ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡಮ್ ।
ಅಥ ಅಷ್ಟಪಞ್ಚಾಶಸ್ಸರ್ಗಃ ।
ಪ್ರತ್ಯಾಶ್ವಸ್ತೋ ಯದಾ ರಾಜಾ ಮೋಹಾತ್ಪ್ರತ್ಯಾಗತಂ ಪುನಃ ।
ಅಥಾಽಜುಹಾವ ತಂ ಸೂತಂ ರಾಮವೃತ್ತಾನ್ತಕಾರಣಾತ್ ॥ 1 ॥
ಅಥ ಸೂತೋ ಮಹಾರಾಜಂ ಕೃತಾಞ್ಜಲಿರುಪಸ್ಥಿತಃ ।
ರಾಮಮೇವಾನುಶೋಚನ್ತಂ ದುಃಖಶೋಕಸಮನ್ವಿತಮ್ ॥ 2 ॥
ವೃದ್ಧಂ ಪರಮಸನ್ತಪ್ತಂ ನವಗ್ರಹಮಿವ ದ್ವಿಪಮ್ ।
ವಿನಿಶ್ವಸನ್ತಂ ಧ್ಯಾಯನ್ತಮಸ್ವಸ್ಥ ಮಿವ ಕುಙಞರಮ್ ॥ 3 ॥
ರಾಜಾ ತು ರಜಸಾ ಸೂತಂ ಧ್ವಸ್ತಾಙ್ಗಂ ಸಮುಪಸ್ಥಿತಮ್ ।
ಅಶ್ರುಪೂರ್ಣಮುಖಂ ದೀನಮುವಾಚ ಪರಮಾರ್ತವತ್ ॥ 4 ॥
ಕ್ವನು ವತ್ಸ್ಯತಿ ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ವೃಕ್ಷಮೂಲಮುಪಾಶ್ರಿತಃ ।
ಸೋಽತ್ಯನ್ತಸುಖಿತ ಸ್ಸೂತ ಕಿಮಶಿಷ್ಯತಿ ರಾಘವಃ ॥ 5 ॥
ದುಃಖಸ್ಯಾನುಚಿತೋ ದುಃಖಂ ಸುಮನ್ತ್ರ ಶಯನೋಚಿತಃ ।
ಭೂಮಿಪಾಲಾತ್ಮಜೋ ಭೂಮೌ ಶೇತೇ ಕಥಮನಾಥವತ್ ॥ 6 ॥
ಯಂ ಯಾನ್ತಮನುಯಾನ್ತಿ ಸ್ಮ ಪದಾತಿರಥಕುಞ್ಜರಾಃ ।
ಸ ವತ್ಸ್ಯತಿ ಕಥಂ ರಾಮೋ ವಿಜನಂ ವನ ಮಾಶ್ರಿತಃ ॥ 7 ॥
ವ್ಯಾಲೈರ್ಮೃಗೈರಾಚರಿತಂ ಕೃಷ್ಣಸರ್ಪನಿಷೇವಿತಮ್ ।
ಕಥಂ ಕುಮಾರೌ ವೈದೇಹ್ಯಾ ಸಾರ್ಧಂ ವನ ಮುಪಸ್ಥಿತೌ ॥ 8 ॥
ಸುಕುಮಾರ್ಯಾ ತಪಸ್ವಿನ್ಯಾ ಸುಮನ್ತ್ರ ಸಹ ಸೀತಯಾ ।
ರಾಜಪುತ್ರೌ ಕಥಂ ಪಾದೈರವರುಹ್ಯ ರಥಾದ್ಗತೌ ॥ 9 ॥
ಸಿದ್ಧಾರ್ಥಃ ಖಲು ಸೂತ ತ್ವಂ ಯೇನ ದೃಷ್ಟೌ ಮಮಾಽತ್ಮಜೌ ।
ವನಾನ್ತಂ ಪ್ರವಿಶನ್ತೌ ತಾವಶ್ವಿನಾವಿವಮನ್ದರಮ್ ॥ 10 ॥
ಕಿಮುವಾಚ ವಚೋ ರಾಮಃ ಕಿಮುವಾಚ ಚ ಲಕ್ಷ್ಮಣಃ ।
ಸುಮನ್ತ್ರ ವನಮಾಸಾದ್ಯ ಕಿಮುವಾಚ ಚ ಮೈಥಿಲೀ ॥ 11 ॥
ಆಸಿತಂ ಶಯಿತಂ ಭುಕ್ತಂ ಸೂತ ರಾಮಸ್ಯ ಕೀರ್ತಯ ।
ಜೀವಿಷ್ಯಾಮಹಮೇತೇನ ಯಯಾತಿರಿವ ಸಾಧುಷು ॥ 12 ॥
ಇತಿ ಸೂತೋ ನರೇನ್ದ್ರೇಣ ಬೋಧಿತ ಸ್ಸಜ್ಜಮಾನಯಾ ।
