ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ରାମାୟଣେ ଅୟୋଧ୍ୟାକାଂଡମ୍ ।
ଅଥ ଦ୍ଵିଚତ୍ଵାରିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ।
ୟାଵତ୍ତୁ ନିର୍ୟତସ୍ତସ୍ୟ ରଜୋରୂପମଦୃଶ୍ୟତ ।
ନୈଵେକ୍ଷ୍ଵାକୁଵରସ୍ତାଵତ୍ସଂଜହାରାତ୍ମଚକ୍ଷୁଷୀ ॥ 1 ॥
ୟାଵଦ୍ରାଜା ପ୍ରିୟଂ ପୁତ୍ରଂ ପଶ୍ୟତ୍ୟତ୍ୟଂତଧାର୍ମିକମ୍ ।
ତାଵଦ୍ଵ୍ୟଵର୍ଧତେ ଵାସ୍ୟ ଧରଣ୍ୟାଂ ପୁତ୍ରଦର୍ଶନେ ॥ 2 ॥
ନ ପଶ୍ୟତି ରଜୋଽପ୍ୟସ୍ୟ ୟଦା ରାମସ୍ୟ ଭୂମିପଃ ।
ତଦାଽଽର୍ତଶ୍ଚ ଵିଷଣ୍ଣଶ୍ଚ ପପାତ ଧରଣୀତଲେ ॥ 3 ॥
ତସ୍ୟ ଦକ୍ଷିଣମନ୍ଵାଗାତ୍କୌସଲ୍ୟା ବାହୁମଂଗନା ।
ଵାମଂ ଚାସ୍ୟାନ୍ଵଗାତ୍ପାର୍ଶ୍ଵଂ କୈକେୟୀ ଭରତପ୍ରିୟା ॥ 4 ॥
ତାଂ ନୟେନ ଚ ସଂପନ୍ନୋ ଧର୍ମେଣ ଵିନୟେନ ଚ ।
ଉଵାଚ ରାଜା କୈକେୟୀଂ ସମୀକ୍ଷ୍ୟ ଵ୍ୟଥିତେଂଦ୍ରିୟଃ ॥ 5 ॥
କୈକେୟି ମା ମମାଂଗାନି ସ୍ପ୍ରାକ୍ଷୀସ୍ତ୍ଵଂ ଦୁଷ୍ଟଚାରିଣୀ ।
ନ ହି ତ୍ଵାଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମିଚ୍ଛାମି ନ ଭାର୍ୟା ନ ଚ ବାଂଧଵୀ ॥ 6 ॥
ୟେ ଚ ତ୍ଵାମନୁଜୀଵଂତି ନାହଂ ତେଷାଂ ନ ତେ ମମ ।
କେଵଲାର୍ଥପରାଂ ହି ତ୍ଵାଂ ତ୍ୟକ୍ତଧର୍ମାଂ ତ୍ୟଜାମ୍ୟହମ୍ ॥ 7 ॥
ଅଗୃହ୍ଣାଂ ୟଚ୍ଚ ତେ ପାଣିମଗ୍ନିଂ ପର୍ୟଣୟଂ ଚ ୟତ୍ ।
ଅନୁଜାନାମି ତତ୍ସର୍ଵମସ୍ମିନ୍ ଲୋକେ ପରତ୍ର ଚ ॥ 8 ॥
ଭରତଶ୍ଚେତ୍ପ୍ରତୀତଃ ସ୍ୟାଦ୍ରାଜ୍ୟଂ ପ୍ରାପ୍ୟେଦମଵ୍ୟୟମ୍ ।
ୟନ୍ମେ ସ ଦଦ୍ୟାତ୍ପିତ୍ରର୍ଥଂ ମାମାଂ ତଦ୍ଦତ୍ତମାଗମତ୍ ॥ 9 ॥
ଅଥ ରେଣୁସମୁଧ୍ଵସ୍ତଂ ସମୁତ୍ଥାପ୍ୟ ନରାଧିପମ୍ ।
ନ୍ୟଵର୍ତତ ତଦା ଦେଵୀ କୌଶଲ୍ୟା ଶୋକକର୍ଶିତା ॥ 10 ॥
ହତ୍ଵେଵ ବ୍ରାହ୍ମଣଂ କାମାତ୍ ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ଵାଗ୍ନିମିଵ ପାଣିନା ।
ଅନ୍ଵତପ୍ୟତ ଧର୍ମାତ୍ମା ପୁତ୍ରଂ ସଂଚିଂତ୍ୟ ତାପସମ୍ ॥ 11 ॥
ନିଵୃତ୍ତ୍ୟୈଵ ନିଵୃତ୍ତ୍ୟୈଵ ସୀଦତୋ ରଥଵର୍ତ୍ମସୁ ।
ରାଜ୍ଞୋ ନାତିବଭୌ ରୂପଂ ଗ୍ରସ୍ତସ୍ୟାଂଶୁମତୋ ୟଥା ॥ 12 ॥
ଵିଲଲାପ ଚ ଦୁଃଖାର୍ତଃ ପ୍ରିୟଂ ପୁତ୍ରମନୁସ୍ମରନ୍ ।
ନଗରାଂତମନୁପ୍ରାପ୍ତଂ ବୁଧ୍ଵା ପୁତ୍ରମଥାବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 13 ॥
ଵାହନନାଂ ଚ ମୁଖ୍ୟାନାଂ ଵହତାଂ ତଂ ମମାତ୍ମଜମ୍ ।
ପଦାନି ପଥି ଦୃଶ୍ୟଂତେ ସ ମହାତ୍ମା ନ ଦୃଶ୍ୟତେ ॥ 14 ॥
ୟଃ ସୁଖେଷୂପଧାନେଷୁ ଶେତେ ଚଂଦନରୂଷିତଃ ।
ଵୀଜ୍ୟମାନୋ ମହାର୍ହାଭିଃ ସ୍ତ୍ରୀଭିର୍ମମ ସୁତୋତ୍ତମଃ ॥ 15 ॥
ସ ନୂନଂ କ୍ଵଚିଦେଵାଦ୍ୟ ଵୃକ୍ଷମୂଲମୁପାଶ୍ରିତଃ ।
କାଷ୍ଠଂ ଵା ୟଦି ଵାଶ୍ମାନମୁପଧାୟ ଶୟିଷ୍ୟତେ ॥ 16 ॥
ଉତ୍ଥାସ୍ୟତି ଚ ମେଦିନ୍ୟାଃ କୃପଣଃ ପାଂସୁକୁଂଠିତଃ ।
ଵିନିଶ୍ଶ୍ଵସନ୍ ପ୍ରସ୍ରଵଣାତ୍କରେଣୂନାମିଵର୍ଷଭଃ ॥ 17 ॥
ଦ୍ରକ୍ଷ୍ୟଂତି ନୂନଂ ପୁରୁଷା ଦୀର୍ଘବାହୁଂ ଵନେଚରାଃ ।
ରାମମୁତ୍ଥାୟ ଗଚ୍ଛଂତଂ ଲୋକନାଥମନାଥଵତ୍ ॥ 18 ॥
ସା ନୂନଂ ଜନକସ୍ୟେଷ୍ଟା ସୁତା ସୁଖସଦୋଚିତା ।
କଂଟକାକ୍ରମଣାକ୍ଲାଂତା ଵନମଦ୍ୟ ଗମିଷ୍ୟତି ॥ 19 ॥
ଅନଭିଜ୍ଞା ଵନାନାଂ ସା ନୂନଂ ଭୟମୁପୈଷ୍ୟତି ।
ଶ୍ଵାପଦାନର୍ଦିତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଗଂଭୀରଂ ରୋମହର୍ଷଣମ୍ ॥ 20 ॥
ସକାମା ଭଵ କୈକେୟି ଵିଧଵା ରାଜ୍ୟମାଵସ ।
ନ ହି ତଂ ପୁରୁଷଵ୍ୟାଘ୍ରଂ ଵିନା ଜୀଵିତୁମୁତ୍ସହେ ॥ 21 ॥
ଇତ୍ୟେଵଂ ଵିଲପନ୍ ରାଜା ଜନୌଘେନାଭିସଂଵୃତଃ ।
ଅପସ୍ନାତ ଇଵାରିଷ୍ଟଂ ପ୍ରଵିଵେଶ ପୁରୋତ୍ତମମ୍ ॥ 22 ॥
ଶୂନ୍ୟଚତ୍ଵରଵେଶ୍ମାଂତାଂ ସଂଵୃତାପଣଦେଵତାମ୍ ।
କ୍ଲାଂତଦୁର୍ବଲଦୁଃଖାର୍ତାଂ ନାତ୍ୟାକୀର୍ଣମହାପଥାମ୍ ॥ 23 ॥
ତାମଵେକ୍ଷ୍ୟ ପୁରୀଂ ସର୍ଵାଂ ରାମମେଵାନୁଚିଂତୟନ୍ ।
ଵିଲପନ୍ ପ୍ରାଵିଶଦ୍ରାଜା ଗୃହଂ ସୂର୍ୟ ଇଵାଂବୁଦମ୍ ॥ 24 ॥
ମହାହ୍ରଦମିଵାକ୍ଷୋଭ୍ୟଂ ସୁପର୍ଣେନ ହୃତୋରଗମ୍ ।
ରାମେଣ ରହିତଂ ଵେଶ୍ମ ଵୈଦେହ୍ୟା ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ଚ ॥ 25 ॥
