View this in:
English Devanagari Telugu Tamil Kannada Malayalam Gujarati Odia Bengali  |
Marathi Assamese Punjabi Hindi Samskritam Konkani Nepali Sinhala Grantha  |
This document is in romanized sanskrit according to IAST standard.

VR 2.63 Ayodhya Kanda - Sarga 63

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē ayōdhyākāṇḍam ।
atha triṣaṣṭitamassargaḥ ।

pratibuddhō muhūrtēna śōkōpahatachētanaḥ ।
atha rājā daśarathassachintāmabhyapadyata ॥ 1 ॥

rāmalakṣmaṇayōśchaiva vivāsā dvāsavōpamam ।
āvivēśōpasargastaṃ tama ssūryamivāsuram ॥ 2 ॥

sabhāryē nirgatē rāmē kausalyāṃ kōśalēśvaraḥ ।
vivakṣurasitāpāṅgāṃ smṛtvā duṣkṛtamātmanaḥ ॥ 3 ॥

sa rājā rajanīṃ ṣaṣṭhīṃ rāmē pravrājitē vanam ।
ardharātrē daśaratha ssaṃsmaran duṣkṛtaṃ kṛtam ॥ 4 ॥

sa rājā putraśōkārtaḥ smṛtvā duṣkṛtamātmanaḥ ।
kausalyāṃ putraśōkārtāmidaṃ vachanamabravīt ॥ 5 ॥

yadācharati kalyāṇi śubhaṃ vā yadi vā'śubham ।
tadēva labhatē bhadrē kartā karmajamātmanaḥ ॥ 6 ॥

gurulāghavamarthānāmārambhē karmaṇāṃ phalam ।
dōṣaṃ vā yō na jānāti na bāla iti hōchyatē ॥ 7 ॥

kaśchidāmravaṇaṃ Chittvā palāśāṃ ścha niṣiñchati ।
puṣpaṃ dṛṣṭvā phalē gṛdhnu ssa śōchati phalāgamē ॥ 8 ॥

avijñāya phalaṃ yō hi karma tvēvānudhāvati ।
sa śōchētphalavēlāyāṃ yathā kiṃśukasēchakaḥ ॥ 9 ॥

sō'hamāmravaṇaṃ Chitvā palāśāṃścha nyaṣēchayam ।
rāmaṃ phalāgamē tyaktvā paśchāchChōchāmi durmatiḥ ॥ 10 ॥

labdhaśabdēna kausalyē kumārēṇa dhanuṣmatā ।
kumāraśśabdavēdhīti mayā pāpamidaṃ kṛtam ॥ 11 ॥

tadidaṃ mē'nusammprāptaṃ dēvi duḥkhaṃ svayaṃ kṛtam ।
sammōhādiha bālēna yathā syādbhakṣitaṃ viṣam ॥ 12 ॥

yathānyaḥ puruṣaḥ kaśchitpalāśairmōhitō bhavēt ।
ēvaṃ mamā'pyavijñātaṃ śabdavēdhyamayaṃ phalam ॥ 13 ॥

dēvyanūḍhā tvamabhavō yuvarājō bhavāmyaham ।
tataḥ prāvṛḍanuprāptā madakāmavivardhinī ॥ 14 ॥

upāsya cha rasānbhaumāṃ staptvā cha jagadaṃśubhiḥ ।
parētācharitāṃ bhīmāṃ ravirāviśatē diśam ॥ 15 ॥

uṣṇamantardadhē sadya ssnigdhā dadṛśirē ghanāḥ ।
tatō jahṛṣirē sarvē bhēkasāraṅgabarhiṇaḥ ॥ 16 ॥

klinna pakṣōttarāssnātāḥ kṛchChrādiva patatriṇaḥ ।
vṛṣṭivātāvadhūtāgrānpādapānabhipēdirē ॥ 17 ॥

patitēnāmbhasāchChannaḥ patamānēna chāsakṛt ।
ābabhau mattasāraṅgastōyarāśirivāchalaḥ ॥ 18 ॥

pāṇḍurāruṇavarṇāni srōtāṃsi vimalānyapi ।
susruvurgiridhātubhyassabhasmāni bhujaṅgavat ॥ 19 ॥

