ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಕಿಷ್ಕಿನ್ಧಾಕಾಣ್ಡಮ್ ।
ಅಥ ಚತುರ್ವಿಂಶಸ್ಸರ್ಗಃ ।
ತಾಂ ಚಾಶ್ರುವೇಗೇನ ದುರಾಸದೇನ ತ್ವಭಿಪ್ಲುತಾಂ ಶೋಕಮಹಾರ್ಣವೇನ ।
ಪಶ್ಯಂಸ್ತದಾ ವಾಲ್ಯನುಜಸ್ತರಸ್ವೀ ಭ್ರಾತುರ್ವಧೇನಾಪ್ರತಿಮೇನ ತೇಪೇ ॥ 1 ॥
ಸ ಬಾಷ್ಪಪೂರ್ಣೇನ ಮುಖೇನ ವೀಕ್ಷ್ಯ ಕ್ಷಣೇನ ನಿರ್ವಿಣ್ಣಮನಾ ಮನಸ್ವೀ ।
ಜಗಾಮ ರಾಮಸ್ಯ ಶನೈಸ್ಸಮೀಪಂ ಭೃತ್ಯೈರ್ವೃತಸಮ್ಪರಿದೂಯಮಾನಃ ॥ 2 ॥
ಸ ತಂ ಸಮಾಸಾದ್ಯ ಗೃಹೀತಚಾಪ ಮುದಾತ್ತಮಾಶೀವಿಷತುಲ್ಯಬಾಣಮ್ ।
ಯಶಸ್ವಿನಂ ಲಕ್ಷಣಲಕ್ಷಿತಾಙ್ಗ ಮವಸ್ಥಿತಂ ರಾಘವ ಮಿತ್ಯುವಾಚ ॥ 3 ॥
ಯಥಾ ಪ್ರತಿಜ್ಞಾತಮಿದಂ ನರೇನ್ದ್ರ ಕೃತಂ ತ್ವಯಾ ದೃಷ್ಟಫಲಂ ಚ ಕರ್ಮ ।
ಮಮಾದ್ಯ ಭೋಗೇಷು ನರೇನ್ದ್ರಪುತ್ರ ಮನೋ ನಿವೃತ್ತಂ ಸಹಜೀವಿತೇನ ॥ 4 ॥
ಅಸ್ಯಾಂ ಮಹಿಷ್ಯಾಂ ತು ಭೃಶಂ ರುದನ್ತ್ಯಾ ಪುರೇ ಚ ವಿಕ್ರೋಶತಿ ದುಃಖತಪ್ತೇ ।
ಹತೇಽಗ್ರಜೇ ಸಂಶಯಿತೇಽಙ್ಗದೇ ಚ ನ ರಾಮ ರಾಜ್ಯೇ ರಮತೇ ಮನೋ ಮೇ ॥ 5 ॥
ಕ್ರೋಧಾದಮರ್ಷಾದತಿವಿಪ್ರಧರ್ಷಾ ದ್ಭ್ರಾತುರ್ವಧೋ ಮೇಽನುಮತಃ ಪುರಸ್ತಾತ್ ।
ಹತೇ ತ್ವಿದಾನೀಂ ಹರಿಯೂಥಪೇಽಸ್ಮಿನ್ ಸುತೀವ್ರಮಿಕ್ಷ್ವಾಕುಕುಮಾರ ತಪ್ಸ್ಯೇ ॥ 6 ॥
ಶ್ರೇಯೋಽದ್ಯ ಮನ್ಯೇ ಮಮ ಶೈಲಮುಖ್ಯೇ ತಸ್ಮಿನ್ನಿವಾಸಶ್ಚಿರಮೃಶ್ಯಮೂಕೇ ।
ಯಥಾ ತಥಾ ವರ್ತಯತಸ್ಸ್ವವೃತ್ತ್ಯಾ ನೇಮಂ ನಿಹತ್ಯ ತ್ರಿದಿವಸ್ಯ ಲಾಭಃ ॥ 7 ॥
ನ ತ್ವಾಂ ಜಿಘಾಂಸಾಮಿ ಚರೇತಿ ಯನ್ಮಾ ಮಯಂ ಮಹಾತ್ಮಾ ಮತಿಮಾನುವಾಚ ।
ತಸ್ಯೈವ ತದ್ರಾಮ ವಚೋಽನುರೂಪ ಮಿದಂ ಪುನಃ ಕರ್ಮ ಚ ಮೇಽನುರೂಪಮ್ ॥ 8 ॥
ಭ್ರಾತಾ ಕಥಂ ನಾಮ ಮಹಾಗುಣಸ್ಯ ಭ್ರಾತುರ್ವಧಂ ರಾಘವ ರೋಚಯೇತ ।
ರಾಜ್ಯಸ್ಯ ದುಃಖಸ್ಯ ಚ ವೀರ ಸಾರಂ ವಿಚಿನ್ತಯನ್ಕಾಮಪುರಸ್ಕೃತಽಸ್ಸನ್ ॥ 9 ॥
ವಧೋ ಹಿ ಮೇ ಮತೋ ನಾಸೀತ್ಸ್ವಮಾಹಾತ್ಮ್ಯಾವ್ಯತಿಕ್ರಮಾತ್ ।
ಮಮಾಽಸೀದ್ಬುದ್ಧಿದೌರಾತ್ಮ್ಯಾತ್ಪ್ರಾಣಹಾರೀ ವ್ಯತಿಕ್ರಮಃ ॥ 10 ॥
ದ್ರುಮಶಾಖಾವಭಗ್ನೋಽಹಂ ಮುಹುರ್ತಂ ಪರಿನಿಷ್ಟನನ್ ।
ಸಾನ್ತ್ವಯಿತ್ವಾ ತ್ವನೇನೋಕ್ತೋ ನ ಪುನಃ ಕರ್ತುಮರ್ಹಸಿ ॥ 11 ॥
ಭ್ರಾತೃತ್ವಮಾರ್ಯಭಾವಶ್ಚ ಧರ್ಮಶ್ಚಾನೇನ ರಕ್ಷಿತಃ ।
ಮಯಾ ಕ್ರೋಧಶ್ಚ ಕಾಮಶ್ಚ ಕಪಿತ್ವಂ ಚ ಪ್ರದರ್ಶಿತಮ್ ॥ 12 ॥
ಅಚಿನ್ತನೀಯಂ ಪರಿವರ್ಜನೀಯ ಮನೀಪ್ಸನೀಯಂ ಸ್ವನವೇಕ್ಷಣೀಯಮ್ ।
ಪ್ರಾಪ್ತೋಽಸ್ಮಿ ಪಾಪ್ಮಾನಮಿಮಂ ನರೇನ್ದ್ರ ಭ್ರಾತುರ್ವಧಾತ್ತ್ವಾಷ್ಟ್ರವಧಾದಿವೇನ್ದ್ರಃ ॥ 13 ॥
ಪಾಪ್ಮಾನಮಿನ್ದ್ರಸ್ಯ ಮಹೀ ಜಲಂ ಚ ವೃಕ್ಷಾಶ್ಚ ಕಾಮಂ ಜಗೃಹುಃ ಸ್ತ್ರಿಯಶ್ಚ ।
ಕೋ ನಾಮ ಪಾಪ್ಮಾನಮಿಮಂ ಕ್ಷಮೇತ ಶಾಖಾಮೃಗಸ್ಯ ಪ್ರತಿಪತ್ತುಮಿಚ್ಛೇತ್ ॥ 14 ॥
ನಾರ್ಹಾಮಿ ಸಮ್ಮಾನಮಿಮಂ ಪ್ರಜಾನಾಂ ನ ಯೌವರಾಜ್ಯಂ ಕುತ ಏವ ರಾಜ್ಯಮ್ ।
ಅಧರ್ಮಯುಕ್ತಂ ಕುಲನಾಶಯುಕ್ತ ಮೇವಂವಿಧಂ ರಾಘವ ಕರ್ಮ ಕೃತ್ವಾ ॥ 15 ॥
