ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ରାମାୟଣେ ଅୟୋଧ୍ୟାକାଂଡମ୍ ।
ଅଥ ଷଡଧିକଶତତମସ୍ସର୍ଗଃ ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ଵିରତେ ରାମେ ଵଚନମର୍ଥଵତ୍ ।
ତତୋ ମଂଦାକିନୀତୀରେ ରାମଂ ପ୍ରକୃତିଵତ୍ସଲମ୍ ॥ 1 ॥
ଉଵାଚ ଭରତ ଶ୍ଚିତ୍ରଂ ଧାର୍ମିକୋ ଧାର୍ମିକଂ ଵଚଃ ।
କୋ ହି ସ୍ୟାଦୀଦୃଶୋ ଲୋକେ ୟାଦୃଶ ସ୍ତ୍ଵମରିଂଦମଃ ॥ 2 ॥
ନ ତ୍ଵାଂ ପ୍ରଵ୍ୟଥୟେଦ୍ଦୁଃଖଂ ପ୍ରୀତିର୍ଵା ନପ୍ରହର୍ଷୟେତ୍ ।
ସମ୍ମତଶ୍ଚାସି ଵୃଦ୍ଧାନାଂ ତାଂଶ୍ଚ ପୃଚ୍ଛସି ସଂଶୟାନ୍ ॥ 3 ॥
କୋ ହି ସ୍ୟାଦୀଦୃଶୋ ଲୋକେ ୟାଦୃଶ ସ୍ତ୍ଵମରିଂଦମ ॥ 4 ॥
ନ ତ୍ଵାଂ ପ୍ରଵ୍ୟଥୟେଦ୍ଦୁଃଖଂ ପ୍ରୀତିର୍ଵା ନପ୍ରହର୍ଷୟେତ୍ ।
ସମ୍ମତଶ୍ଚାସି ଵୃଦ୍ଧାନାଂ ତାଂଶ୍ଚ ପୃଚ୍ଛସି ସଂଶୟାନ୍ ॥ 5 ॥
ୟଥା ମୃତ ସ୍ତଥା ଜୀଵନ୍ୟଥାଽସତି ତଥା ସତି ।
ୟସ୍ୟୈଷ ବୁଦ୍ଧିଲାଭ ସ୍ସ୍ୟାତ୍ପରିତପ୍ୟେତ କେନ ସଃ ॥ 6 ॥
ପରାଵରଜ୍ଞୋ ୟଶ୍ଚ ସ୍ୟାଦ୍ ୟଥା ତ୍ଵଂ ମନୁଜାଧିପ ।
ସ ଏଵ ଵ୍ୟସନଂ ପ୍ରାପ୍ୟ ନ ଵିଷୀଦିତୁମର୍ହତି ॥ 7 ॥
ଅମରୋପମସତ୍ତ୍ଵ ସ୍ତ୍ଵଂ ମହାତ୍ମା ସତ୍ୟସଂଗରଃ ।
ସର୍ଵଜ୍ଞ ସ୍ସର୍ଵଦର୍ଶୀ ଚ ବୁଦ୍ଧିମାଂଶ୍ଚାସି ରାଘଵ ॥ 8 ॥
ନ ତ୍ଵାମେଵଂ ଗୁଣୈର୍ୟୁକ୍ତଂ ପ୍ରଭଵାଭଵକୋଵିଦମ୍ ।
ଅଵିଷହ୍ୟତମଂ ଦୁଃଖମାସାଦୟିତୁମର୍ହତି ॥ 9 ॥
ପ୍ରୋଷିତେ ମୟି ୟତ୍ପାପଂ ମାତ୍ରା ମତ୍କାରଣାତ୍କୃତମ୍ ।
କ୍ଷୁଦ୍ରୟା ତଦନିଷ୍ଟଂ ମେ ପ୍ରସୀଦତୁ ଭଵାନ୍ମମ ॥ 10 ॥
ଧର୍ମବଂଧେନ ବଦ୍ଧୋଽସ୍ମି ତେନେମାଂ ନେହ ମାତରମ୍ ।
ହନ୍ମିତୀଵ୍ରେଣ ଦଂଡେନ ଦଂଡାର୍ହାଂ ପାପକାରିଣୀମ୍ ॥ 11 ॥
କଥଂ ଦଶରଥା ଜ୍ଜାତ ଶ୍ଶୁଦ୍ଧାଭିଜନକର୍ମଣଃ ।
ଜାନନ୍ ଧର୍ମମଧର୍ମିଷ୍ଠଂ କୁର୍ୟାଂ କର୍ମ ଜୁଗୁପ୍ସିତମ୍ ॥ 12 ॥
ଗୁରୁଃ କ୍ରିୟାଵାନ୍ଵୃଦ୍ଧଶ୍ଚ ରାଜା ପ୍ରେତଃ ପିତେତିଚ ।
ତାତଂ ନ ପରିଗର୍ହେୟଂ ଦୈଵତଂ ଚେତି ସଂସଦି ॥ 13 ॥
କୋ ହି ଧର୍ମାର୍ଥୟୋର୍ହୀନମୀଦୃଶଂ କର୍ମ କିଲ୍ବିଷମ୍ ।
