ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಕಿಷ್ಕಿನ್ಧಾಕಾಣ್ಡಮ್ ।
ಅಥ ಏಕತ್ರಿಂಶಸ್ಸರ್ಗಃ ।
ಸ ಕಾಮಿನಂ ದೀನಮದೀನಸತ್ತ್ವಂ ಶೋಕಾಭಿಪನ್ನಂ ಸಮುದೀರ್ಣಕೋಪಮ್ ।
ನರೇನ್ದ್ರಸೂನುರ್ನರದೇವಪುತ್ರಂ ರಾಮಾನುಜಃ ಪೂರ್ವಜಮಿತ್ಯುವಾಚ ॥ 1 ॥
ನ ವಾನರಃ ಸ್ಥಾಸ್ಯತಿ ಸಾಧುವೃತ್ತೇ ನ ಮಂಸ್ಯತೇ ಕರ್ಮಫಲಾನುಷಙ್ಗಾನ್ ।
ನ ಭೋಜ್ಯತೇ ವಾನರರಾಜ್ಯಲಕ್ಷ್ಮೀಂ ತಥಾಹಿ ನಾಭಿಕ್ರಮತೇಽಸ್ಯ ಬುದ್ಧಿಃ ॥ 2 ॥
ಮತಿಕ್ಷಯಾದ್ಗ್ರಾಮ್ಯಸುಖೇಷು ಸಕ್ತ ಸ್ತವ ಪ್ರಸಾದಾಪ್ರತಿಕಾರಬುದ್ಧಿಃ ।
ಹತೋಽಗ್ರಜಂ ಪಶ್ಯತು ವೀರ ತಸ್ಯ ನ ರಾಜ್ಯಮೇವಂ ವಿಗುಣಸ್ಯ ದೇಯಮ್ ॥ 3 ॥
ನ ಧಾರಯೇ ಕೋಪಮುದೀರ್ಣವೇಗಂ ನಿಹನ್ಮಿ ಸುಗ್ರೀವಮಸತ್ಯಮದ್ಯ ।
ಹರಿಪ್ರವೀರೈಸ್ಸಹ ವಾಲಿಪುತ್ರೋ ನರೇನ್ದ್ರಪತ್ನ್ಯಾ ವಿಚಯಂ ಕರೋತು ॥ 4 ॥
ತಮಾತ್ತಬಾಣಾಸನಮುತ್ಪತನ್ತಂ ನಿವೇದಿತಾರ್ಥಂ ರಣಚಣ್ಡಕೋಪಮ್ ।
ಉವಾಚ ರಾಮಃ ಪರವೀರಹನ್ತಾ ಸ್ವವೇಕ್ಷಿತಂ ಸಾನುನಯಂ ಚ ವಾಕ್ಯಮ್ ॥ 5 ॥
ನ ಹಿ ವೈ ತ್ವದ್ವಿಧೋ ಲೋಕೇ ಪಾಪಮೇವಂ ಸಮಾಚರೇತ್ ।
ಪಾಪಮಾರ್ಯೇಣ ಯೋ ಹನ್ತಿ ಸ ವೀರಃ ಪುರುಷೋತ್ತಮಃ ॥ 6 ॥
ನೇದಮತ್ರ ತ್ವಯಾ ಗ್ರಾಹ್ಯಂ ಸಾಧುವೃತ್ತೇನ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ।
ತಾಂ ಪ್ರೀತಿಮನುವರ್ತಸ್ವ ಪೂರ್ವವೃತ್ತಂ ಚ ಸಙ್ಗತಮ್ ॥ 7 ॥
ಸಾಮೋಪಹಿತಯಾ ವಾಚಾ ರೂಕ್ಷಾಣಿ ಪರಿವರ್ಜಯನ್ ।
ವಕ್ತುಮರ್ಹಸಿ ಸುಗ್ರೀವಂ ವ್ಯತೀತಂ ಕಾಲಪರ್ಯಯೇ ॥ 8 ॥
ಸೋಽಗ್ರಜೇನಾನುಶಿಷ್ಟಾರ್ಥೋ ಯಥಾವತ್ಪುರುಷರ್ಷಭಃ ।
ಪ್ರವಿವೇಶ ಪುರೀಂ ವೀರೋ ಲಕ್ಷ್ಮಣಃ ಪರವೀರಹಾ ॥ 9 ॥
