శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే కిష్కింధాకాండమ్ ।
అథ చతుర్వింశస్సర్గః ।
తాం చాశ్రువేగేన దురాసదేన త్వభిప్లుతాం శోకమహార్ణవేన ।
పశ్యంస్తదా వాల్యనుజస్తరస్వీ భ్రాతుర్వధేనాప్రతిమేన తేపే ॥ 1 ॥
స బాష్పపూర్ణేన ముఖేన వీక్ష్య క్షణేన నిర్విణ్ణమనా మనస్వీ ।
జగామ రామస్య శనైస్సమీపం భృత్యైర్వృతసంపరిదూయమానః ॥ 2 ॥
స తం సమాసాద్య గృహీతచాప ముదాత్తమాశీవిషతుల్యబాణమ్ ।
యశస్వినం లక్షణలక్షితాంగ మవస్థితం రాఘవ మిత్యువాచ ॥ 3 ॥
యథా ప్రతిజ్ఞాతమిదం నరేంద్ర కృతం త్వయా దృష్టఫలం చ కర్మ ।
మమాద్య భోగేషు నరేంద్రపుత్ర మనో నివృత్తం సహజీవితేన ॥ 4 ॥
అస్యాం మహిష్యాం తు భృశం రుదంత్యా పురే చ విక్రోశతి దుఃఖతప్తే ।
హతేఽగ్రజే సంశయితేఽంగదే చ న రామ రాజ్యే రమతే మనో మే ॥ 5 ॥
క్రోధాదమర్షాదతివిప్రధర్షా ద్భ్రాతుర్వధో మేఽనుమతః పురస్తాత్ ।
హతే త్విదానీం హరియూథపేఽస్మిన్ సుతీవ్రమిక్ష్వాకుకుమార తప్స్యే ॥ 6 ॥
శ్రేయోఽద్య మన్యే మమ శైలముఖ్యే తస్మిన్నివాసశ్చిరమృశ్యమూకే ।
యథా తథా వర్తయతస్స్వవృత్త్యా నేమం నిహత్య త్రిదివస్య లాభః ॥ 7 ॥
న త్వాం జిఘాంసామి చరేతి యన్మా మయం మహాత్మా మతిమానువాచ ।
తస్యైవ తద్రామ వచోఽనురూప మిదం పునః కర్మ చ మేఽనురూపమ్ ॥ 8 ॥
భ్రాతా కథం నామ మహాగుణస్య భ్రాతుర్వధం రాఘవ రోచయేత ।
రాజ్యస్య దుఃఖస్య చ వీర సారం విచింతయన్కామపురస్కృతఽస్సన్ ॥ 9 ॥
వధో హి మే మతో నాసీత్స్వమాహాత్మ్యావ్యతిక్రమాత్ ।
మమాఽసీద్బుద్ధిదౌరాత్మ్యాత్ప్రాణహారీ వ్యతిక్రమః ॥ 10 ॥
ద్రుమశాఖావభగ్నోఽహం ముహుర్తం పరినిష్టనన్ ।
సాంత్వయిత్వా త్వనేనోక్తో న పునః కర్తుమర్హసి ॥ 11 ॥
భ్రాతృత్వమార్యభావశ్చ ధర్మశ్చానేన రక్షితః ।
మయా క్రోధశ్చ కామశ్చ కపిత్వం చ ప్రదర్శితమ్ ॥ 12 ॥
అచింతనీయం పరివర్జనీయ మనీప్సనీయం స్వనవేక్షణీయమ్ ।
ప్రాప్తోఽస్మి పాప్మానమిమం నరేంద్ర భ్రాతుర్వధాత్త్వాష్ట్రవధాదివేంద్రః ॥ 13 ॥
పాప్మానమింద్రస్య మహీ జలం చ వృక్షాశ్చ కామం జగృహుః స్త్రియశ్చ ।
కో నామ పాప్మానమిమం క్షమేత శాఖామృగస్య ప్రతిపత్తుమిచ్ఛేత్ ॥ 14 ॥
