ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡಮ್ ।
ಅಥ ದ್ವಿಚತ್ವಾರಿಂಶಸ್ಸರ್ಗಃ ।
ಯಾವತ್ತು ನಿರ್ಯತಸ್ತಸ್ಯ ರಜೋರೂಪಮದೃಶ್ಯತ ।
ನೈವೇಕ್ಷ್ವಾಕುವರಸ್ತಾವತ್ಸಞ್ಜಹಾರಾತ್ಮಚಕ್ಷುಷೀ ॥ 1 ॥
ಯಾವದ್ರಾಜಾ ಪ್ರಿಯಂ ಪುತ್ರಂ ಪಶ್ಯತ್ಯತ್ಯನ್ತಧಾರ್ಮಿಕಮ್ ।
ತಾವದ್ವ್ಯವರ್ಧತೇ ವಾಸ್ಯ ಧರಣ್ಯಾಂ ಪುತ್ರದರ್ಶನೇ ॥ 2 ॥
ನ ಪಶ್ಯತಿ ರಜೋಽಪ್ಯಸ್ಯ ಯದಾ ರಾಮಸ್ಯ ಭೂಮಿಪಃ ।
ತದಾಽಽರ್ತಶ್ಚ ವಿಷಣ್ಣಶ್ಚ ಪಪಾತ ಧರಣೀತಲೇ ॥ 3 ॥
ತಸ್ಯ ದಕ್ಷಿಣಮನ್ವಾಗಾತ್ಕೌಸಲ್ಯಾ ಬಾಹುಮಙ್ಗನಾ ।
ವಾಮಂ ಚಾಸ್ಯಾನ್ವಗಾತ್ಪಾರ್ಶ್ವಂ ಕೈಕೇಯೀ ಭರತಪ್ರಿಯಾ ॥ 4 ॥
ತಾಂ ನಯೇನ ಚ ಸಮ್ಪನ್ನೋ ಧರ್ಮೇಣ ವಿನಯೇನ ಚ ।
ಉವಾಚ ರಾಜಾ ಕೈಕೇಯೀಂ ಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ವ್ಯಥಿತೇನ್ದ್ರಿಯಃ ॥ 5 ॥
ಕೈಕೇಯಿ ಮಾ ಮಮಾಙ್ಗಾನಿ ಸ್ಪ್ರಾಕ್ಷೀಸ್ತ್ವಂ ದುಷ್ಟಚಾರಿಣೀ ।
ನ ಹಿ ತ್ವಾಂ ದ್ರಷ್ಟುಮಿಚ್ಛಾಮಿ ನ ಭಾರ್ಯಾ ನ ಚ ಬಾನ್ಧವೀ ॥ 6 ॥
ಯೇ ಚ ತ್ವಾಮನುಜೀವನ್ತಿ ನಾಹಂ ತೇಷಾಂ ನ ತೇ ಮಮ ।
ಕೇವಲಾರ್ಥಪರಾಂ ಹಿ ತ್ವಾಂ ತ್ಯಕ್ತಧರ್ಮಾಂ ತ್ಯಜಾಮ್ಯಹಮ್ ॥ 7 ॥
ಅಗೃಹ್ಣಾಂ ಯಚ್ಚ ತೇ ಪಾಣಿಮಗ್ನಿಂ ಪರ್ಯಣಯಂ ಚ ಯತ್ ।
ಅನುಜಾನಾಮಿ ತತ್ಸರ್ವಮಸ್ಮಿನ್ ಲೋಕೇ ಪರತ್ರ ಚ ॥ 8 ॥
ಭರತಶ್ಚೇತ್ಪ್ರತೀತಃ ಸ್ಯಾದ್ರಾಜ್ಯಂ ಪ್ರಾಪ್ಯೇದಮವ್ಯಯಮ್ ।
ಯನ್ಮೇ ಸ ದದ್ಯಾತ್ಪಿತ್ರರ್ಥಂ ಮಾಮಾಂ ತದ್ದತ್ತಮಾಗಮತ್ ॥ 9 ॥
ಅಥ ರೇಣುಸಮುಧ್ವಸ್ತಂ ಸಮುತ್ಥಾಪ್ಯ ನರಾಧಿಪಮ್ ।
ನ್ಯವರ್ತತ ತದಾ ದೇವೀ ಕೌಶಲ್ಯಾ ಶೋಕಕರ್ಶಿತಾ ॥ 10 ॥
ಹತ್ವೇವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಕಾಮಾತ್ ಸ್ಪೃಷ್ಟ್ವಾಗ್ನಿಮಿವ ಪಾಣಿನಾ ।
ಅನ್ವತಪ್ಯತ ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ಪುತ್ರಂ ಸಞ್ಚಿನ್ತ್ಯ ತಾಪಸಮ್ ॥ 11 ॥