ತತಶ್ಶುಭಮತಿಃ ಪ್ರಾಜ್ಞೋ ಭ್ರಾತುಃ ಪ್ರಿಯಹಿತೇ ರತಃ ।
ಲಕ್ಷ್ಮಣಃ ಪ್ರತಿಸಂರಬ್ಧೋ ಜಗಾಮ ಭವನಂ ಕಪೇಃ ॥ 10 ॥
ಶಕ್ರಬಾಣಾಸನಪ್ರಖ್ಯಂ ಧನುಃ ಕಾಲಾನ್ತಕೋಪಮಃ ।
ಪ್ರಗೃಹ್ಯ ಗಿರಿಶೃಙ್ಗಾಭಂ ಮನ್ದರಃ ಸಾನುಮಾನಿವ ॥ 11 ॥
ಯಥೋಕ್ತಕಾರೀ ವಚನಮುತ್ತರಂ ಚೈವ ಸೋತ್ತರಮ್ ।
ಬೃಹಸ್ಪತಿಸಮೋ ಬುದ್ಧ್ಯಾ ಮತ್ವಾ ರಾಮಾನುಜಸ್ತದಾ ॥ 12 ॥
ಕಾಮಕ್ರೋಧಸಮುತ್ಥೇನ ಭ್ರಾತುಃ ಕೋಪಾಗ್ನಿನಾ ವೃತಃ ।
ಪ್ರಭಞ್ಜನ ಇವಾಪ್ರೀತಃ ಪ್ರಯಯೌ ಲಕ್ಷ್ಮಣಸ್ತದಾ ॥ 13 ॥
ಸಾಲತಾಲಾಶ್ವಕರ್ಣಾಂಶ್ಚ ತರಸಾ ಪಾತಯನ್ಬಹೂನ್ ।
ಪರ್ಯಸ್ಯನ್ಗಿರಿಕೂಟಾನಿ ದ್ರುಮಾನನ್ಯಾಂಶ್ಚ ವೇಗತಃ ॥ 14 ॥
ಶಿಲಾಶ್ಚ ಶಕಲೀಕುರ್ವನ್ಪದ್ಭ್ಯಾಂ ಗಜ ಇವಾಶುಗಃ ।
ದೂರಾಮೇಕಪದಂ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಯಯೌ ಕಾರ್ಯವಶಾದ್ದ್ರುತಮ್ ॥ 15 ॥
ತಾಮಪಶ್ಯದ್ಬಲಾಕೀರ್ಣಾಂ ಹರಿರಾಜಮಹಾಪುರೀಮ್ ।
ದುರ್ಗಾಮಿಕ್ಷ್ವಾಕುಶಾರ್ದೂಲಃ ಕಿಷ್ಕಿನ್ಧಾಂ ಗಿರಿಸಙ್ಗಟೇ ॥ 16 ॥
ರೋಷಾತ್ಪ್ರಸ್ಫುರಮಾಣೋಷ್ಠ ಸ್ಸುಗ್ರೀವಂ ಪ್ರತಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣಃ ।
ದದರ್ಶ ವಾನರಾನ್ಭೀಮಾಕನಿಷ್ಕಿನ್ಧಾಯಾ ಬಹಿಶ್ಚರಾನ್ ॥ 17 ॥
ತಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ವಾನರಾಸ್ಸರ್ವೇ ಲಕ್ಷ್ಮಣಂ ಪುರುಷರ್ಷಭಮ್ ।
ಶೈಲಶೃಙ್ಗಾಣಿ ಶತಶಃ ಪ್ರವೃದ್ಧಾಂಶ್ಚ ಮಹೀರುಹಾನ್ ॥ 18 ॥
ಜಗೃಹುಃ ಕುಞ್ಜರಪ್ರಖ್ಯಾ ವಾನರಾಃ ಪರ್ವತಾನ್ತರೇ ।
ತಾನ್ಗೃಹೀತಪ್ರಹರಣಾನ್ಸರ್ವಾನ್ದೃಷ್ಟ್ವಾ ತು ಲಕ್ಷ್ಮಣಃ ॥ 19 ॥
ಬಭೂವ ದ್ವಿಗುಣಂ ಕ್ರುದ್ಧೋ ಬಹ್ವಿನ್ಧನ ಇವಾನಲಃ ।