ସ୍ତ୍ରିୟାଃ ପ୍ରିୟଂ ଚିକୀର୍ଷୁ ସ୍ସନ୍କୁର୍ୟାଦ୍ଧର୍ମଜ୍ଞ ଧର୍ମଵିତ୍ ॥ 14 ॥
ଅଂତକାଲେ ହି ଭୂତାନି ମୁହ୍ୟଂତୀତି ପୁରା ଶ୍ରୁତିଃ ।
ରାଜ୍ଞୈଵଂ କୁର୍ଵତା ଲୋକେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷଂ ସା ଶ୍ରୁତିଃ କୃତା ॥ 15 ॥
ସାଧ୍ଵର୍ଥମଭିସଂଧାୟ କ୍ରୋଧାନ୍ମୋହାଚ୍ଚ ସାହସାତ୍ ।
ତାତସ୍ୟ ୟଦତିକ୍ରାଂତଂ ପ୍ରତ୍ୟାହରତୁ ତଦ୍ଭଵାନ୍ ॥ 16 ॥
ପିତୁର୍ହି ସମତିକ୍ରାଂତଂ ପୁତ୍ରୋ ୟସ୍ସାଧୁ ମନ୍ୟତେ ।
ତଦପତ୍ୟଂ ମତଂ ଲୋକେ ଵିପରୀତମତୋଽନ୍ୟଥା ॥ 17 ॥
ତଦପତ୍ୟଂ ଭଵାନସ୍ତୁ ମା ଭଵାନ୍ ଦୁଷ୍କୃତଂ ପିତୁଃ ।
ଅଭିପତ୍ତା କୃତଂ କର୍ମ ଲୋକେ ଧୀରଵିଗର୍ହିତମ୍ ॥ 18 ॥
କୈକେୟୀଂ ମାଂ ଚ ତାତଂ ଚ ସୁହୃଦୋ ବାଂଧଵାଂଶ୍ଚ ନଃ ।
ପୌରଜାନପଦାନ୍ସର୍ଵାଂସ୍ତ୍ରାତୁ ସର୍ଵମିଦଂ ଭଵାନ୍ ॥ 19 ॥
କ୍ଵ ଚାରଣ୍ୟଂ କ୍ଵଚ କ୍ଷାତ୍ରଂ କ୍ଵ ଜଟାଃ କ୍ଵ ଚ ପାଲନମ୍ ।
ଈଦୃଶଂ ଵ୍ୟାହତଂ କର୍ମ ନ ଭଵାନ୍କର୍ତୁମର୍ହତି ॥ 20 ॥
ଏଷ ହି ପ୍ରଥମୋ ଧର୍ମଃ କ୍ଷତ୍ରିୟସ୍ୟାଭିଷେଚନମ୍ ।
ୟେନ ଶକ୍ୟଂ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ପ୍ରଜାନାଂ ପରିପାଲନମ୍ ॥ 21 ॥
କଶ୍ଚ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷମୁତ୍ସୃଜ୍ୟ ସଂଶୟସ୍ଥ ମଲକ୍ଷଣମ୍ ।
ଆୟତିସ୍ଥଂ ଚରେ ଦ୍ଧର୍ମଂ କ୍ଷତ୍ରବଂଦୁରନିଶ୍ଚିତମ୍ ॥ 22 ॥
ଅଥ କ୍ଲେଶଜ ମେଵ ତ୍ଵଂ ଧର୍ମଂ ଚରିତୁ ମିଚ୍ଛସି ।
ଧର୍ମେଣ ଚତୁରୋ ଵର୍ଣାନ୍ପାଲୟନ୍ କ୍ଲେଶ ମାପ୍ନୁହି ॥ 23 ॥
ଚତୁର୍ଣାମାଶ୍ରମାଣାଂ ହି ଗାର୍ହସ୍ଥ୍ୟଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠମୁତ୍ତମମ୍ ।
ଆହୁର୍ଧର୍ମଜ୍ଞ ଧର୍ମଜ୍ଞାସ୍ତଂ କଥଂ ତ୍ୟକ୍ତୁ ମର୍ହସି ॥ 24 ॥
ଶ୍ରୁତେନ ବାଲଃ ସ୍ଥାନେନ ଜନ୍ମନା ଭଵତୋ ହ୍ୟହମ୍ ।
ସ କଥଂ ପାଲୟିଷ୍ୟାମି ଭୂମିଂ ଭଵତି ତିଷ୍ଠତି ॥ 25 ॥
ହୀନବୁଦ୍ଧିଗୁଣୋ ବାଲୋ ହୀନଃ ସ୍ଥାନେନ ଚାପ୍ୟହମ୍ ।