ನಿವೃತ್ತ್ಯೈವ ನಿವೃತ್ತ್ಯೈವ ಸೀದತೋ ರಥವರ್ತ್ಮಸು ।
ರಾಜ್ಞೋ ನಾತಿಬಭೌ ರೂಪಂ ಗ್ರಸ್ತಸ್ಯಾಂಶುಮತೋ ಯಥಾ ॥ 12 ॥
ವಿಲಲಾಪ ಚ ದುಃಖಾರ್ತಃ ಪ್ರಿಯಂ ಪುತ್ರಮನುಸ್ಮರನ್ ।
ನಗರಾನ್ತಮನುಪ್ರಾಪ್ತಂ ಬುಧ್ವಾ ಪುತ್ರಮಥಾಬ್ರವೀತ್ ॥ 13 ॥
ವಾಹನನಾಂ ಚ ಮುಖ್ಯಾನಾಂ ವಹತಾಂ ತಂ ಮಮಾತ್ಮಜಮ್ ।
ಪದಾನಿ ಪಥಿ ದೃಶ್ಯನ್ತೇ ಸ ಮಹಾತ್ಮಾ ನ ದೃಶ್ಯತೇ ॥ 14 ॥
ಯಃ ಸುಖೇಷೂಪಧಾನೇಷು ಶೇತೇ ಚನ್ದನರೂಷಿತಃ ।
ವೀಜ್ಯಮಾನೋ ಮಹಾರ್ಹಾಭಿಃ ಸ್ತ್ರೀಭಿರ್ಮಮ ಸುತೋತ್ತಮಃ ॥ 15 ॥
ಸ ನೂನಂ ಕ್ವಚಿದೇವಾದ್ಯ ವೃಕ್ಷಮೂಲಮುಪಾಶ್ರಿತಃ ।
ಕಾಷ್ಠಂ ವಾ ಯದಿ ವಾಶ್ಮಾನಮುಪಧಾಯ ಶಯಿಷ್ಯತೇ ॥ 16 ॥
ಉತ್ಥಾಸ್ಯತಿ ಚ ಮೇದಿನ್ಯಾಃ ಕೃಪಣಃ ಪಾಂಸುಕುಣ್ಠಿತಃ ।
ವಿನಿಶ್ಶ್ವಸನ್ ಪ್ರಸ್ರವಣಾತ್ಕರೇಣೂನಾಮಿವರ್ಷಭಃ ॥ 17 ॥
ದ್ರಕ್ಷ್ಯನ್ತಿ ನೂನಂ ಪುರುಷಾ ದೀರ್ಘಬಾಹುಂ ವನೇಚರಾಃ ।
ರಾಮಮುತ್ಥಾಯ ಗಚ್ಛನ್ತಂ ಲೋಕನಾಥಮನಾಥವತ್ ॥ 18 ॥
ಸಾ ನೂನಂ ಜನಕಸ್ಯೇಷ್ಟಾ ಸುತಾ ಸುಖಸದೋಚಿತಾ ।
ಕಣ್ಟಕಾಕ್ರಮಣಾಕ್ಲಾನ್ತಾ ವನಮದ್ಯ ಗಮಿಷ್ಯತಿ ॥ 19 ॥
ಅನಭಿಜ್ಞಾ ವನಾನಾಂ ಸಾ ನೂನಂ ಭಯಮುಪೈಷ್ಯತಿ ।
ಶ್ವಾಪದಾನರ್ದಿತಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ಗಮ್ಭೀರಂ ರೋಮಹರ್ಷಣಮ್ ॥ 20 ॥
ಸಕಾಮಾ ಭವ ಕೈಕೇಯಿ ವಿಧವಾ ರಾಜ್ಯಮಾವಸ ।
ನ ಹಿ ತಂ ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರಂ ವಿನಾ ಜೀವಿತುಮುತ್ಸಹೇ ॥ 21 ॥
ಇತ್ಯೇವಂ ವಿಲಪನ್ ರಾಜಾ ಜನೌಘೇನಾಭಿಸಂವೃತಃ ।
ಅಪಸ್ನಾತ ಇವಾರಿಷ್ಟಂ ಪ್ರವಿವೇಶ ಪುರೋತ್ತಮಮ್ ॥ 22 ॥
ಶೂನ್ಯಚತ್ವರವೇಶ್ಮಾನ್ತಾಂ ಸಂವೃತಾಪಣದೇವತಾಮ್ ।
ಕ್ಲಾನ್ತದುರ್ಬಲದುಃಖಾರ್ತಾಂ ನಾತ್ಯಾಕೀರ್ಣಮಹಾಪಥಾಮ್ ॥ 23 ॥
ತಾಮವೇಕ್ಷ್ಯ ಪುರೀಂ ಸರ್ವಾಂ ರಾಮಮೇವಾನುಚಿನ್ತಯನ್ ।