ತಂ ತೇ ಭಯಪರೀತಾಙ್ಗಾಃ ಕ್ರುದ್ಧಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಪ್ಲವಙ್ಗಮಾಃ ॥ 20 ॥
ಕಾಲಮೃತ್ಯುಯುಗಾನ್ತಾಭಂ ಶತಶೋ ವಿದ್ರುತಾ ದಿಶಃ ।
ತತಸ್ಸುಗ್ರೀವಭವನಂ ಪ್ರವಿಶ್ಯ ಹರಿಪುಙ್ಗವಾಃ ॥ 21 ॥
ಕ್ರೋಧಮಾಗಮನಂ ಚೈವ ಲಕ್ಷ್ಮಣಸ್ಯ ನ್ಯವೇದಯನ್ ।
ತಾರಯಾ ಸಹಿತಃ ಕಾಮೀ ಸಕ್ತಃ ಕಪಿವೃಷೋ ರಹಃ ॥ 22 ॥
ನ ತೇಷಾಂ ಕಪಿವೀರಾಣಾಂ ಶುಶ್ರಾವ ವಚನಂ ತದಾ ।
ತತಸ್ಸಚಿವಸನ್ದಿಷ್ಟಾ ಹರಯೋ ರೋಮಹರ್ಷಣಾಃ ।
ಗಿರಿಕುಞ್ಜರ ಮೇಘಾಭಾ ನಗರ್ಯಾ ನಿರ್ಯಯುಸ್ತದಾ ॥ 23 ॥
ನಖದಂಷ್ಟ್ರಾಯುಧಾ ಘೋರಾಸ್ಸರ್ವೇ ವಿಕೃತದರ್ಶನಾಃ ॥ 24 ॥
ಸರ್ವೇ ಶಾರ್ದೂಲದರ್ಪಾಶ್ಚ ಸರ್ವೇ ಚ ವಿಕೃತಾನನಾಃ ।
ದಶನಾಗಬಲಾಃ ಕೇಚಿತ್ಕೇಚಿದ್ದಶಗುಣೋತ್ತರಾಃ ॥ 25 ॥
ಕೇಚಿನ್ನಾಗಸಹಸ್ರಸ್ಯ ಬಭೂವುಸ್ತುಲ್ಯವಿಕ್ರಮಾಃ ।
ಕೃತ್ಸ್ನಾಂಹಿ ಕಪಿಭಿರ್ವ್ಯಾಪ್ತಾಂ ದ್ರುಮಹಸ್ಸೈರ್ಮಹಾಬಲೈಃ ॥ 26 ॥
ಅಪಶ್ಯಲ್ಲಕ್ಷ್ಮಣಃ ಕ್ರುದ್ಧಃ ಕಿಷ್ಕಿನ್ಧಾಂ ತಾಂ ದುರಾಸದಾಮ್ ।
ತತಸ್ತೇ ಹರಯಸ್ಸರ್ವೇ ಪ್ರಾಕಾರಪರಿಘಾನ್ತರಾತ್ ॥ 27 ॥
ನಿಷ್ಕ್ರಮ್ಯೋದಗ್ರಸತ್ತ್ವಾಸ್ತು ತಸ್ಥುರಾವಿಷ್ಕೃತಂ ತದಾ ।
ಸುಗ್ರೀವಸ್ಯ ಪ್ರಮಾದಂ ಚ ಪೂರ್ವಜಂ ಚಾರ್ತಮಾತ್ಮವಾನ್ ॥ 28 ॥
ಬುದ್ಧ್ವಾ ಕೋಪವಶಂ ವೀರಃ ಪುನರೇವ ಜಗಾಮ ಸಃ ।
ಸ ದೀರ್ಘೋಷ್ಣಮಹೋಚ್ಛವಾಸಃ ಕೋಪಸಂರಕ್ತಲೋಚನಃ ॥ 29 ॥
ಬಭೂವ ನರಶಾರ್ದೂಲ ಸ್ಸಧೂಮ ಇವ ಪಾವಕಃ ।
ಬಾಣಶಲ್ಯಸ್ಫುರಜ್ಜಿಹ್ವಸ್ಸಾಯಕಾಸನಭೋಗವಾನ್ ॥ 30 ॥
ಸ್ವತೇಜೋವಿಷಸಙ್ಘಾತಃ ಪಞ್ಚಾಸ್ಯ ಇವ ಪನ್ನಗಃ ।
ತಂ ದೀಪ್ತಮಿವ ಕಾಲಾಗ್ನಿಂ ನಾಗೇನ್ದ್ರಮಿವ ಕೋಪಿತಮ್ ॥ 31 ॥
ಸಮಾಸಾದ್ಯಾಙ್ಗದಸ್ತ್ರಾಸಾದ್ವಿಷಾದಮಗಮದ್ಭೃಶಮ್ ।
