ශ්රීමද්වාල්මීකීය රාමායණේ අයෝධ්යාකාංඩම් ।
අථ ත්රිෂෂ්ටිතමස්සර්ගඃ ।
ප්රතිබුද්ධෝ මුහූර්තේන ශෝකෝපහතචේතනඃ ।
අථ රාජා දශරථස්සචිංතාමභ්යපද්යත ॥ 1 ॥
රාමලක්ෂ්මණයෝශ්චෛව විවාසා ද්වාසවෝපමම් ।
ආවිවේශෝපසර්ගස්තං තම ස්සූර්යමිවාසුරම් ॥ 2 ॥
සභාර්යේ නිර්ගතේ රාමේ කෞසල්යාං කෝශලේශ්වරඃ ।
විවක්ෂුරසිතාපාංගාං ස්මෘත්වා දුෂ්කෘතමාත්මනඃ ॥ 3 ॥
ස රාජා රජනීං ෂෂ්ඨීං රාමේ ප්රව්රාජිතේ වනම් ।
අර්ධරාත්රේ දශරථ ස්සංස්මරන් දුෂ්කෘතං කෘතම් ॥ 4 ॥
ස රාජා පුත්රශෝකාර්තඃ ස්මෘත්වා දුෂ්කෘතමාත්මනඃ ।
කෞසල්යාං පුත්රශෝකාර්තාමිදං වචනමබ්රවීත් ॥ 5 ॥
යදාචරති කල්යාණි ශුභං වා යදි වාऽශුභම් ।
තදේව ලභතේ භද්රේ කර්තා කර්මජමාත්මනඃ ॥ 6 ॥
ගුරුලාඝවමර්ථානාමාරංභේ කර්මණාං ඵලම් ।
දෝෂං වා යෝ න ජානාති න බාල ඉති හෝච්යතේ ॥ 7 ॥
කශ්චිදාම්රවණං ඡිත්ත්වා පලාශාං ශ්ච නිෂිංචති ।
පුෂ්පං දෘෂ්ට්වා ඵලේ ගෘධ්නු ස්ස ශෝචති ඵලාගමේ ॥ 8 ॥
අවිජ්ඤාය ඵලං යෝ හි කර්ම ත්වේවානුධාවති ।
ස ශෝචේත්ඵලවේලායාං යථා කිංශුකසේචකඃ ॥ 9 ॥
සෝऽහමාම්රවණං ඡිත්වා පලාශාංශ්ච න්යෂේචයම් ।
රාමං ඵලාගමේ ත්යක්ත්වා පශ්චාච්ඡෝචාමි දුර්මතිඃ ॥ 10 ॥
ලබ්ධශබ්දේන කෞසල්යේ කුමාරේණ ධනුෂ්මතා ।
කුමාරශ්ශබ්දවේධීති මයා පාපමිදං කෘතම් ॥ 11 ॥
තදිදං මේऽනුසංංප්රාප්තං දේවි දුඃඛං ස්වයං කෘතම් ।
සම්මෝහාදිහ බාලේන යථා ස්යාද්භක්ෂිතං විෂම් ॥ 12 ॥
යථාන්යඃ පුරුෂඃ කශ්චිත්පලාශෛර්මෝහිතෝ භවේත් ।
ඒවං මමාऽප්යවිජ්ඤාතං ශබ්දවේධ්යමයං ඵලම් ॥ 13 ॥
දේව්යනූඪා ත්වමභවෝ යුවරාජෝ භවාම්යහම් ।
තතඃ ප්රාවෘඩනුප්රාප්තා මදකාමවිවර්ධිනී ॥ 14 ॥
උපාස්ය ච රසාන්භෞමාං ස්තප්ත්වා ච ජගදංශුභිඃ ।
පරේතාචරිතාං භීමාං රවිරාවිශතේ දිශම් ॥ 15 ॥
උෂ්ණමංතර්දධේ සද්ය ස්ස්නිග්ධා දදෘශිරේ ඝනාඃ ।
තතෝ ජහෘෂිරේ සර්වේ භේකසාරංගබර්හිණඃ ॥ 16 ॥
ක්ලින්න පක්ෂෝත්තරාස්ස්නාතාඃ කෘච්ඡ්රාදිව පතත්රිණඃ ।
වෘෂ්ටිවාතාවධූතාග්රාන්පාදපානභිපේදිරේ ॥ 17 ॥
පතිතේනාංභසාච්ඡන්නඃ පතමානේන චාසකෘත් ।
ආබභෞ මත්තසාරංගස්තෝයරාශිරිවාචලඃ ॥ 18 ॥
පාංඩුරාරුණවර්ණානි ස්රෝතාංසි විමලාන්යපි ।
