವಾಸಸಃ ।
ಕೋ ವಧೇನ ಮಮರ್ಥೀ ಸ್ಯಾತ್ಕಿಂವಾಽಸ್ಯಾಪಕೃತಂ ಮಯಾ ॥ 31 ॥
ಏವಂ ನಿಷ್ಫಲಮಾರಬ್ಧಂ ಕೇವಲಾನರ್ಥಸಂಹಿತಮ್ ।
ನ ಕಶ್ಚಿತ್ಸಾಧು ಮನ್ಯೇತ ಯಥೈವ ಗುರುತಲ್ಪಗಮ್ ॥ 32 ॥
ನಾಹಂ ತಥಾಽನು ಶೋಚಾಮಿ ಜೀವಿತಕ್ಷಯಮಾತ್ಮನಃ ।
ಮಾತರಂ ಪಿತರಂ ಚೋಭಾವನುಶೋಚಾಮಿ ಮದ್ವಧೇ ॥ 33 ॥
ತದೇತನ್ಮಿಥುನಂ ವೃದ್ಧಂ ಚಿರಕಾಲಭೃತಂ ಮಯಾ ।
ಮಯಿ ಪಞ್ಚತ್ವಮಾಪನ್ನೇ ಕಾಂ ವೃತ್ತಿಂ ವರ್ತಯಿಷ್ಯತಿ ॥ 34 ॥
ವೃದ್ಧೈ ಚ ಮತಾಪಿತರಾವಹಂ ಚೈಕೇಷುಣಾ ಹತಾ ।
ಕೇನ ಸ್ಮನಿಹತಾ ಸ್ಸರ್ವೇ ಸುಬಾಲೇನಾಕೃತಾತ್ಮನಾ ॥ 35 ॥
ತಾಂ ಗಿರಂ ಕರುಣಾಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ಮಮ ಧರ್ಮಾನುಕಾಙ್ಕ್ಷಿಣಃ ।
ಕರಾಭ್ಯಾಂ ಸಶರಂ ಚಾಪಂ ವ್ಯಥಿತಸ್ಯಾಪತದ್ಭುವಿ ॥ 36 ॥
ತಸ್ಯಾಹಂ ಕರುಣಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ನಿಶಿ ಲಾಲವತೋ ಬಹು ।
ಸಮ್ಭ್ರಾನ್ತ ಶ್ಶೋಕವೇಗೇನ ಭೃಶಮಾಸಂ ವಿಚೇತನಃ ॥ 37 ॥
ತಂ ದೇಶಮಹಮಾಗಮ್ಯ ದೀನಸತ್ತ್ವಸ್ಸುದುರ್ಮನಾಃ ।
ಅಪಶ್ಯಮಿಷುಣಾ ತೀರೇ ಸರಯ್ವಾಸ್ತಾಪಸಂ ಹತಮ್ ॥ 38 ॥
ಅವಕೀರ್ಣ ಜಟಾಭಾರಂ ಪ್ರವಿದ್ಧಕಲಶೋದಕಮ್ ।
ಪಾಂಸುಶೋಣಿತದಿಗ್ಧಾಙ್ಗಂ ಶಯಾನಂ ಶಲ್ಯಪೀಡಿತಮ್ ॥ 39 ॥
ಸ ಮಾಮುದ್ವೀಕ್ಷ್ಯ ನೇತ್ರಾಭ್ಯಾಂ ತ್ರಸ್ತಮಸ್ವಸ್ಥಚೇತಸಮ್ ।
ಇತ್ಯುವಾಚ ತತಃ ಕ್ರೂರಂ ದಿಧಕ್ಷನ್ನಿವ ತೇಜಸಾ ॥ 40 ॥
ಕಿಂ ತವಾಪಕೃತಂ ರಾಜನ್ವನೇ ನಿವಸತಾ ಮಯಾ ।
ಜಿಹೀರ್ಷುರಮ್ಭೋ ಗುರ್ವುರ್ಥಂ ಯದಹಂ ತಾಡಿತಸ್ತ್ವಯಾ ॥ 41 ॥
ಏಕೇನ ಖಲು ಬಾಣೇನ ಮರ್ಮಣ್ಯಭಿಹತೇ ಮಯಿ ।
ದ್ವಾವನ್ಧೌ ನಿಹತೌ ವೃದ್ಧೌ ಮಾತಾ ಜನಯಿತಾ ಚ ಮೇ ॥ 42 ॥
ತೌ ಕಥಂ ದುರ್ಬಲಾವನ್ಧೌ ಮತ್ಪ್ರತೀಕ್ಷೌ ಪಿಪಾಸಿತೌ ।
ಚಿರಮಾಶಾಕೃತಾಂ ತೃಷ್ಣಾಂ ಕಷ್ಟಾಂ ಸನ್ಧಾರಯಿಷ್ಯತಃ ॥ 43 ॥
ನ ನೂನಂ ತಪಸೋ ವಾಸ್ತಿ ಫಲಯೋಗಶ್ಶ್ರುತಸ್ಯ ವಾ ।
ಪಿತಾ ಯನ್ಮಾಂ ನ ಜಾನಾತಿ ಶಯಾನಂ ಪತಿತಂ ಭುವಿ ॥ 44 ॥