ಸೋಽಙ್ಗದಂ ರೋಷತಾಮ್ರಾಕ್ಷಸ್ಸನ್ದಿದೇಶ ಮಹಾಯಶಾಃ ॥ 32 ॥
ಸುಗ್ರೀವಃ ಕಥ್ಯತಾಂ ವತ್ಸ ಮಮಾಗಮನಮಿತ್ಯುತ ।
ಏಷ ರಾಮಾನುಜಃ ಪ್ರಾಪ್ತಸ್ವತ್ಸಕಾಶಮರಿನ್ದಮ ॥ 33 ॥
ಭ್ರಾತುರ್ವ್ಯಸನಸನ್ತಪ್ತೋ ದ್ವಾರಿ ತಿಷ್ಠತಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣಃ ।
ತಸ್ಯ ವಾಕ್ಯಂ ಯದಿ ರುಚಿಃ ಕ್ರಿಯತಾಂ ಸಾಧು ವಾನರ ॥ 34 ॥
ಇತ್ಯುಕ್ತ್ವಾ ಶೀಘ್ರಮಾಗಚ್ಛ ವತ್ಸ ವಾಕ್ಯಮರಿನ್ದಮ ।
ಲಕ್ಷ್ಮಣಸ್ಯ ವಚಃ ಶ್ರುತ್ವಾ ಶೋಕಾವಿಷ್ಟೋಽಙ್ಗದೋಽಬ್ರವೀತ್ ।
ಪಿತುಸ್ಸಮೀಪಮಾಗಮ್ಯ ಸೌಮಿತ್ರಿರಯಮಾಗತಃ ॥ 35 ॥
ಅಥಾಙ್ಗದಸ್ತಸ್ಯ ವಚೋ ನಿಶಮ್ಯ ಸಮ್ಭ್ರಾನ್ತಭಾವಃ ಪರಿದೀನವಕ್ತ್ರಃ ।
ನಿಪತ್ಯ ತೂರ್ಣಂ ನೃಪತೇಸ್ತರಸ್ವೀ ತತಃ ರುಮಾಯಾಶ್ಚರಣೌ ವವನ್ದೇ ॥ 36 ॥
ಸಂಙ್ಗೃಹ್ಯ ಪಾದೌ ಪಿತುರಗ್ರ್ಯತೇಜಾಃ ಜಗ್ರಾಹ ಮಾತುಃ ಪುನರೇವ ಪಾದೌ ।
ಪಾದೌ ರುಮಾಯಾಶ್ಚ ನಿಪೀಡಯಿತ್ವಾ ನಿವೇದಯಾಮಾಸ ತತಸ್ತಮರ್ಥಮ್ ॥ 37 ॥
ಸ ನಿದ್ರಾಮದಸಂವೀತೋ ವಾನರೋ ನ ವಿಬುದ್ಧವಾನ್ ।
ಬಭೂವ ಮದಮತ್ತಶ್ಚ ಮದನೇನ ಚ ಮೋಹಿತಃ ॥ 38 ॥
ತತಃ ಕಿಲಕಿಲಾಂ ಚಕ್ರುರ್ಲಕ್ಷ್ಮಣಂ ಪ್ರೇಕ್ಷ್ಯ ವಾನರಾಃ ।
ಪ್ರಸಾದಯನ್ತಸ್ತಂ ಕ್ರುದ್ಧಂ ಭಯಮೋಹಿತಚೇತಸಃ ॥ 39 ॥
ತೇ ಮಹೌಘನಿಭಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ವಜ್ರಾಶನಿಸಮಸ್ವನಮ್ ।
ಸಿಂಹನಾದಂ ಸಮಂ ಚಕ್ರುರ್ಲಕ್ಷ್ಮಣಸ್ಯ ಸಮೀಪತಃ ॥ 40 ॥
ತೇನ ಶಬ್ದೇನ ಮಹತಾ ಪ್ರತ್ಯಬುಧ್ಯತ ವಾನರಃ ।
ಮದವಿಹ್ವಲತಾಮ್ರಾಕ್ಷೋ ವ್ಯಾಕುಲಸ್ರಗ್ವಿಭೂಷಣಃ ॥ 41 ॥
ಅಥಾಙ್ಗದವಚಃ ಶ್ರುತ್ವಾ ತೇನೈವ ಚ ಸಮಾಗತೌ ।