ākulāruṇa tōyāni srōtāṃsi vimalānyapi ।
unmārgajalavāhinī babhūvurjaladāgamē ॥ 20 ॥

tasminnatisukhē kālē dhanuṣmāniṣumānrathī ।
vyāyāmakṛtasaṅkalpassarayūmanvagāṃ nadīm ॥ 21 ॥

nipānē mahiṣaṃ rātrau gajaṃ vā'bhyāgataṃ nadīm ।
anyaṃ vā śvāpadaṃ kañchijjighāṃsu rajitēndriyaḥ ।
tasmiṃ statrāhamēkāntē rātrau vivṛtakārmukaḥ ॥ 22 ॥

tatrāhaṃ saṃvṛtaṃ vanyaṃ hatavāṃstīramāgatam ।
anyaṃ chāpi mṛgaṃ hiṃsraṃ śabdaṃ śrutvā'bhyupāgatam ॥ 23 ॥

athāndhakārē tvaśrauṣaṃ jalē kumbhasya pūryataḥ ।
achakṣurviṣayē ghōṣaṃ vāraṇasyēva nardataḥ ॥ 24 ॥

tatō'haṃ śaramudhṛtya dīptamāśīviṣōpamam ।
śabdaṃ prati gajaprēpsurabhilakṣya tvapātayam ॥ 25 ॥

amuñchaṃ niśitaṃ bāṇamahamāśīviṣōpamam ।
tatra vāguṣasi vyaktā prādurāsīdvanaukasaḥ ॥ 26 ॥

hāhēti patatastōyē bāṇābhihatamarmaṇaḥ ॥ 27 ॥

tasminnipatitē bāṇē vāgabhūttatra mānuṣī ।
kathamasmadvidhē śastraṃ nipatēttu tapasvini ॥ 28 ॥

praviviktāṃ nadīṃ rātrāvudāhā'rōhamāgataḥ ।
iṣuṇā'bhihataḥ kēna kasya vā kiṃ kṛtaṃ mayā ॥ 29 ॥

ṛṣērhinyastadaṇḍasya vanē vanyēna jīvataḥ ।
kathaṃ nu śasrēṇa vadhō madvidhasya vidhīyatē ॥ 30 ॥

jaṭābhāradharasyaiva valkalājinavāsasaḥ ।
kō vadhēna mamarthī syātkiṃvā'syāpakṛtaṃ mayā ॥ 31 ॥

ēvaṃ niṣphalamārabdhaṃ kēvalānarthasaṃhitam ।
na kaśchitsādhu manyēta yathaiva gurutalpagam ॥ 32 ॥

nāhaṃ tathā'nu śōchāmi jīvitakṣayamātmanaḥ ।
mātaraṃ pitaraṃ chōbhāvanuśōchāmi madvadhē ॥ 33 ॥

tadētanmithunaṃ vṛddhaṃ chirakālabhṛtaṃ mayā ।
mayi pañchatvamāpannē kāṃ vṛttiṃ vartayiṣyati ॥ 34 ॥

vṛddhai cha matāpitarāvahaṃ chaikēṣuṇā hatā ।
kēna smanihatā ssarvē subālēnākṛtātmanā ॥ 35 ॥

tāṃ giraṃ karuṇāṃ śrutvā mama dharmānukāṅkṣiṇaḥ ।
karābhyāṃ saśaraṃ chāpaṃ vyathitasyāpatadbhuvi ॥ 36 ॥

tasyāhaṃ karuṇaṃ śrutvā niśi lālavatō bahu ।
sambhrānta śśōkavēgēna bhṛśamāsaṃ vichētanaḥ ॥ 37 ॥

