View this in:
English Devanagari Telugu Tamil Kannada Malayalam Gujarati Odia Bengali  |
Marathi Assamese Punjabi Hindi Samskritam Konkani Nepali Sinhala Grantha  |
This document is in romanized sanskrit according to IAST standard.

VR 2.42 Ayodhya Kanda - Sarga 42

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē ayōdhyākāṇḍam ।
atha dvichatvāriṃśassargaḥ ।

yāvattu niryatastasya rajōrūpamadṛśyata ।
naivēkṣvākuvarastāvatsañjahārātmachakṣuṣī ॥ 1 ॥

yāvadrājā priyaṃ putraṃ paśyatyatyantadhārmikam ।
tāvadvyavardhatē vāsya dharaṇyāṃ putradarśanē ॥ 2 ॥

na paśyati rajō'pyasya yadā rāmasya bhūmipaḥ ।
tadā''rtaścha viṣaṇṇaścha papāta dharaṇītalē ॥ 3 ॥

tasya dakṣiṇamanvāgātkausalyā bāhumaṅganā ।
vāmaṃ chāsyānvagātpārśvaṃ kaikēyī bharatapriyā ॥ 4 ॥

tāṃ nayēna cha sampannō dharmēṇa vinayēna cha ।
uvācha rājā kaikēyīṃ samīkṣya vyathitēndriyaḥ ॥ 5 ॥

kaikēyi mā mamāṅgāni sprākṣīstvaṃ duṣṭachāriṇī ।
na hi tvāṃ draṣṭumichChāmi na bhāryā na cha bāndhavī ॥ 6 ॥

yē cha tvāmanujīvanti nāhaṃ tēṣāṃ na tē mama ।
kēvalārthaparāṃ hi tvāṃ tyaktadharmāṃ tyajāmyaham ॥ 7 ॥

agṛhṇāṃ yachcha tē pāṇimagniṃ paryaṇayaṃ cha yat ।
anujānāmi tatsarvamasmin lōkē paratra cha ॥ 8 ॥

bharataśchētpratītaḥ syādrājyaṃ prāpyēdamavyayam ।
yanmē sa dadyātpitrarthaṃ māmāṃ taddattamāgamat ॥ 9 ॥

atha rēṇusamudhvastaṃ samutthāpya narādhipam ।
nyavartata tadā dēvī kauśalyā śōkakarśitā ॥ 10 ॥

hatvēva brāhmaṇaṃ kāmāt spṛṣṭvāgnimiva pāṇinā ।
anvatapyata dharmātmā putraṃ sañchintya tāpasam ॥ 11 ॥

nivṛttyaiva nivṛttyaiva sīdatō rathavartmasu ।
rājñō nātibabhau rūpaṃ grastasyāṃśumatō yathā ॥ 12 ॥

vilalāpa cha duḥkhārtaḥ priyaṃ putramanusmaran ।
nagarāntamanuprāptaṃ budhvā putramathābravīt ॥ 13 ॥

vāhananāṃ cha mukhyānāṃ vahatāṃ taṃ mamātmajam ।
padāni pathi dṛśyantē sa mahātmā na dṛśyatē ॥ 14 ॥

yaḥ sukhēṣūpadhānēṣu śētē chandanarūṣitaḥ ।
vījyamānō mahārhābhiḥ strībhirmama sutōttamaḥ ॥ 15 ॥

sa nūnaṃ kvachidēvādya vṛkṣamūlamupāśritaḥ ।
kāṣṭhaṃ vā yadi vāśmānamupadhāya śayiṣyatē ॥ 16 ॥

utthāsyati cha mēdinyāḥ kṛpaṇaḥ pāṃsukuṇṭhitaḥ ।
viniśśvasan prasravaṇātkarēṇūnāmivarṣabhaḥ ॥ 17 ॥

drakṣyanti nūnaṃ puruṣā dīrghabāhuṃ vanēcharāḥ ।
rāmamutthāya gachChantaṃ lōkanāthamanāthavat ॥ 18 ॥

sā nūnaṃ janakasyēṣṭā sutā sukhasadōchitā ।
kaṇṭakākramaṇāklāntā vanamadya gamiṣyati ॥ 19 ॥

anabhijñā vanānāṃ sā nūnaṃ bhayamupaiṣyati ।
śvāpadānarditaṃ śrutvā gambhīraṃ rōmaharṣaṇam ॥ 20 ॥

sakāmā bhava kaikēyi vidhavā rājyamāvasa ।
na hi taṃ puruṣavyāghraṃ vinā jīvitumutsahē ॥ 21 ॥

ityēvaṃ vilapan rājā janaughēnābhisaṃvṛtaḥ ।
apasnāta ivāriṣṭaṃ pravivēśa purōttamam ॥ 22 ॥

śūnyachatvaravēśmāntāṃ saṃvṛtāpaṇadēvatām ।
klāntadurbaladuḥkhārtāṃ nātyākīrṇamahāpathām ॥ 23 ॥

tāmavēkṣya purīṃ sarvāṃ rāmamēvānuchintayan ।
vilapan prāviśadrājā gṛhaṃ sūrya ivāmbudam ॥ 24 ॥

mahāhradamivākṣōbhyaṃ suparṇēna hṛtōragam ।
rāmēṇa rahitaṃ vēśma vaidēhyā lakṣmaṇēna cha ॥ 25 ॥

atha gadgadaśabdastu vilapanmanujādhipaḥ ।
uvācha mṛdumandārthaṃ vachanaṃ dīnamasvaram ॥ 26 ॥

kauśalyāyāṃ gṛhaṃ śīghraṃ rāmamāturnayantu mām ।
na hyanyatra mamāśvāsō hṛdayasya bhaviṣyati ॥ 27 ॥

iti bruvantaṃ rājānamanayan dvāradarśinaḥ ।
kauśalyāyā gṛhaṃ tatra nyavēśyata vinītavat ॥ 28 ॥

tatastasya praviṣṭasya kauśalyāyā nivēśanam ।
adhiruhyāpi śayanaṃ babhūva lulitaṃ manaḥ ॥ 29 ॥

putradvayavihīnaṃ cha snuṣayāpi vivarjitam ।
apaśyadbhavanaṃ rājā naṣṭachandramivāmbaram ॥ 30 ॥

tachcha dṛṣṭvā mahārājō bhujamudyamya vīryavān ।
uchchaissvarēṇa chukrōśa hā rāghava jahāsi mām ॥ 31 ॥

sukhitā bata taṃ kālaṃ jīviṣyanti narōttamāḥ ।
pariṣvajantō yē rāmaṃ drakṣyanti punarāgatam ॥ 32 ॥

atha rātryāṃ prapannāyāṃ kālarātryāmivātmanaḥ ।
ardharātrē daśarathaḥ kauśalyāmidamabravīt ॥ 33 ॥

rāmaṃ mē'nugatā dṛṣṭiradyāpi na nivartatē ।
na tvā paśyāmi kausalyē sādhu māṃ pāṇinā spṛśa ॥ 34 ॥

taṃ rāmamēvānuvichintayantaṃ samīkṣya dēvī śayanē narēndram ।
upōpaviśyādhikamārtarūpā viniśvasantī vilalāpa kṛchChram ॥ 35 ॥

ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē dvichatvāriṃśassargaḥ ॥




Browse Related Categories: