śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē ayōdhyākāṇḍam ।
atha triṣaṣṭitamassargaḥ ।
pratibuddhō muhūrtēna śōkōpahatachētanaḥ ।
atha rājā daśarathassachintāmabhyapadyata ॥ 1 ॥
rāmalakṣmaṇayōśchaiva vivāsā dvāsavōpamam ।
āvivēśōpasargastaṃ tama ssūryamivāsuram ॥ 2 ॥
sabhāryē nirgatē rāmē kausalyāṃ kōśalēśvaraḥ ।
vivakṣurasitāpāṅgāṃ smṛtvā duṣkṛtamātmanaḥ ॥ 3 ॥
sa rājā rajanīṃ ṣaṣṭhīṃ rāmē pravrājitē vanam ।
ardharātrē daśaratha ssaṃsmaran duṣkṛtaṃ kṛtam ॥ 4 ॥
sa rājā putraśōkārtaḥ smṛtvā duṣkṛtamātmanaḥ ।
kausalyāṃ putraśōkārtāmidaṃ vachanamabravīt ॥ 5 ॥
yadācharati kalyāṇi śubhaṃ vā yadi vā'śubham ।
tadēva labhatē bhadrē kartā karmajamātmanaḥ ॥ 6 ॥
gurulāghavamarthānāmārambhē karmaṇāṃ phalam ।
dōṣaṃ vā yō na jānāti na bāla iti hōchyatē ॥ 7 ॥
kaśchidāmravaṇaṃ Chittvā palāśāṃ ścha niṣiñchati ।
puṣpaṃ dṛṣṭvā phalē gṛdhnu ssa śōchati phalāgamē ॥ 8 ॥
avijñāya phalaṃ yō hi karma tvēvānudhāvati ।
sa śōchētphalavēlāyāṃ yathā kiṃśukasēchakaḥ ॥ 9 ॥
sō'hamāmravaṇaṃ Chitvā palāśāṃścha nyaṣēchayam ।
rāmaṃ phalāgamē tyaktvā paśchāchChōchāmi durmatiḥ ॥ 10 ॥
labdhaśabdēna kausalyē kumārēṇa dhanuṣmatā ।
kumāraśśabdavēdhīti mayā pāpamidaṃ kṛtam ॥ 11 ॥
tadidaṃ mē'nusammprāptaṃ dēvi duḥkhaṃ svayaṃ kṛtam ।
sammōhādiha bālēna yathā syādbhakṣitaṃ viṣam ॥ 12 ॥
yathānyaḥ puruṣaḥ kaśchitpalāśairmōhitō bhavēt ।
ēvaṃ mamā'pyavijñātaṃ śabdavēdhyamayaṃ phalam ॥ 13 ॥
dēvyanūḍhā tvamabhavō yuvarājō bhavāmyaham ।
tataḥ prāvṛḍanuprāptā madakāmavivardhinī ॥ 14 ॥
upāsya cha rasānbhaumāṃ staptvā cha jagadaṃśubhiḥ ।
parētācharitāṃ bhīmāṃ ravirāviśatē diśam ॥ 15 ॥
uṣṇamantardadhē sadya ssnigdhā dadṛśirē ghanāḥ ।
tatō jahṛṣirē sarvē bhēkasāraṅgabarhiṇaḥ ॥ 16 ॥
klinna pakṣōttarāssnātāḥ kṛchChrādiva patatriṇaḥ ।
vṛṣṭivātāvadhūtāgrānpādapānabhipēdirē ॥ 17 ॥
patitēnāmbhasāchChannaḥ patamānēna chāsakṛt ।
ābabhau mattasāraṅgastōyarāśirivāchalaḥ ॥ 18 ॥
pāṇḍurāruṇavarṇāni srōtāṃsi vimalānyapi ।
susruvurgiridhātubhyassabhasmāni bhujaṅgavat ॥ 19 ॥
ākulāruṇa tōyāni srōtāṃsi vimalānyapi ।
unmārgajalavāhinī babhūvurjaladāgamē ॥ 20 ॥
tasminnatisukhē kālē dhanuṣmāniṣumānrathī ।
vyāyāmakṛtasaṅkalpassarayūmanvagāṃ nadīm ॥ 21 ॥
nipānē mahiṣaṃ rātrau gajaṃ vā'bhyāgataṃ nadīm ।
anyaṃ vā śvāpadaṃ kañchijjighāṃsu rajitēndriyaḥ ।
tasmiṃ statrāhamēkāntē rātrau vivṛtakārmukaḥ ॥ 22 ॥
tatrāhaṃ saṃvṛtaṃ vanyaṃ hatavāṃstīramāgatam ।
anyaṃ chāpi mṛgaṃ hiṃsraṃ śabdaṃ śrutvā'bhyupāgatam ॥ 23 ॥
athāndhakārē tvaśrauṣaṃ jalē kumbhasya pūryataḥ ।
achakṣurviṣayē ghōṣaṃ vāraṇasyēva nardataḥ ॥ 24 ॥
tatō'haṃ śaramudhṛtya dīptamāśīviṣōpamam ।
śabdaṃ prati gajaprēpsurabhilakṣya tvapātayam ॥ 25 ॥
amuñchaṃ niśitaṃ bāṇamahamāśīviṣōpamam ।
tatra vāguṣasi vyaktā prādurāsīdvanaukasaḥ ॥ 26 ॥
hāhēti patatastōyē bāṇābhihatamarmaṇaḥ ॥ 27 ॥
tasminnipatitē bāṇē vāgabhūttatra mānuṣī ।
kathamasmadvidhē śastraṃ nipatēttu tapasvini ॥ 28 ॥