ଅଥ ଗଦ୍ଗଦଶବ୍ଦସ୍ତୁ ଵିଲପନ୍ମନୁଜାଧିପଃ ।
ଉଵାଚ ମୃଦୁମଂଦାର୍ଥଂ ଵଚନଂ ଦୀନମସ୍ଵରମ୍ ॥ 26 ॥
କୌଶଲ୍ୟାୟାଂ ଗୃହଂ ଶୀଘ୍ରଂ ରାମମାତୁର୍ନୟଂତୁ ମାମ୍ ।
ନ ହ୍ୟନ୍ୟତ୍ର ମମାଶ୍ଵାସୋ ହୃଦୟସ୍ୟ ଭଵିଷ୍ୟତି ॥ 27 ॥
ଇତି ବ୍ରୁଵଂତଂ ରାଜାନମନୟନ୍ ଦ୍ଵାରଦର୍ଶିନଃ ।
କୌଶଲ୍ୟାୟା ଗୃହଂ ତତ୍ର ନ୍ୟଵେଶ୍ୟତ ଵିନୀତଵତ୍ ॥ 28 ॥
ତତସ୍ତସ୍ୟ ପ୍ରଵିଷ୍ଟସ୍ୟ କୌଶଲ୍ୟାୟା ନିଵେଶନମ୍ ।
ଅଧିରୁହ୍ୟାପି ଶୟନଂ ବଭୂଵ ଲୁଲିତଂ ମନଃ ॥ 29 ॥
ପୁତ୍ରଦ୍ଵୟଵିହୀନଂ ଚ ସ୍ନୁଷୟାପି ଵିଵର୍ଜିତମ୍ ।
ଅପଶ୍ୟଦ୍ଭଵନଂ ରାଜା ନଷ୍ଟଚଂଦ୍ରମିଵାଂବରମ୍ ॥ 30 ॥
ତଚ୍ଚ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମହାରାଜୋ ଭୁଜମୁଦ୍ୟମ୍ୟ ଵୀର୍ୟଵାନ୍ ।
ଉଚ୍ଚୈସ୍ସ୍ଵରେଣ ଚୁକ୍ରୋଶ ହା ରାଘଵ ଜହାସି ମାମ୍ ॥ 31 ॥
ସୁଖିତା ବତ ତଂ କାଲଂ ଜୀଵିଷ୍ୟଂତି ନରୋତ୍ତମାଃ ।
ପରିଷ୍ଵଜଂତୋ ୟେ ରାମଂ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ୟଂତି ପୁନରାଗତମ୍ ॥ 32 ॥
ଅଥ ରାତ୍ର୍ୟାଂ ପ୍ରପନ୍ନାୟାଂ କାଲରାତ୍ର୍ୟାମିଵାତ୍ମନଃ ।
ଅର୍ଧରାତ୍ରେ ଦଶରଥଃ କୌଶଲ୍ୟାମିଦମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 33 ॥
ରାମଂ ମେଽନୁଗତା ଦୃଷ୍ଟିରଦ୍ୟାପି ନ ନିଵର୍ତତେ ।
ନ ତ୍ଵା ପଶ୍ୟାମି କୌସଲ୍ୟେ ସାଧୁ ମାଂ ପାଣିନା ସ୍ପୃଶ ॥ 34 ॥
ତଂ ରାମମେଵାନୁଵିଚିଂତୟଂତଂ ସମୀକ୍ଷ୍ୟ ଦେଵୀ ଶୟନେ ନରେଂଦ୍ରମ୍ ।
ଉପୋପଵିଶ୍ୟାଧିକମାର୍ତରୂପା ଵିନିଶ୍ଵସଂତୀ ଵିଲଲାପ କୃଚ୍ଛ୍ରମ୍ ॥ 35 ॥
ଇତ୍ୟାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାୟଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ଆଦିକାଵ୍ୟେ ଅୟୋଧ୍ୟାକାଂଡେ ଦ୍ଵିଚତ୍ଵାରିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ॥