ಮನ್ತ್ರಿಣೌ ವಾನರೇನ್ದ್ರಸ್ಯ ಸಮ್ಮತೌ ದಾರದರ್ಶಿನೌ ॥ 42 ॥
ಪ್ಲಕ್ಷಶ್ಚೈವ ಪ್ರಭಾವಶ್ಚ ಮನ್ತ್ರಿಣಾವರ್ಥಧರ್ಮಯೋಃ ।
ವಕ್ತುಮುಚ್ಚಾವಚಂ ಪ್ರಾಪ್ತಂ ಲಕ್ಷ್ಮಣಂ ತೌ ಶಶಂಸತುಃ ॥ 43 ॥
ಪ್ರಸಾದಯಿತ್ವಾ ಸುಗ್ರೀವಂ ವಚನೈಸ್ಸಾಮನಿಶ್ಚಿತೈಃ ।
ಆಸೀನಂ ಪರ್ಯುಪಾಸೀನೌ ಯಥಾ ಶಕ್ರಂ ಮರುತ್ಪತಿಮ್ ॥ 44 ॥
ಸತ್ಯಸನ್ಧೌ ಮಹಾಭಾಗೌ ಭ್ರಾತರೌ ರಾಮಲಕ್ಷ್ಮಣೌ ।
ವಯಸ್ಯಭಾವಂ ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತೌ ರಾಜ್ಯಾರ್ಹೌ ರಾಜ್ಯದಾಯಿನೌ ॥ 45 ॥
ತಯೋರೇಕೋ ಧನುಷ್ಪಾಣಿರ್ದ್ವಾರಿ ತಿಷ್ಠತಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣಃ ।
ಯಸ್ಯ ಭೀತಾಃ ಪ್ರವೇಪನ್ತೋ ನಾದಾನ್ಮುಞ್ಚನ್ತಿ ವಾನರಾಃ ॥ 46 ॥
ಸ ಏಷ ರಾಘವಭ್ರಾತಾ ಲಕ್ಷ್ಮಣೋ ವಾಕ್ಯಸಾರಥಿಃ ।
ವ್ಯವಸಾಯರಥಃ ಪ್ರಾಪ್ತಸ್ತಸ್ಯ ರಾಮಸ್ಯ ಶಾಸನಾತ್ ॥ 47 ॥
ಅಯಂ ಚ ದಯಿತೋ ರಾಜಂಸ್ತಾರಾಯಾ ಸ್ತನಯೋಽಙ್ಗದಃ ।
ಲಕ್ಷ್ಮಣೇನ ಸಕಾಶಂ ತೇ ಪ್ರೇಷಿತಸ್ತ್ವರಯಾಽನಘ ॥ 48 ॥
ಸೋಽಯಂ ರೋಷಪರೀತಾಕ್ಷೋ ದ್ವಾರಿ ತಿಷ್ಠತಿ ವೀರ್ಯವಾನ್ ।
ವಾನರಾನ್ವಾನರಪತೇ ಚಕ್ಷುಷಾ ಪ್ರದಹನ್ನಿವ ॥ 49 ॥
ತಸ್ಯ ಮೂರ್ಧ್ನಾ ಪ್ರಣಮ್ಯ ತ್ವಂ ಸಪುತ್ರಸ್ಸಹಬನ್ಧುಭಿಃ ।
ಗಚ್ಛ ಶೀಘ್ರಂ ಮಹಾರಾಜ ರೋಷೋ ಹ್ಯಸ್ಯ ನಿವರ್ತ್ಯತಾಮ್ ॥ 50 ॥
ಯದಾಹ ರಾಮೋ ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ತತ್ಕುರುಷ್ವ ಸಮಾಹಿತಃ ।
ರಾಜಂ ಸ್ತಿಷ್ಠಸ್ವ ಸಮಯೇ ಭವ ಸತ್ಯಪ್ರತಿಶ್ರವಾಃ ॥ 51 ॥
ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಕಿಷ್ಕಿನ್ಧಾಕಾಣ್ಡೇ ಏಕತ್ರಿಂಶಸ್ಸರ್ಗಃ ॥
