śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē ayōdhyākāṇḍam ।
atha ṣaḍadhikaśatatamassargaḥ ।
ēvamuktvā tu viratē rāmē vachanamarthavat ।
tatō mandākinītīrē rāmaṃ prakṛtivatsalam ॥ 1 ॥
uvācha bharata śchitraṃ dhārmikō dhārmikaṃ vachaḥ ।
kō hi syādīdṛśō lōkē yādṛśa stvamarindamaḥ ॥ 2 ॥
na tvāṃ pravyathayēdduḥkhaṃ prītirvā napraharṣayēt ।
sammataśchāsi vṛddhānāṃ tāṃścha pṛchChasi saṃśayān ॥ 3 ॥
kō hi syādīdṛśō lōkē yādṛśa stvamarindama ॥ 4 ॥
na tvāṃ pravyathayēdduḥkhaṃ prītirvā napraharṣayēt ।
sammataśchāsi vṛddhānāṃ tāṃścha pṛchChasi saṃśayān ॥ 5 ॥
yathā mṛta stathā jīvanyathā'sati tathā sati ।
yasyaiṣa buddhilābha ssyātparitapyēta kēna saḥ ॥ 6 ॥
parāvarajñō yaścha syād yathā tvaṃ manujādhipa ।
sa ēva vyasanaṃ prāpya na viṣīditumarhati ॥ 7 ॥
amarōpamasattva stvaṃ mahātmā satyasaṅgaraḥ ।
sarvajña ssarvadarśī cha buddhimāṃśchāsi rāghava ॥ 8 ॥
na tvāmēvaṃ guṇairyuktaṃ prabhavābhavakōvidam ।
aviṣahyatamaṃ duḥkhamāsādayitumarhati ॥ 9 ॥
prōṣitē mayi yatpāpaṃ mātrā matkāraṇātkṛtam ।
kṣudrayā tadaniṣṭaṃ mē prasīdatu bhavānmama ॥ 10 ॥
dharmabandhēna baddhō'smi tēnēmāṃ nēha mātaram ।
hanmitīvrēṇa daṇḍēna daṇḍārhāṃ pāpakāriṇīm ॥ 11 ॥
kathaṃ daśarathā jjāta śśuddhābhijanakarmaṇaḥ ।
jānan dharmamadharmiṣṭhaṃ kuryāṃ karma jugupsitam ॥ 12 ॥
guruḥ kriyāvānvṛddhaścha rājā prētaḥ pitēticha ।
tātaṃ na parigarhēyaṃ daivataṃ chēti saṃsadi ॥ 13 ॥
kō hi dharmārthayōrhīnamīdṛśaṃ karma kilbiṣam ।
striyāḥ priyaṃ chikīrṣu ssankuryāddharmajña dharmavit ॥ 14 ॥
antakālē hi bhūtāni muhyantīti purā śrutiḥ ।
rājñaivaṃ kurvatā lōkē pratyakṣaṃ sā śrutiḥ kṛtā ॥ 15 ॥
sādhvarthamabhisandhāya krōdhānmōhāchcha sāhasāt ।
tātasya yadatikrāntaṃ pratyāharatu tadbhavān ॥ 16 ॥
piturhi samatikrāntaṃ putrō yassādhu manyatē ।
tadapatyaṃ mataṃ lōkē viparītamatō'nyathā ॥ 17 ॥
tadapatyaṃ bhavānastu mā bhavān duṣkṛtaṃ pituḥ ।
abhipattā kṛtaṃ karma lōkē dhīravigarhitam ॥ 18 ॥
kaikēyīṃ māṃ cha tātaṃ cha suhṛdō bāndhavāṃścha naḥ ।
paurajānapadānsarvāṃstrātu sarvamidaṃ bhavān ॥ 19 ॥
kva chāraṇyaṃ kvacha kṣātraṃ kva jaṭāḥ kva cha pālanam ।
īdṛśaṃ vyāhataṃ karma na bhavānkartumarhati ॥ 20 ॥
ēṣa hi prathamō dharmaḥ kṣatriyasyābhiṣēchanam ।
yēna śakyaṃ mahāprājña prajānāṃ paripālanam ॥ 21 ॥
kaścha pratyakṣamutsṛjya saṃśayastha malakṣaṇam ।
āyatisthaṃ charē ddharmaṃ kṣatrabanduraniśchitam ॥ 22 ॥
atha klēśaja mēva tvaṃ dharmaṃ charitu michChasi ।
dharmēṇa chaturō varṇānpālayan klēśa māpnuhi ॥ 23 ॥
chaturṇāmāśramāṇāṃ hi gārhasthyaṃ śrēṣṭhamuttamam ।
āhurdharmajña dharmajñāstaṃ kathaṃ tyaktu marhasi ॥ 24 ॥
śrutēna bālaḥ sthānēna janmanā bhavatō hyaham ।
sa kathaṃ pālayiṣyāmi bhūmiṃ bhavati tiṣṭhati ॥ 25 ॥
hīnabuddhiguṇō bālō hīnaḥ sthānēna chāpyaham ।
bhavatā cha vinābhūtō na vartayitumutsuhē ॥ 26 ॥
idaṃ nikhila mavyagraṃ rājyaṃ pitryamakaṇṭakam ।
anuśādhi svadharmēṇa dharmajña sahabāndhavaiḥ ॥ 27 ॥
ihaiva tvā'bhiṣiñchantu sarvāḥ prakṛtaya ssaha ।
ṛtvija ssavasiṣṭhāścha mantravinmantrakōvidāḥ ॥ 28 ॥
abhiṣiktastvamasmābhirayōdhyāṃ pālanē vraja ।
vijitya tarasā lōkānmarudbhiriva vāsavaḥ ॥ 29 ॥
ṛṇāni trīṇyapākurvandurhṛdassādhu nirdahan ।
suhṛdastarpayankāmaistvamēvātrānuśādhi mām ॥ 30 ॥
adyā'rya muditā ssantu suhṛdastē'bhiṣēchanē ।
adya bhītāḥ palāyantāṃ durhṛdastē diśō daśa ॥ 31 ॥
ākrōśaṃ mama mātuścha pramṛjya puruṣarṣabha ।
adya tatra bhavantaṃ cha pitaraṃ rakṣa kilbiṣāt ॥ 32 ॥
śirasā tvā'bhiyāchē'haṃ kuruṣva karuṇāṃ mayi ।
bāndhavēṣu cha sarvēṣu bhūtēṣviva mahēśvaraḥ ॥ 33 ॥
athaitatpṛṣṭhataḥ kṛtvā vanamēva bhavānitaḥ ।
gamiṣyati gamiṣyāmi bhavatā sārdhamapyaham ॥ 34 ॥
tathāhi rāmō bharatēna tāmyatā prasādyamānaśśirasā mahīpatiḥ ।
nachaiva chakrē gamanāya sattvavānmatiṃ pitustadvachanē pratiṣṭhitaḥ ॥ 35 ॥
tadadbhutaṃ sthairyamavēkṣya rāghavē samaṃ janō harṣamavāpa duḥkhitaḥ ।
na yātyayōdhyāmiti duḥkhitō'bhavat sthirapratijñatvamavēkṣya harṣitaḥ ॥ 36 ॥
tamṛtvijō naigamayūthavallabhāstadā visañjñāśrukalāścha mātaraḥ ।
tathā bruvāṇaṃ bharataṃ pratuṣṭuvuḥ praṇamya rāmaṃ cha yayāchirē saha ॥ 37 ॥
ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē ṣaḍadhikaśatatamassargaḥ ॥