ಪಾಪಸ್ಯ ಕರ್ತಾಽಸ್ಮಿ ವಿಗರ್ಹಿತಸ್ಯ ಕ್ಷುದ್ರಸ್ಯ ಲೋಕಾಪಕೃತಸ್ಯ ಚೈವ ।
ಶೋಕೋ ಮಹಾನ್ಮಾಮಭಿವರ್ತತೇಽಯಂ ವೃಷ್ಟೇರ್ಯಥಾ ನಿಮ್ನಮಿವಾಮ್ಬುವೇಗಃ ॥ 16 ॥
ಸೋದರ್ಯಘಾತಾಪರಗಾತ್ರವಾಲಃ ಸನ್ತಾಪಹಸ್ತಾಕ್ಷಿಶಿರೋವಿಷಾಣಃ ।
ಏನೋಮಯೋ ಮಾಮಭಿಹನ್ತಿ ಹಸ್ತೀ ದೃಪ್ತೋ ನದೀಕೂಲಮಿವ ಪ್ರವೃದ್ಧಃ ॥ 17 ॥
ಅಂಹೋ ಬತೇದಂ ನೃವರಾವಿಷಹ್ಯಂ ನಿವರ್ತತೇ ಮೇ ಹೃದಿ ಸಾಧುವೃತ್ತಮ್ ।
ವಿವರ್ಣಮಗ್ನೌ ಪರಿತಪ್ಯಮಾನಂ ಕಿಟ್ಟಂ ಯಥಾ ರಾಘವ ಜಾತರೂಪಮ್ ॥ 18 ॥
ಮಹಾಬಲಾನಾಂ ಹರಿಯೂಥಪಾನಾ ಮಿದಂ ಕುಲಂ ರಾಘವ ಮನ್ನಿಮಿತ್ತಮ್ ।
ಅಸ್ಯಾಙ್ಗದಪ್ಯಾಪಿ ಚ ಶೋಕತಾಪಾ ದರ್ಧಸ್ಥಿತಪ್ರಾಣಮಿತೀವ ಮನ್ಯೇ ॥ 19 ॥
ಸುತಸ್ಸುಲಭ್ಯಸ್ಸುಜನಸ್ಸುವಶ್ಯಃ ಕುತಸ್ತು ಪುತ್ರಸ್ಸದೃಶೋಽಙ್ಗದೇನ ।
ನ ಚಾಪಿ ವಿದ್ಯೇತ ಸ ವೀರ ದೇಶೋ ಯಸ್ಮಿನ್ಭವೇತ್ಸೋದರಸನ್ನಿಕರ್ಷಃ ॥ 20 ॥
ಯದ್ಯಙ್ಗದೋ ವೀರವರಾರ್ಹ ಜೀವೇತ್ ಜೀವೇಚ್ಛ ಮಾತಾ ಪರಿಪಾಲನಾರ್ಥಮ್ ।
ವಿನಾ ತು ಪುತ್ರಂ ಪರಿತಾಪದೀನಾ ತಾರಾ ನ ಜೀವೇದಿತಿ ನಿಶ್ಚಿತಂ ಮೇ ॥ 21 ॥
ಸೋಽಹಂ ಪ್ರವೇಕ್ಷ್ಯಾಮ್ಯತಿದೀಪ್ತಮಗ್ನಿಂ ಭ್ರಾತ್ರಾ ಚ ಪುತ್ರೇಣ ಚ ಸಖ್ಯಮಿಚ್ಛನ್ ।
ಇಮೇ ವಿಚೇಷ್ಯನ್ತಿ ಹರಿಪ್ರವೀರಾ ಸ್ಸೀತಾಂ ನಿದೇಶೇ ತವ ವರ್ತಮಾನಾಃ ॥ 22 ॥
ಕೃತ್ಸ್ನಂ ತು ತೇ ಸೇತ್ಸ್ಯತಿ ಕಾರ್ಯಮೇತ ನ್ಮಯ್ಯಪ್ರತೀತೇ ಮನುಜೇನ್ದ್ರಪುತ್ರ ಕುಲಸ್ಯ ಹನ್ತಾರಮಜೀವನಾರ್ಹಂ ರಾಮಾನುಜಾನೀಹಿ ಕೃತಾಗಸಂ ಮಾಮ್ ॥ 23 ॥