praviviktāṃ nadīṃ rātrāvudāhā'rōhamāgataḥ ।
iṣuṇā'bhihataḥ kēna kasya vā kiṃ kṛtaṃ mayā ॥ 29 ॥
ṛṣērhinyastadaṇḍasya vanē vanyēna jīvataḥ ।
kathaṃ nu śasrēṇa vadhō madvidhasya vidhīyatē ॥ 30 ॥
jaṭābhāradharasyaiva valkalājinavāsasaḥ ।
kō vadhēna mamarthī syātkiṃvā'syāpakṛtaṃ mayā ॥ 31 ॥
ēvaṃ niṣphalamārabdhaṃ kēvalānarthasaṃhitam ।
na kaśchitsādhu manyēta yathaiva gurutalpagam ॥ 32 ॥
nāhaṃ tathā'nu śōchāmi jīvitakṣayamātmanaḥ ।
mātaraṃ pitaraṃ chōbhāvanuśōchāmi madvadhē ॥ 33 ॥
tadētanmithunaṃ vṛddhaṃ chirakālabhṛtaṃ mayā ।
mayi pañchatvamāpannē kāṃ vṛttiṃ vartayiṣyati ॥ 34 ॥
vṛddhai cha matāpitarāvahaṃ chaikēṣuṇā hatā ।
kēna smanihatā ssarvē subālēnākṛtātmanā ॥ 35 ॥
tāṃ giraṃ karuṇāṃ śrutvā mama dharmānukāṅkṣiṇaḥ ।
karābhyāṃ saśaraṃ chāpaṃ vyathitasyāpatadbhuvi ॥ 36 ॥
tasyāhaṃ karuṇaṃ śrutvā niśi lālavatō bahu ।
sambhrānta śśōkavēgēna bhṛśamāsaṃ vichētanaḥ ॥ 37 ॥
taṃ dēśamahamāgamya dīnasattvassudurmanāḥ ।
apaśyamiṣuṇā tīrē sarayvāstāpasaṃ hatam ॥ 38 ॥
avakīrṇa jaṭābhāraṃ praviddhakalaśōdakam ।
pāṃsuśōṇitadigdhāṅgaṃ śayānaṃ śalyapīḍitam ॥ 39 ॥
sa māmudvīkṣya nētrābhyāṃ trastamasvasthachētasam ।
ityuvācha tataḥ krūraṃ didhakṣanniva tējasā ॥ 40 ॥
kiṃ tavāpakṛtaṃ rājanvanē nivasatā mayā ।
jihīrṣurambhō gurvurthaṃ yadahaṃ tāḍitastvayā ॥ 41 ॥
ēkēna khalu bāṇēna marmaṇyabhihatē mayi ।
dvāvandhau nihatau vṛddhau mātā janayitā cha mē ॥ 42 ॥
tau kathaṃ durbalāvandhau matpratīkṣau pipāsitau ।
chiramāśākṛtāṃ tṛṣṇāṃ kaṣṭāṃ sandhārayiṣyataḥ ॥ 43 ॥
na nūnaṃ tapasō vāsti phalayōgaśśrutasya vā ।
pitā yanmāṃ na jānāti śayānaṃ patitaṃ bhuvi ॥ 44 ॥
jānannapi cha kiṃ kuryādaśaktiraparikramaḥ ।
bhidyamānamivāśakta stratumanyō nagō nagam ॥ 45 ॥
pitustvamēva mē gatvā śīghramāchakṣya rāghava ।
na tvāmanudahētkruddhō vanaṃ vahnirivaidhitaḥ ॥ 46 ॥
iyamēkapadī rājanyatō mē piturāśramaḥ ।
taṃ prasādaya gatvā tvaṃ na tvāṃ sa kupitaśśapēt ॥ 47 ॥
viśalyaṃ kuru māṃ rājanmarma mē niśitaśśaraḥ ।
ruṇaddhi mṛdusōtsēdhaṃ tīramamburayō yathā ॥ 48 ॥
saśalyaḥ kliśyatē prāṇairviśalyō vinaśiṣyati ।
iti māmaviśachchintā tasya śalyāpakarṣaṇē ॥ 49 ॥
duḥkhitasya cha dīnasya mama śōkāturasya cha ।
lakṣayāmāsa hṛdayē chintāṃ munisutastadā ॥ 50 ॥
tāmyamānassa māṃ kṛchChrāduvācha paramārtavat ।
sīdamānō vivṛttāṅgō vēṣṭamānō gataḥ kṣayam ॥ 51 ॥
saṃstabhya śōkaṃ dhairyēṇa sthirachittō bhavāmyaham ।
brahmahatyākṛtaṃ pāpaṃ hṛdayādapanīyatām ॥ 52 ॥
na dvijātirahaṃ rājanmā bhūttē manasō vyathā ।
śūdrāyāmasmi vaiśyēna jātō janapadādhipa ॥ 53 ॥
itīva vadataḥ kṛchChrādbāṇābhihatamarmaṇaḥ vighūrṇatō vichēṣṭasya vēpamānasya bhūtalē ।
tasyatvānamyamānasya taṃ bāṇamahamuddharaṃ sa māmudvīkṣya santrastō jahau prāṇāṃstapōdhanaḥ ॥ 54 ॥
jalārdragātrantu vilapya kṛchChrānmarmavraṇaṃ santatamuchChavasantam ।
tata ssarayvāṃ tamahaṃ śayānaṃ samīkṣya bhadrē'smi bhṛśaṃ viṣaṇṇaḥ ॥ 55 ॥
ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē triṣaṣṭitamassargaḥ ॥