ಜಾನನ್ನಪಿ ಚ ಕಿಂ ಕುರ್ಯಾದಶಕ್ತಿರಪರಿಕ್ರಮಃ ।
ಭಿದ್ಯಮಾನಮಿವಾಶಕ್ತ ಸ್ತ್ರತುಮನ್ಯೋ ನಗೋ ನಗಮ್ ॥ 45 ॥
ಪಿತುಸ್ತ್ವಮೇವ ಮೇ ಗತ್ವಾ ಶೀಘ್ರಮಾಚಕ್ಷ್ಯ ರಾಘವ ।
ನ ತ್ವಾಮನುದಹೇತ್ಕ್ರುದ್ಧೋ ವನಂ ವಹ್ನಿರಿವೈಧಿತಃ ॥ 46 ॥
ಇಯಮೇಕಪದೀ ರಾಜನ್ಯತೋ ಮೇ ಪಿತುರಾಶ್ರಮಃ ।
ತಂ ಪ್ರಸಾದಯ ಗತ್ವಾ ತ್ವಂ ನ ತ್ವಾಂ ಸ ಕುಪಿತಶ್ಶಪೇತ್ ॥ 47 ॥
ವಿಶಲ್ಯಂ ಕುರು ಮಾಂ ರಾಜನ್ಮರ್ಮ ಮೇ ನಿಶಿತಶ್ಶರಃ ।
ರುಣದ್ಧಿ ಮೃದುಸೋತ್ಸೇಧಂ ತೀರಮಮ್ಬುರಯೋ ಯಥಾ ॥ 48 ॥
ಸಶಲ್ಯಃ ಕ್ಲಿಶ್ಯತೇ ಪ್ರಾಣೈರ್ವಿಶಲ್ಯೋ ವಿನಶಿಷ್ಯತಿ ।
ಇತಿ ಮಾಮವಿಶಚ್ಚಿನ್ತಾ ತಸ್ಯ ಶಲ್ಯಾಪಕರ್ಷಣೇ ॥ 49 ॥
ದುಃಖಿತಸ್ಯ ಚ ದೀನಸ್ಯ ಮಮ ಶೋಕಾತುರಸ್ಯ ಚ ।
ಲಕ್ಷಯಾಮಾಸ ಹೃದಯೇ ಚಿನ್ತಾಂ ಮುನಿಸುತಸ್ತದಾ ॥ 50 ॥
ತಾಮ್ಯಮಾನಸ್ಸ ಮಾಂ ಕೃಚ್ಛ್ರಾದುವಾಚ ಪರಮಾರ್ತವತ್ ।
ಸೀದಮಾನೋ ವಿವೃತ್ತಾಙ್ಗೋ ವೇಷ್ಟಮಾನೋ ಗತಃ ಕ್ಷಯಮ್ ॥ 51 ॥
ಸಂಸ್ತಭ್ಯ ಶೋಕಂ ಧೈರ್ಯೇಣ ಸ್ಥಿರಚಿತ್ತೋ ಭವಾಮ್ಯಹಮ್ ।
ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯಾಕೃತಂ ಪಾಪಂ ಹೃದಯಾದಪನೀಯತಾಮ್ ॥ 52 ॥
ನ ದ್ವಿಜಾತಿರಹಂ ರಾಜನ್ಮಾ ಭೂತ್ತೇ ಮನಸೋ ವ್ಯಥಾ ।
ಶೂದ್ರಾಯಾಮಸ್ಮಿ ವೈಶ್ಯೇನ ಜಾತೋ ಜನಪದಾಧಿಪ ॥ 53 ॥
ಇತೀವ ವದತಃ ಕೃಚ್ಛ್ರಾದ್ಬಾಣಾಭಿಹತಮರ್ಮಣಃ ವಿಘೂರ್ಣತೋ ವಿಚೇಷ್ಟಸ್ಯ ವೇಪಮಾನಸ್ಯ ಭೂತಲೇ ।
ತಸ್ಯತ್ವಾನಮ್ಯಮಾನಸ್ಯ ತಂ ಬಾಣಮಹಮುದ್ಧರಂ ಸ ಮಾಮುದ್ವೀಕ್ಷ್ಯ ಸನ್ತ್ರಸ್ತೋ ಜಹೌ ಪ್ರಾಣಾಂಸ್ತಪೋಧನಃ ॥ 54 ॥
ಜಲಾರ್ದ್ರಗಾತ್ರನ್ತು ವಿಲಪ್ಯ ಕೃಚ್ಛ್ರಾನ್ಮರ್ಮವ್ರಣಂ ಸನ್ತತಮುಚ್ಛವಸನ್ತಮ್ ।
ತತ ಸ್ಸರಯ್ವಾಂ ತಮಹಂ ಶಯಾನಂ ಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ಭದ್ರೇಽಸ್ಮಿ ಭೃಶಂ ವಿಷಣ್ಣಃ ॥ 55 ॥
ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡೇ ತ್ರಿಷಷ್ಟಿತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ॥