සුස්රුවුර්ගිරිධාතුභ්යස්සභස්මානි භුජංගවත් ॥ 19 ॥
ආකුලාරුණ තෝයානි ස්රෝතාංසි විමලාන්යපි ।
උන්මාර්ගජලවාහිනී බභූවුර්ජලදාගමේ ॥ 20 ॥
තස්මින්නතිසුඛේ කාලේ ධනුෂ්මානිෂුමාන්රථී ।
ව්යායාමකෘතසංකල්පස්සරයූමන්වගාං නදීම් ॥ 21 ॥
නිපානේ මහිෂං රාත්රෞ ගජං වාऽභ්යාගතං නදීම් ।
අන්යං වා ශ්වාපදං කංචිජ්ජිඝාංසු රජිතේංද්රියඃ ।
තස්මිං ස්තත්රාහමේකාංතේ රාත්රෞ විවෘතකාර්මුකඃ ॥ 22 ॥
තත්රාහං සංවෘතං වන්යං හතවාංස්තීරමාගතම් ।
අන්යං චාපි මෘගං හිංස්රං ශබ්දං ශ්රුත්වාऽභ්යුපාගතම් ॥ 23 ॥
අථාංධකාරේ ත්වශ්රෞෂං ජලේ කුංභස්ය පූර්යතඃ ।
අචක්ෂුර්විෂයේ ඝෝෂං වාරණස්යේව නර්දතඃ ॥ 24 ॥
තතෝऽහං ශරමුධෘත්ය දීප්තමාශීවිෂෝපමම් ।
ශබ්දං ප්රති ගජප්රේප්සුරභිලක්ෂ්ය ත්වපාතයම් ॥ 25 ॥
අමුංචං නිශිතං බාණමහමාශීවිෂෝපමම් ।
තත්ර වාගුෂසි ව්යක්තා ප්රාදුරාසීද්වනෞකසඃ ॥ 26 ॥
හාහේති පතතස්තෝයේ බාණාභිහතමර්මණඃ ॥ 27 ॥
තස්මින්නිපතිතේ බාණේ වාගභූත්තත්ර මානුෂී ।
කථමස්මද්විධේ ශස්ත්රං නිපතේත්තු තපස්විනි ॥ 28 ॥
ප්රවිවික්තාං නදීං රාත්රාවුදාහාऽරෝහමාගතඃ ।
ඉෂුණාऽභිහතඃ කේන කස්ය වා කිං කෘතං මයා ॥ 29 ॥
ඍෂේර්හින්යස්තදංඩස්ය වනේ වන්යේන ජීවතඃ ।
කථං නු ශස්රේණ වධෝ මද්විධස්ය විධීයතේ ॥ 30 ॥
ජටාභාරධරස්යෛව වල්කලාජිනවාසසඃ ।
කෝ වධේන මමර්ථී ස්යාත්කිංවාऽස්යාපකෘතං මයා ॥ 31 ॥
ඒවං නිෂ්ඵලමාරබ්ධං කේවලානර්ථසංහිතම් ।
න කශ්චිත්සාධු මන්යේත යථෛව ගුරුතල්පගම් ॥ 32 ॥
නාහං තථාऽනු ශෝචාමි ජීවිතක්ෂයමාත්මනඃ ।
මාතරං පිතරං චෝභාවනුශෝචාමි මද්වධේ ॥ 33 ॥
තදේතන්මිථුනං වෘද්ධං චිරකාලභෘතං මයා ।
මයි පංචත්වමාපන්නේ කාං වෘත්තිං වර්තයිෂ්යති ॥ 34 ॥
වෘද්ධෛ ච මතාපිතරාවහං චෛකේෂුණා හතා ।
කේන ස්මනිහතා ස්සර්වේ සුබාලේනාකෘතාත්මනා ॥ 35 ॥
තාං ගිරං කරුණාං ශ්රුත්වා මම ධර්මානුකාංක්ෂිණඃ ।
කරාභ්යාං සශරං චාපං ව්යථිතස්යාපතද්භුවි ॥ 36 ॥
තස්යාහං කරුණං ශ්රුත්වා නිශි ලාලවතෝ බහු ।
සංභ්රාංත ශ්ශෝකවේගේන භෘශමාසං විචේතනඃ ॥ 37 ॥
තං දේශමහමාගම්ය දීනසත්ත්වස්සුදුර්මනාඃ ।
අපශ්යමිෂුණා තීරේ සරය්වාස්තාපසං හතම් ॥ 38 ॥