ಇತ್ಯೇವಮಾರ್ತಸ್ಯ ರಘುಪ್ರವೀರಃ ಶ್ರುತ್ವಾ ವಚೋ ವಾಲ್ಯನುಜಸ್ಯ ತಸ್ಯ ।
ಸಞ್ಜಾತಬಾಷ್ಪಃ ಪರವೀರಹನ್ತಾ ರಾಮೋ ಮುಹೂರ್ತಂ ವಿಮನಾ ಬಭೂವ ॥ 24 ॥
ತಸ್ಮಿನ್ ಕ್ಷಣೇಽಭೀಕ್ಷ್ಣಮವೇಕ್ಷ್ಯಮಾಣಃ ಕ್ಷಿತಿಕ್ಷಮಾವಾನ್ಭುವನಸ್ಯ ಗೋಪ್ತಾ ।
ರಾಮೋ ರುದನ್ತೀಂ ವ್ಯಸನೇ ನಿಮಗ್ನಾಂ ಸಮುತ್ಸುಕಃ ಸೋಽಥ ದದರ್ಶ ತಾರಾಮ್ ॥ 25 ॥
ತಾಂ ಚಾರುನೇತ್ರಾಂ ಕಪಿಸಿಂಹನಾಥಾಂ ಪತಿಂ ಸಮಾಶ್ಲಿಷ್ಯ ತದಾ ಶಯಾನಾಮ್ ।
ಉತ್ಥಾಪಯಾಮಾಸುರದೀನಸತ್ತ್ವಾಂ ಮನ್ತ್ರಿಪ್ರಧಾನಾಃ ಕಪಿವೀರಪತ್ನೀಮ್ ॥ 26 ॥
ಸಾ ವಿಸ್ಫುರನ್ತೀ ಪರಿರಭ್ಯಮಾಣಾ ಭರ್ತುಸ್ಸಕಾಶಾದಪನೀಯಮಾನಾ ।
ದದರ್ಶ ರಾಮಂ ಶರಚಾಪಪಾಣಿಂ ಸ್ವತೇಜಸಾ ಸೂರ್ಯಮಿವ ಜ್ವಲನ್ತಮ್ ॥ 27 ॥
ಸುಸಂವೃತಂ ಪಾರ್ಥಿಪಲಕ್ಷಣೈಶ್ಚ ತಂ ಚಾರುನೇತ್ರಂ ಮೃಗಶಾಬನೇತ್ರಾ ।
ಅದೃಷ್ಟಪೂರ್ವಂ ಪುರುಷಪ್ರಧಾನ ಮಯಂ ಸ ಕಾಕುತ್ಸ್ಥ ಇತಿ ಪ್ರಜಜ್ಞೇ ॥ 28 ॥
ತಸ್ಯೇನ್ದ್ರಕಲ್ಪಸ್ಯ ದುರಾಸದಸ್ಯ ಮಹಾನುಭಾವಸ್ಯ ಸಮೀಪಮಾರ್ಯಾ ।
ಆರ್ತಾಽತಿತೂರ್ಣಂ ವ್ಯಸನಾಭಿಪನ್ನಾ ಜಗಾಮ ತಾರಾ ಪರಿವಿಹ್ವಲನ್ತೀ ॥ 29 ॥
ಸಾ ತಂ ಸಮಾಸಾದ್ಯ ವಿಶುದ್ಧಸತ್ತ್ವಾ ಶೋಕೇನ ಸಮ್ಭ್ರಾನ್ತಶರೀರಭಾವಾ ।
ಮನಸ್ವಿನೀ ವಾಕ್ಯಮುವಾಚ ತಾರಾ ರಾಮಂ ರಣೋತ್ಕರ್ಷಣಲಬ್ಧಲಕ್ಷಮ್ ॥ 30 ॥
ತ್ವಮಪ್ರಮೇಯಶ್ಚ ದುರಾಸದಶ್ಚ ಜಿತೇನ್ದ್ರಿಯಶ್ಚೋತ್ತಮಧಾರ್ಮಿಕಶ್ಚ ।