ವಿಲಪನ್ ಪ್ರಾವಿಶದ್ರಾಜಾ ಗೃಹಂ ಸೂರ್ಯ ಇವಾಮ್ಬುದಮ್ ॥ 24 ॥
ಮಹಾಹ್ರದಮಿವಾಕ್ಷೋಭ್ಯಂ ಸುಪರ್ಣೇನ ಹೃತೋರಗಮ್ ।
ರಾಮೇಣ ರಹಿತಂ ವೇಶ್ಮ ವೈದೇಹ್ಯಾ ಲಕ್ಷ್ಮಣೇನ ಚ ॥ 25 ॥
ಅಥ ಗದ್ಗದಶಬ್ದಸ್ತು ವಿಲಪನ್ಮನುಜಾಧಿಪಃ ।
ಉವಾಚ ಮೃದುಮನ್ದಾರ್ಥಂ ವಚನಂ ದೀನಮಸ್ವರಮ್ ॥ 26 ॥
ಕೌಶಲ್ಯಾಯಾಂ ಗೃಹಂ ಶೀಘ್ರಂ ರಾಮಮಾತುರ್ನಯನ್ತು ಮಾಮ್ ।
ನ ಹ್ಯನ್ಯತ್ರ ಮಮಾಶ್ವಾಸೋ ಹೃದಯಸ್ಯ ಭವಿಷ್ಯತಿ ॥ 27 ॥
ಇತಿ ಬ್ರುವನ್ತಂ ರಾಜಾನಮನಯನ್ ದ್ವಾರದರ್ಶಿನಃ ।
ಕೌಶಲ್ಯಾಯಾ ಗೃಹಂ ತತ್ರ ನ್ಯವೇಶ್ಯತ ವಿನೀತವತ್ ॥ 28 ॥
ತತಸ್ತಸ್ಯ ಪ್ರವಿಷ್ಟಸ್ಯ ಕೌಶಲ್ಯಾಯಾ ನಿವೇಶನಮ್ ।
ಅಧಿರುಹ್ಯಾಪಿ ಶಯನಂ ಬಭೂವ ಲುಲಿತಂ ಮನಃ ॥ 29 ॥
ಪುತ್ರದ್ವಯವಿಹೀನಂ ಚ ಸ್ನುಷಯಾಪಿ ವಿವರ್ಜಿತಮ್ ।
ಅಪಶ್ಯದ್ಭವನಂ ರಾಜಾ ನಷ್ಟಚನ್ದ್ರಮಿವಾಮ್ಬರಮ್ ॥ 30 ॥
ತಚ್ಚ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಮಹಾರಾಜೋ ಭುಜಮುದ್ಯಮ್ಯ ವೀರ್ಯವಾನ್ ।
ಉಚ್ಚೈಸ್ಸ್ವರೇಣ ಚುಕ್ರೋಶ ಹಾ ರಾಘವ ಜಹಾಸಿ ಮಾಮ್ ॥ 31 ॥
ಸುಖಿತಾ ಬತ ತಂ ಕಾಲಂ ಜೀವಿಷ್ಯನ್ತಿ ನರೋತ್ತಮಾಃ ।
ಪರಿಷ್ವಜನ್ತೋ ಯೇ ರಾಮಂ ದ್ರಕ್ಷ್ಯನ್ತಿ ಪುನರಾಗತಮ್ ॥ 32 ॥
ಅಥ ರಾತ್ರ್ಯಾಂ ಪ್ರಪನ್ನಾಯಾಂ ಕಾಲರಾತ್ರ್ಯಾಮಿವಾತ್ಮನಃ ।
ಅರ್ಧರಾತ್ರೇ ದಶರಥಃ ಕೌಶಲ್ಯಾಮಿದಮಬ್ರವೀತ್ ॥ 33 ॥
ರಾಮಂ ಮೇಽನುಗತಾ ದೃಷ್ಟಿರದ್ಯಾಪಿ ನ ನಿವರ್ತತೇ ।
ನ ತ್ವಾ ಪಶ್ಯಾಮಿ ಕೌಸಲ್ಯೇ ಸಾಧು ಮಾಂ ಪಾಣಿನಾ ಸ್ಪೃಶ ॥ 34 ॥
ತಂ ರಾಮಮೇವಾನುವಿಚಿನ್ತಯನ್ತಂ ಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ದೇವೀ ಶಯನೇ ನರೇನ್ದ್ರಮ್ ।
ಉಪೋಪವಿಶ್ಯಾಧಿಕಮಾರ್ತರೂಪಾ ವಿನಿಶ್ವಸನ್ತೀ ವಿಲಲಾಪ ಕೃಚ್ಛ್ರಮ್ ॥ 35 ॥
ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡೇ ದ್ವಿಚತ್ವಾರಿಂಶಸ್ಸರ್ಗಃ ॥