ଭଵତା ଚ ଵିନାଭୂତୋ ନ ଵର୍ତୟିତୁମୁତ୍ସୁହେ ॥ 26 ॥
ଇଦଂ ନିଖିଲ ମଵ୍ୟଗ୍ରଂ ରାଜ୍ୟଂ ପିତ୍ର୍ୟମକଂଟକମ୍ ।
ଅନୁଶାଧି ସ୍ଵଧର୍ମେଣ ଧର୍ମଜ୍ଞ ସହବାଂଧଵୈଃ ॥ 27 ॥
ଇହୈଵ ତ୍ଵାଽଭିଷିଂଚଂତୁ ସର୍ଵାଃ ପ୍ରକୃତୟ ସ୍ସହ ।
ଋତ୍ଵିଜ ସ୍ସଵସିଷ୍ଠାଶ୍ଚ ମଂତ୍ରଵିନ୍ମଂତ୍ରକୋଵିଦାଃ ॥ 28 ॥
ଅଭିଷିକ୍ତସ୍ତ୍ଵମସ୍ମାଭିରୟୋଧ୍ୟାଂ ପାଲନେ ଵ୍ରଜ ।
ଵିଜିତ୍ୟ ତରସା ଲୋକାନ୍ମରୁଦ୍ଭିରିଵ ଵାସଵଃ ॥ 29 ॥
ଋଣାନି ତ୍ରୀଣ୍ୟପାକୁର୍ଵଂଦୁର୍ହୃଦସ୍ସାଧୁ ନିର୍ଦହନ୍ ।
ସୁହୃଦସ୍ତର୍ପୟନ୍କାମୈସ୍ତ୍ଵମେଵାତ୍ରାନୁଶାଧି ମାମ୍ ॥ 30 ॥
ଅଦ୍ୟାଽର୍ୟ ମୁଦିତା ସ୍ସଂତୁ ସୁହୃଦସ୍ତେଽଭିଷେଚନେ ।
ଅଦ୍ୟ ଭୀତାଃ ପଲାୟଂତାଂ ଦୁର୍ହୃଦସ୍ତେ ଦିଶୋ ଦଶ ॥ 31 ॥
ଆକ୍ରୋଶଂ ମମ ମାତୁଶ୍ଚ ପ୍ରମୃଜ୍ୟ ପୁରୁଷର୍ଷଭ ।
ଅଦ୍ୟ ତତ୍ର ଭଵଂତଂ ଚ ପିତରଂ ରକ୍ଷ କିଲ୍ବିଷାତ୍ ॥ 32 ॥
ଶିରସା ତ୍ଵାଽଭିୟାଚେଽହଂ କୁରୁଷ୍ଵ କରୁଣାଂ ମୟି ।
ବାଂଧଵେଷୁ ଚ ସର୍ଵେଷୁ ଭୂତେଷ୍ଵିଵ ମହେଶ୍ଵରଃ ॥ 33 ॥
ଅଥୈତତ୍ପୃଷ୍ଠତଃ କୃତ୍ଵା ଵନମେଵ ଭଵାନିତଃ ।
ଗମିଷ୍ୟତି ଗମିଷ୍ୟାମି ଭଵତା ସାର୍ଧମପ୍ୟହମ୍ ॥ 34 ॥
ତଥାହି ରାମୋ ଭରତେନ ତାମ୍ୟତା ପ୍ରସାଦ୍ୟମାନଶ୍ଶିରସା ମହୀପତିଃ ।
ନଚୈଵ ଚକ୍ରେ ଗମନାୟ ସତ୍ତ୍ଵଵାନ୍ମତିଂ ପିତୁସ୍ତଦ୍ଵଚନେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତଃ ॥ 35 ॥
ତଦଦ୍ଭୁତଂ ସ୍ଥୈର୍ୟମଵେକ୍ଷ୍ୟ ରାଘଵେ ସମଂ ଜନୋ ହର୍ଷମଵାପ ଦୁଃଖିତଃ ।
ନ ୟାତ୍ୟୟୋଧ୍ୟାମିତି ଦୁଃଖିତୋଽଭଵତ୍ ସ୍ଥିରପ୍ରତିଜ୍ଞତ୍ଵମଵେକ୍ଷ୍ୟ ହର୍ଷିତଃ ॥ 36 ॥
ତମୃତ୍ଵିଜୋ ନୈଗମୟୂଥଵଲ୍ଲଭାସ୍ତଦା ଵିସଂଜ୍ଞାଶ୍ରୁକଲାଶ୍ଚ ମାତରଃ ।
ତଥା ବ୍ରୁଵାଣଂ ଭରତଂ ପ୍ରତୁଷ୍ଟୁଵୁଃ ପ୍ରଣମ୍ୟ ରାମଂ ଚ ୟୟାଚିରେ ସହ ॥ 37 ॥
ଇତ୍ୟାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାୟଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ଆଦିକାଵ୍ୟେ ଅୟୋଧ୍ୟାକାଂଡେ ଷଡଧିକଶତତମସ୍ସର୍ଗଃ ॥