ಅಕ್ಷಯ್ಯಕೀರ್ತಿಶ್ಚ ವಿಚಕ್ಷಣಶ್ಚ ಕ್ಷಿತಿಕ್ಷಮಾವಾನ್ಕ್ಷತಜೋಪಮಾಕ್ಷಃ ॥ 31 ॥
ತ್ವಮಾತ್ತಬಾಣಾಸನಬಾಣಪಾಣಿ ರ್ಮಹಾಬಲಸ್ಸಂಹನನೋಪಪನ್ನಃ ।
ಮನುಷ್ಯದೇಹಾಭ್ಯುದಯಂ ವಿಹಾಯ ದಿವ್ಯೇನ ದೇಹಾಭ್ಯುದಯೇನ ಯುಕ್ತಃ ॥ 32 ॥
ಯೇನೈಕ ಬಾಣೇನ ಹತಃ ಪ್ರಿಯೋ ಮೇ ತೇನೈವ ಮಾಂ ತ್ವಂ ಜಹಿ ಸಾಯಕೇನ ।
ಹತಾ ಗಮಿಷ್ಯಾಮಿ ಸಮೀಪಮಸ್ಯ ನ ಮಾಮೃತೇ ರಾಮ ರಮೇತ ವಾಲೀ ॥ 33 ॥
ಸ್ವರ್ಗೇಽಪಿ ಪದ್ಮಾಮಲಪತ್ರನೇತ್ರ ಸ್ಸಮೇತ್ಯ ಸಮ್ಪ್ರೇಕ್ಷ್ಯ ಚ ಮಾಮಪಶ್ಯನ್ ।
ನ ಹ್ಯೇಷ ಉಚ್ಚಾವಚತಾಮ್ರಚೂಡಾ ವಿಚಿತ್ರವೇಷಾಪ್ಸರಸೋಽಭಜಿಷ್ಯತ್ ॥ 34 ॥
ಸ್ವರ್ಗೇಽಪಿ ಶೋಕಂ ಚ ವಿವರ್ಣತಾಂ ಚ ಮಯಾ ವಿನಾ ಪ್ರಾಪ್ಪ್ಯತಿ ವೀರ ವಾಲೀ ।
ರಮ್ಯೇ ನಗೇನ್ದ್ರಸ್ಯ ತಟಾವಕಾಶೇ ವಿದೇಹಕನ್ಯಾರಹಿತೋ ಯಥಾ ತ್ವಮ್ ॥ 35 ॥
ತ್ವಂ ವೇತ್ಥ ಯಾವದ್ವನಿತಾವಿಹೀನಃ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ ದುಃಖಂ ಪುರುಷಃ ಕುಮಾರಃ ।
ತತ್ತ್ವಂ ಪ್ರಜಾನನ್ ಜಹಿ ಮಾಂ ನ ವಾಲೀ ದುಃಖಂ ಮಮಾದರ್ಶನಜಂ ಭಜೇತ ॥ 36 ॥
ಯಚ್ಚಾಪಿ ಮನ್ಯೇತ ಭವಾನ್ಮಹಾತ್ಮಾ ಸ್ತ್ರೀಘಾತದೋಷೋ ನ ಭವೇತ್ತು ಮಹ್ಯಮ್ ।
ಆತ್ಮೇಯಮಸ್ಯೇತಿ ಚ ಮಾಂ ಜಹಿ ತ್ವಂ ನ ಸ್ತ್ರೀವಧಸ್ಸ್ಯಾನ್ಮನುಜೇನ್ದ್ರಪುತ್ರ ॥ 37 ॥
ಶಾಸ್ತ್ರಪ್ರಯೋಗಾದ್ವಿವಿಧಾಚ್ಚ ವೇದಾ ದಾತ್ಮಾಹ್ಯನನ್ಯಃ ಪುರುಷಸ್ಯ ದಾರಾಃ ।
ದಾರಾಪ್ರದಾನಾನ್ನಹಿ ದಾನಮನ್ಯ ತ್ಪ್ರದೃಶ್ಯತೇ ಜ್ಞಾನವತಾಂ ಹಿ ಲೋಕೇ ॥ 38 ॥