අවකීර්ණ ජටාභාරං ප්රවිද්ධකලශෝදකම් ।
පාංසුශෝණිතදිග්ධාංගං ශයානං ශල්යපීඩිතම් ॥ 39 ॥
ස මාමුද්වීක්ෂ්ය නේත්රාභ්යාං ත්රස්තමස්වස්ථචේතසම් ।
ඉත්යුවාච තතඃ ක්රූරං දිධක්ෂන්නිව තේජසා ॥ 40 ॥
කිං තවාපකෘතං රාජන්වනේ නිවසතා මයා ।
ජිහීර්ෂුරංභෝ ගුර්වුර්ථං යදහං තාඩිතස්ත්වයා ॥ 41 ॥
ඒකේන ඛලු බාණේන මර්මණ්යභිහතේ මයි ।
ද්වාවංධෞ නිහතෞ වෘද්ධෞ මාතා ජනයිතා ච මේ ॥ 42 ॥
තෞ කථං දුර්බලාවංධෞ මත්ප්රතීක්ෂෞ පිපාසිතෞ ।
චිරමාශාකෘතාං තෘෂ්ණාං කෂ්ටාං සංධාරයිෂ්යතඃ ॥ 43 ॥
න නූනං තපසෝ වාස්ති ඵලයෝගශ්ශ්රුතස්ය වා ।
පිතා යන්මාං න ජානාති ශයානං පතිතං භුවි ॥ 44 ॥
ජානන්නපි ච කිං කුර්යාදශක්තිරපරික්රමඃ ।
භිද්යමානමිවාශක්ත ස්ත්රතුමන්යෝ නගෝ නගම් ॥ 45 ॥
පිතුස්ත්වමේව මේ ගත්වා ශීඝ්රමාචක්ෂ්ය රාඝව ।
න ත්වාමනුදහේත්ක්රුද්ධෝ වනං වහ්නිරිවෛධිතඃ ॥ 46 ॥
ඉයමේකපදී රාජන්යතෝ මේ පිතුරාශ්රමඃ ।
තං ප්රසාදය ගත්වා ත්වං න ත්වාං ස කුපිතශ්ශපේත් ॥ 47 ॥
විශල්යං කුරු මාං රාජන්මර්ම මේ නිශිතශ්ශරඃ ।
රුණද්ධි මෘදුසෝත්සේධං තීරමංබුරයෝ යථා ॥ 48 ॥
සශල්යඃ ක්ලිශ්යතේ ප්රාණෛර්විශල්යෝ විනශිෂ්යති ।
ඉති මාමවිශච්චිංතා තස්ය ශල්යාපකර්ෂණේ ॥ 49 ॥
දුඃඛිතස්ය ච දීනස්ය මම ශෝකාතුරස්ය ච ।
ලක්ෂයාමාස හෘදයේ චිංතාං මුනිසුතස්තදා ॥ 50 ॥
තාම්යමානස්ස මාං කෘච්ඡ්රාදුවාච පරමාර්තවත් ।
සීදමානෝ විවෘත්තාංගෝ වේෂ්ටමානෝ ගතඃ ක්ෂයම් ॥ 51 ॥
සංස්තභ්ය ශෝකං ධෛර්යේණ ස්ථිරචිත්තෝ භවාම්යහම් ।
බ්රහ්මහත්යාකෘතං පාපං හෘදයාදපනීයතාම් ॥ 52 ॥
න ද්විජාතිරහං රාජන්මා භූත්තේ මනසෝ ව්යථා ।
ශූද්රායාමස්මි වෛශ්යේන ජාතෝ ජනපදාධිප ॥ 53 ॥
ඉතීව වදතඃ කෘච්ඡ්රාද්බාණාභිහතමර්මණඃ විඝූර්ණතෝ විචේෂ්ටස්ය වේපමානස්ය භූතලේ ।
තස්යත්වානම්යමානස්ය තං බාණමහමුද්ධරං ස මාමුද්වීක්ෂ්ය සංත්රස්තෝ ජහෞ ප්රාණාංස්තපෝධනඃ ॥ 54 ॥
ජලාර්ද්රගාත්රංතු විලප්ය කෘච්ඡ්රාන්මර්මව්රණං සංතතමුච්ඡවසංතම් ।
තත ස්සරය්වාං තමහං ශයානං සමීක්ෂ්ය භද්රේऽස්මි භෘශං විෂණ්ණඃ ॥ 55 ॥
ඉත්යාර්ෂේ ශ්රීමද්රාමායණේ වාල්මීකීය ආදිකාව්යේ අයෝධ්යාකාංඩේ ත්රිෂෂ්ටිතමස්සර්ගඃ ॥