taṃ dēśamahamāgamya dīnasattvassudurmanāḥ ।
apaśyamiṣuṇā tīrē sarayvāstāpasaṃ hatam ॥ 38 ॥

avakīrṇa jaṭābhāraṃ praviddhakalaśōdakam ।
pāṃsuśōṇitadigdhāṅgaṃ śayānaṃ śalyapīḍitam ॥ 39 ॥

sa māmudvīkṣya nētrābhyāṃ trastamasvasthachētasam ।
ityuvācha tataḥ krūraṃ didhakṣanniva tējasā ॥ 40 ॥

kiṃ tavāpakṛtaṃ rājanvanē nivasatā mayā ।
jihīrṣurambhō gurvurthaṃ yadahaṃ tāḍitastvayā ॥ 41 ॥

ēkēna khalu bāṇēna marmaṇyabhihatē mayi ।
dvāvandhau nihatau vṛddhau mātā janayitā cha mē ॥ 42 ॥

tau kathaṃ durbalāvandhau matpratīkṣau pipāsitau ।
chiramāśākṛtāṃ tṛṣṇāṃ kaṣṭāṃ sandhārayiṣyataḥ ॥ 43 ॥

na nūnaṃ tapasō vāsti phalayōgaśśrutasya vā ।
pitā yanmāṃ na jānāti śayānaṃ patitaṃ bhuvi ॥ 44 ॥

jānannapi cha kiṃ kuryādaśaktiraparikramaḥ ।
bhidyamānamivāśakta stratumanyō nagō nagam ॥ 45 ॥

pitustvamēva mē gatvā śīghramāchakṣya rāghava ।
na tvāmanudahētkruddhō vanaṃ vahnirivaidhitaḥ ॥ 46 ॥

iyamēkapadī rājanyatō mē piturāśramaḥ ।
taṃ prasādaya gatvā tvaṃ na tvāṃ sa kupitaśśapēt ॥ 47 ॥

viśalyaṃ kuru māṃ rājanmarma mē niśitaśśaraḥ ।
ruṇaddhi mṛdusōtsēdhaṃ tīramamburayō yathā ॥ 48 ॥

saśalyaḥ kliśyatē prāṇairviśalyō vinaśiṣyati ।
iti māmaviśachchintā tasya śalyāpakarṣaṇē ॥ 49 ॥

duḥkhitasya cha dīnasya mama śōkāturasya cha ।
lakṣayāmāsa hṛdayē chintāṃ munisutastadā ॥ 50 ॥

tāmyamānassa māṃ kṛchChrāduvācha paramārtavat ।
sīdamānō vivṛttāṅgō vēṣṭamānō gataḥ kṣayam ॥ 51 ॥

saṃstabhya śōkaṃ dhairyēṇa sthirachittō bhavāmyaham ।
brahmahatyākṛtaṃ pāpaṃ hṛdayādapanīyatām ॥ 52 ॥

na dvijātirahaṃ rājanmā bhūttē manasō vyathā ।
śūdrāyāmasmi vaiśyēna jātō janapadādhipa ॥ 53 ॥

itīva vadataḥ kṛchChrādbāṇābhihatamarmaṇaḥ vighūrṇatō vichēṣṭasya vēpamānasya bhūtalē ।
tasyatvānamyamānasya taṃ bāṇamahamuddharaṃ sa māmudvīkṣya santrastō jahau prāṇāṃstapōdhanaḥ ॥ 54 ॥

jalārdragātrantu vilapya kṛchChrānmarmavraṇaṃ santatamuchChavasantam ।
tata ssarayvāṃ tamahaṃ śayānaṃ samīkṣya bhadrē'smi bhṛśaṃ viṣaṇṇaḥ ॥ 55 ॥

ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē triṣaṣṭitamassargaḥ ॥




Browse Related Categories: