શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અયોધ્યાકાંડમ્ ।
અથ ષડધિકશતતમસ્સર્ગઃ ।
એવમુક્ત્વા તુ વિરતે રામે વચનમર્થવત્ ।
તતો મંદાકિનીતીરે રામં પ્રકૃતિવત્સલમ્ ॥ 1 ॥
ઉવાચ ભરત શ્ચિત્રં ધાર્મિકો ધાર્મિકં વચઃ ।
કો હિ સ્યાદીદૃશો લોકે યાદૃશ સ્ત્વમરિંદમઃ ॥ 2 ॥
ન ત્વાં પ્રવ્યથયેદ્દુઃખં પ્રીતિર્વા નપ્રહર્ષયેત્ ।
સમ્મતશ્ચાસિ વૃદ્ધાનાં તાંશ્ચ પૃચ્છસિ સંશયાન્ ॥ 3 ॥
કો હિ સ્યાદીદૃશો લોકે યાદૃશ સ્ત્વમરિંદમ ॥ 4 ॥
ન ત્વાં પ્રવ્યથયેદ્દુઃખં પ્રીતિર્વા નપ્રહર્ષયેત્ ।
સમ્મતશ્ચાસિ વૃદ્ધાનાં તાંશ્ચ પૃચ્છસિ સંશયાન્ ॥ 5 ॥
યથા મૃત સ્તથા જીવન્યથાઽસતિ તથા સતિ ।
યસ્યૈષ બુદ્ધિલાભ સ્સ્યાત્પરિતપ્યેત કેન સઃ ॥ 6 ॥
પરાવરજ્ઞો યશ્ચ સ્યાદ્ યથા ત્વં મનુજાધિપ ।
સ એવ વ્યસનં પ્રાપ્ય ન વિષીદિતુમર્હતિ ॥ 7 ॥
અમરોપમસત્ત્વ સ્ત્વં મહાત્મા સત્યસંગરઃ ।
સર્વજ્ઞ સ્સર્વદર્શી ચ બુદ્ધિમાંશ્ચાસિ રાઘવ ॥ 8 ॥
ન ત્વામેવં ગુણૈર્યુક્તં પ્રભવાભવકોવિદમ્ ।
અવિષહ્યતમં દુઃખમાસાદયિતુમર્હતિ ॥ 9 ॥
પ્રોષિતે મયિ યત્પાપં માત્રા મત્કારણાત્કૃતમ્ ।
ક્ષુદ્રયા તદનિષ્ટં મે પ્રસીદતુ ભવાન્મમ ॥ 10 ॥
ધર્મબંધેન બદ્ધોઽસ્મિ તેનેમાં નેહ માતરમ્ ।
હન્મિતીવ્રેણ દંડેન દંડાર્હાં પાપકારિણીમ્ ॥ 11 ॥
કથં દશરથા જ્જાત શ્શુદ્ધાભિજનકર્મણઃ ।
જાનન્ ધર્મમધર્મિષ્ઠં કુર્યાં કર્મ જુગુપ્સિતમ્ ॥ 12 ॥
ગુરુઃ ક્રિયાવાન્વૃદ્ધશ્ચ રાજા પ્રેતઃ પિતેતિચ ।
તાતં ન પરિગર્હેયં દૈવતં ચેતિ સંસદિ ॥ 13 ॥
કો હિ ધર્માર્થયોર્હીનમીદૃશં કર્મ કિલ્બિષમ્ ।
સ્ત્રિયાઃ પ્રિયં ચિકીર્ષુ સ્સન્કુર્યાદ્ધર્મજ્ઞ ધર્મવિત્ ॥ 14 ॥
અંતકાલે હિ ભૂતાનિ મુહ્યંતીતિ પુરા શ્રુતિઃ ।
રાજ્ઞૈવં કુર્વતા લોકે પ્રત્યક્ષં સા શ્રુતિઃ કૃતા ॥ 15 ॥
સાધ્વર્થમભિસંધાય ક્રોધાન્મોહાચ્ચ સાહસાત્ ।
તાતસ્ય યદતિક્રાંતં પ્રત્યાહરતુ તદ્ભવાન્ ॥ 16 ॥
પિતુર્હિ સમતિક્રાંતં પુત્રો યસ્સાધુ મન્યતે ।
તદપત્યં મતં લોકે વિપરીતમતોઽન્યથા ॥ 17 ॥
તદપત્યં ભવાનસ્તુ મા ભવાન્ દુષ્કૃતં પિતુઃ ।
અભિપત્તા કૃતં કર્મ લોકે ધીરવિગર્હિતમ્ ॥ 18 ॥
કૈકેયીં માં ચ તાતં ચ સુહૃદો બાંધવાંશ્ચ નઃ ।
પૌરજાનપદાન્સર્વાંસ્ત્રાતુ સર્વમિદં ભવાન્ ॥ 19 ॥