ಉವಾಚ ವಾಚಾ ರಾಜಾನಂ ಸ ಬಾಷ್ಪಪರಿಬದ್ಧಯಾ ॥ 13 ॥
ಅಬ್ರವೀನ್ಮಾಂ ಮಹಾರಾಜ ಧರ್ಮಮೇವಾನುಪಾಲಯನ್ ।
ಅಞ್ಜಲಿಂ ರಾಘವಃ ಕೃತ್ವಾ ಶಿರಸಾಽಭಿಪ್ರಣಮ್ಯ ಚ ॥ 14 ॥
ಸೂತ ಮದ್ವಚನಾತ್ತಸ್ಯ ತಾತಸ್ಯ ವಿದಿತಾತ್ಮನಃ ।
ಶಿರಸಾ ವನ್ದನೀಯಸ್ಯ ವನ್ದ್ಯೌ ಪಾದೌ ಮಹಾತ್ಮನಃ ॥ 15 ॥
ಸರ್ವಮನ್ತಃಪುರಂ ವಾಚ್ಯಂ ಸೂತ ಮದ್ವಚನಾತ್ತ್ವಯಾ ।
ಆರೋಗ್ಯಮವಿಶೇಷೇಣ ಯಥಾರ್ಹಂ ಚಾಭಿವಾದನಮ್ ॥ 16 ॥
ಮಾತಾ ಚ ಮಮ ಕೌಸಲ್ಯಾ ಕುಶಲಂ ಚಾಭಿವಾದನಮ್ ।
ಅಪ್ರಮಾದಂ ಚ ವಕ್ತವ್ಯಾ ಬ್ರೂಯಾಶ್ಚೈನಾಮಿದಂ ವಚಃ ॥ 17 ॥
ಧರ್ಮನಿತ್ಯಾ ಯಥಾಕಾಲಮಗ್ನ್ಯಗಾರಪರಾ ಭವ ।
ದೇವಿ ದೇವಸ್ಯ ಪಾದೌ ಚ ದೇವವತ್ಪರಿಪಾಲಯ ॥ 18 ॥
ಅಭಿಮಾನಂ ಚ ಮಾನಂ ಚ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ವರ್ತಸ್ವ ಮಾತೃಷು ।
ಅನು ರಾಜಾನಮಾರ್ಯಾಂ ಚ ಕೈಕೇಯೀಮಮ್ಬ ಕಾರಯ ॥ 19 ॥
ಕುಮಾರೇ ಭರತೇ ವೃತ್ತಿರ್ವರ್ತಿತವ್ಯಾ ಚ ರಾಜವತ್ ।
ಅರ್ಥಜ್ಯೇಷ್ಠಾ ಹಿ ರಾಜಾನೋ ರಾಜಧರ್ಮಮನುಸ್ಮರ ॥ 20 ॥
ಭರತಃ ಕುಶಲಂ ವಾಚ್ಯೋ ವಾಚ್ಯೋ ಮದ್ವಚನೇನ ಚ ।
ಸರ್ವಾಸ್ವೇವ ಯಥಾನ್ಯಾಯಂ ವೃತ್ತಿಂ ವರ್ತಸ್ವ ಮಾತೃಷು ॥ 21 ॥
ವಕ್ತವ್ಯಶ್ಚ ಮಹಾಬಾಹುರಿಕ್ಷ್ವಾಕುಕುಲನನ್ದನಃ ।
ಪಿತರಂ ಯೌವರಾಜ್ಯಸ್ಥೋ ರಾಜ್ಯಸ್ಥಮನುಪಾಲಯ ॥ 22 ॥
ಅತಿಕ್ರಾನ್ತವಯಾ ರಾಜಾ ಮಾಸ್ಮೈನಂ ವ್ಯವರೋರುಧಃ ।
ಕುಮಾರ ರಾಜ್ಯೇ ಜೀವ ತ್ವಂ ತಸ್ಯೈವಾಜ್ಞಾಪ್ರವರ್ತನಾತ್ ॥ 23 ॥
ಅಬ್ರವೀಚ್ಚಾಪಿ ಮಾಂ ಭೂಯೋ ಭೃಶಮಶ್ರೂಣಿ ವರ್ತಯನ್ ।
ಮಾತೇವ ಮಮ ಮಾತಾ ತೇ ದ್ರಷ್ಟವ್ಯಾ ಪುತ್ರಗರ್ಧಿನೀ ॥ 24 ॥
ಇತ್ಯೇವಂ ಮಾಂ ಮಹರಾಜ ಬ್ರುವನ್ನೇವ ಮಹಾಯಶಾಃ ।
ರಾಮೋ ರಾಜೀವತಾಮ್ರಾಕ್ಷೋ ಭೃಶಮಶ್ರೂಣ್ಯವರ್ತಯತ್ ॥ 25 ॥
ಲಕ್ಷ್ಮಣಸ್ತು ಸುಸಙ್ಕೃದ್ಧೋ ನಿಶ್ಶ್ವಸನ್ವಾಕ್ಯಮಬ್ರವೀತ್ ।