ತ್ವಂ ಚಾಪಿ ಮಾಂ ತಸ್ಯ ಮಮ ಪ್ರಿಯಸ್ಯ ಪ್ರದಾಸ್ಯ ಸೇ ಧರ್ಮಮವೇಕ್ಷ್ಯ ವೀರ ಅನೇನ ದಾನೇನ ನ ಲಪ್ಸ್ಯಸೇ ತ್ವ ಮಧರ್ಮಯೋಗಂ ಮಮ ವೀರ ಘಾತಾತ್ ॥ 39 ॥
ಆರ್ತಾಮನಾಥಾಮಪನೀಯಮಾನಾ ಮೇವಂ ವಿಧಾಮರ್ಹಸಿ ಮಾಂ ನಿಹನ್ತುಮ್ ।
ಅಹಂ ಹಿ ಮಾತಙ್ಗವಿಲಾಸಗಾಮಿನಾ ಪ್ಲವಙ್ಗಮಾನಾಮೃಷಭೇಣ ಧೀಮತಾ ॥ 40 ॥
ವಿನಾ ವರಾರ್ಹೋತ್ತಮಹೇಮಮಾಲಿನಾ ಚಿರಂ ನ ಶಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ನರೇನ್ದ್ರ ಜೀವಿತುಮ್ ।
ಇತ್ಯೇವಮುಕ್ತಸ್ತು ವಿಭುರ್ಮಹಾತ್ಮಾ ತಾರಾಂ ಸಮಾಶ್ವಾಸ್ಯ ಹಿತಂ ಬಭಾಷೇ ॥ 41 ॥
ಮಾ ವೀರಭಾರ್ಯೇ ವಿಮತಿಂ ಕುರುಷ್ವ ಲೋಕೋ ಹಿ ಸರ್ವೋ ವಿಹಿತೋ ವಿಧಾತ್ರಾ ।
ತಂ ಚೈವ ಸರ್ವಂ ಸುಖದುಃಖಯೋಗಂ ಲೋಕೋಽಬ್ರವೀತ್ತೇನ ಕೃತಂ ವಿಧಾತ್ರಾ ॥ 42 ॥
ತ್ರಯೋಽಹಿ ಲೋಕಾ ವಿಹಿತಂ ವಿಧಾನಂ ನಾತಿಕ್ರಮನ್ತೇ ವಶಗಾ ಹಿ ತಸ್ಯ ।
ಪ್ರೀತಿಂ ಪರಾಂ ಪ್ರಾಪ್ಸ್ಯಸಿ ತಾಂ ತಥೈವ ಪುತ್ರಸ್ತು ತೇ ಪ್ರಾಪ್ಸ್ಯತಿ ಯೌವರಾಜ್ಯಮ್ ।
ಧಾತ್ರಾ ವಿಧಾನಂ ವಿಹಿತಂ ತಥೈವ ನ ಶೂರಪತ್ನಯಃ ಪರಿದೇವಯನ್ತಿ ॥ 43 ॥
ಆಶ್ವಾಸಿತಾ ತೇನ ತು ರಾಘವೇಣ ಪ್ರಭಾವಯುಕ್ತೇನ ಪರನ್ತಪೇನ ।
ಸಾ ವೀರಪತ್ನೀ ಧ್ವನತಾ ಮುಖೇನ ಸುವೇಷರೂಪಾ ವಿರರಾಮ ತಾರಾ ॥ 44 ॥
ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಕಿಷ್ಕಿನ್ಧಾಕಾಣ್ಡೇ ಚತುರ್ವಿಂಶಸ್ಸರ್ಗಃ ॥