ક્વ ચારણ્યં ક્વચ ક્ષાત્રં ક્વ જટાઃ ક્વ ચ પાલનમ્ ।
ઈદૃશં વ્યાહતં કર્મ ન ભવાન્કર્તુમર્હતિ ॥ 20 ॥
એષ હિ પ્રથમો ધર્મઃ ક્ષત્રિયસ્યાભિષેચનમ્ ।
યેન શક્યં મહાપ્રાજ્ઞ પ્રજાનાં પરિપાલનમ્ ॥ 21 ॥
કશ્ચ પ્રત્યક્ષમુત્સૃજ્ય સંશયસ્થ મલક્ષણમ્ ।
આયતિસ્થં ચરે દ્ધર્મં ક્ષત્રબંદુરનિશ્ચિતમ્ ॥ 22 ॥
અથ ક્લેશજ મેવ ત્વં ધર્મં ચરિતુ મિચ્છસિ ।
ધર્મેણ ચતુરો વર્ણાન્પાલયન્ ક્લેશ માપ્નુહિ ॥ 23 ॥
ચતુર્ણામાશ્રમાણાં હિ ગાર્હસ્થ્યં શ્રેષ્ઠમુત્તમમ્ ।
આહુર્ધર્મજ્ઞ ધર્મજ્ઞાસ્તં કથં ત્યક્તુ મર્હસિ ॥ 24 ॥
શ્રુતેન બાલઃ સ્થાનેન જન્મના ભવતો હ્યહમ્ ।
સ કથં પાલયિષ્યામિ ભૂમિં ભવતિ તિષ્ઠતિ ॥ 25 ॥
હીનબુદ્ધિગુણો બાલો હીનઃ સ્થાનેન ચાપ્યહમ્ ।
ભવતા ચ વિનાભૂતો ન વર્તયિતુમુત્સુહે ॥ 26 ॥
ઇદં નિખિલ મવ્યગ્રં રાજ્યં પિત્ર્યમકંટકમ્ ।
અનુશાધિ સ્વધર્મેણ ધર્મજ્ઞ સહબાંધવૈઃ ॥ 27 ॥
ઇહૈવ ત્વાઽભિષિંચંતુ સર્વાઃ પ્રકૃતય સ્સહ ।
ઋત્વિજ સ્સવસિષ્ઠાશ્ચ મંત્રવિન્મંત્રકોવિદાઃ ॥ 28 ॥
અભિષિક્તસ્ત્વમસ્માભિરયોધ્યાં પાલને વ્રજ ।
વિજિત્ય તરસા લોકાન્મરુદ્ભિરિવ વાસવઃ ॥ 29 ॥
ઋણાનિ ત્રીણ્યપાકુર્વંદુર્હૃદસ્સાધુ નિર્દહન્ ।
સુહૃદસ્તર્પયન્કામૈસ્ત્વમેવાત્રાનુશાધિ મામ્ ॥ 30 ॥
અદ્યાઽર્ય મુદિતા સ્સંતુ સુહૃદસ્તેઽભિષેચને ।
અદ્ય ભીતાઃ પલાયંતાં દુર્હૃદસ્તે દિશો દશ ॥ 31 ॥
આક્રોશં મમ માતુશ્ચ પ્રમૃજ્ય પુરુષર્ષભ ।
અદ્ય તત્ર ભવંતં ચ પિતરં રક્ષ કિલ્બિષાત્ ॥ 32 ॥
શિરસા ત્વાઽભિયાચેઽહં કુરુષ્વ કરુણાં મયિ ।
બાંધવેષુ ચ સર્વેષુ ભૂતેષ્વિવ મહેશ્વરઃ ॥ 33 ॥
અથૈતત્પૃષ્ઠતઃ કૃત્વા વનમેવ ભવાનિતઃ ।
ગમિષ્યતિ ગમિષ્યામિ ભવતા સાર્ધમપ્યહમ્ ॥ 34 ॥
તથાહિ રામો ભરતેન તામ્યતા પ્રસાદ્યમાનશ્શિરસા મહીપતિઃ ।
નચૈવ ચક્રે ગમનાય સત્ત્વવાન્મતિં પિતુસ્તદ્વચને પ્રતિષ્ઠિતઃ ॥ 35 ॥
તદદ્ભુતં સ્થૈર્યમવેક્ષ્ય રાઘવે સમં જનો હર્ષમવાપ દુઃખિતઃ ।
ન યાત્યયોધ્યામિતિ દુઃખિતોઽભવત્ સ્થિરપ્રતિજ્ઞત્વમવેક્ષ્ય હર્ષિતઃ ॥ 36 ॥
તમૃત્વિજો નૈગમયૂથવલ્લભાસ્તદા વિસંજ્ઞાશ્રુકલાશ્ચ માતરઃ ।
તથા બ્રુવાણં ભરતં પ્રતુષ્ટુવુઃ પ્રણમ્ય રામં ચ યયાચિરે સહ ॥ 37 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અયોધ્યાકાંડે ષડધિકશતતમસ્સર્ગઃ ॥