ಕೇನಾಯಮಪರಾಧೇನ ರಾಜಪುತ್ರೋ ವಿವಾಸಿತಃ ॥ 26 ॥
ರಾಜ್ಞಾ ತು ಖಲು ಕೈಕೇಯ್ಯಾ ಲಘುತ್ವಾಶ್ರಿತ್ಯ ಶಾಸನಮ್ ।
ಕೃತಂ ಕಾರ್ಯಮಕಾರ್ಯಂ ವಾ ವಯಂ ಯೇನಾಭಿಪೀಡಿತಾಃ ॥ 27 ॥
ಯದಿ ಪ್ರವ್ರಾಜಿತೋ ರಾಮೋ ಲೋಭಕಾರಣಕಾರಿತಮ್ ।
ವರದಾನನಿಮಿತ್ತಂ ವಾ ಸರ್ವಥಾ ದುಷ್ಕೃತಂ ಕೃತಮ್ ॥ 28 ॥
ಇದಂ ತಾವದ್ಯಥಾಕಾಮಮೀಶ್ವರಸ್ಯ ಕೃತೇ ಕೃತಮ್ ।
ರಾಮಸ್ಯ ತು ಪರಿತ್ಯಾಗೇ ನ ಹೇತು ಮುಪಲಕ್ಷಯೇ ॥ 29 ॥
ಅಸಮೀಕ್ಷಯ ಸಮಾರಬ್ಧಂ ವಿರುದ್ಧಂ ಬುಧ್ದಿಲಾಘವಾತ್ ।
ಜನಯಿಷ್ಯತಿ ಸಙ್ಕ್ರೋಶಂ ರಾಘವಸ್ಯ ವಿವಾಸನಮ್ ॥ 30 ॥
ಅಹಂ ತಾವನ್ಮಹಾರಾಜೇ ಪಿತೃತ್ವಂ ನೋಪಲಕ್ಷ್ಯೇ ।
ಭ್ರಾತಾ ಭರ್ತಾ ಚ ಬನ್ಧುಶ್ಚ ಪಿತಾ ಚ ಮಮ ರಾಘವಃ ॥ 31 ॥
ಸರ್ವರ್ಲೋಕಪ್ರಿಯಂ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಸರ್ವಲೋಕಹಿತೇ ರತಮ್ ।
ಸರ್ವಲೋಕೋಽನುರಜ್ಯೇತ ಕಥಂ ತ್ವಾಽನೇನಕರ್ಮಣಾ ॥ 32 ॥
ಸರ್ವಪ್ರಜಾಭಿರಾಮಂ ಹಿ ರಾಮಂ ಪ್ರವ್ರಾಜ್ಯ ಧಾರ್ಮಿಕಮ್ ।
ಸರ್ವಲೋಕಂ ವಿರುಧ್ಯೇಮಂ ಕಥಂ ರಾಜಾ ಭವಿಷ್ಯಸಿ ॥ 33 ॥
ಜಾನಕೀ ತು ಮಹಾರಾಜ ನಿಶ್ಶ್ವಸನ್ತೀ ಮನಸ್ವಿನೀ ।
ಭೂತೋಪಹತಚಿತ್ತೇವ ವಿಷ್ಠಿತಾ ವಿಸ್ಮೃತಾ ಸ್ಮಿತಾ ॥ 34 ॥
ಅದೃಷ್ಟಪೂರ್ವವ್ಯಸನಾ ರಾಜ್ಯಪುತ್ರೀ ಯಶಸ್ವಿನೀ ।
ತೇನ ದುಃಖೇನ ರುದತೀ ನೈವ ಮಾಂ ಕಿಞ್ಚಿದಬ್ರವೀತ್ ॥ 35 ॥
ಉದ್ವೀಕ್ಷಮಾಣಾ ಭರ್ತಾರಂ ಮುಖೇನ ಪರಿಶುಷ್ಯತಾ ।
ಮುಮೋಚ ಸಹಸಾ ಬಾಷ್ಪಂ ಮಾಂ ಪ್ರಯಾನ್ತಮುದೀಕ್ಷ್ಯ ಸಾ ॥ 36 ॥
ತಥೈವ ರಾಮೋಽಶ್ರುಮುಖಃ ಕೃತಾಞ್ಜಲಿಃ ಸ್ಥಿತೋಽಭವಲ್ಲಕ್ಷ್ಮಣಬಾಹುಪಾಲಿತಃ ।
ತಥೈವ ಸೀತಾ ರುದತೀ ತಪಸ್ವಿನೀ ನಿರೀಕ್ಷತೇ ರಾಜರಥಂ ತಥೈವ ಮಾಮ್ ॥ 37 ॥
ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡೇ ಅಷ್ಟಪಞ್ಚಾಶಸ್ಸರ್ಗಃ ॥