నార్హామి సమ్మానమిమం ప్రజానాం న యౌవరాజ్యం కుత ఏవ రాజ్యమ్ ।
అధర్మయుక్తం కులనాశయుక్త మేవంవిధం రాఘవ కర్మ కృత్వా ॥ 15 ॥
పాపస్య కర్తాఽస్మి విగర్హితస్య క్షుద్రస్య లోకాపకృతస్య చైవ ।
శోకో మహాన్మామభివర్తతేఽయం వృష్టేర్యథా నిమ్నమివాంబువేగః ॥ 16 ॥
సోదర్యఘాతాపరగాత్రవాలః సంతాపహస్తాక్షిశిరోవిషాణః ।
ఏనోమయో మామభిహంతి హస్తీ దృప్తో నదీకూలమివ ప్రవృద్ధః ॥ 17 ॥
అంహో బతేదం నృవరావిషహ్యం నివర్తతే మే హృది సాధువృత్తమ్ ।
వివర్ణమగ్నౌ పరితప్యమానం కిట్టం యథా రాఘవ జాతరూపమ్ ॥ 18 ॥
మహాబలానాం హరియూథపానా మిదం కులం రాఘవ మన్నిమిత్తమ్ ।
అస్యాంగదప్యాపి చ శోకతాపా దర్ధస్థితప్రాణమితీవ మన్యే ॥ 19 ॥
సుతస్సులభ్యస్సుజనస్సువశ్యః కుతస్తు పుత్రస్సదృశోఽంగదేన ।
న చాపి విద్యేత స వీర దేశో యస్మిన్భవేత్సోదరసన్నికర్షః ॥ 20 ॥
యద్యంగదో వీరవరార్హ జీవేత్ జీవేచ్ఛ మాతా పరిపాలనార్థమ్ ।
వినా తు పుత్రం పరితాపదీనా తారా న జీవేదితి నిశ్చితం మే ॥ 21 ॥
సోఽహం ప్రవేక్ష్యామ్యతిదీప్తమగ్నిం భ్రాత్రా చ పుత్రేణ చ సఖ్యమిచ్ఛన్ ।
ఇమే విచేష్యంతి హరిప్రవీరా స్సీతాం నిదేశే తవ వర్తమానాః ॥ 22 ॥
కృత్స్నం తు తే సేత్స్యతి కార్యమేత న్మయ్యప్రతీతే మనుజేంద్రపుత్ర కులస్య హంతారమజీవనార్హం రామానుజానీహి కృతాగసం మామ్ ॥ 23 ॥
ఇత్యేవమార్తస్య రఘుప్రవీరః శ్రుత్వా వచో వాల్యనుజస్య తస్య ।
సంజాతబాష్పః పరవీరహంతా రామో ముహూర్తం విమనా బభూవ ॥ 24 ॥
తస్మిన్ క్షణేఽభీక్ష్ణమవేక్ష్యమాణః క్షితిక్షమావాన్భువనస్య గోప్తా ।
రామో రుదంతీం వ్యసనే నిమగ్నాం సముత్సుకః సోఽథ దదర్శ తారామ్ ॥ 25 ॥
తాం చారునేత్రాం కపిసింహనాథాం పతిం సమాశ్లిష్య తదా శయానామ్ ।
ఉత్థాపయామాసురదీనసత్త్వాం మంత్రిప్రధానాః కపివీరపత్నీమ్ ॥ 26 ॥
సా విస్ఫురంతీ పరిరభ్యమాణా భర్తుస్సకాశాదపనీయమానా ।
దదర్శ రామం శరచాపపాణిం స్వతేజసా సూర్యమివ జ్వలంతమ్ ॥ 27 ॥
సుసంవృతం పార్థిపలక్షణైశ్చ తం చారునేత్రం మృగశాబనేత్రా ।
అదృష్టపూర్వం పురుషప్రధాన మయం స కాకుత్స్థ ఇతి ప్రజజ్ఞే ॥ 28 ॥
తస్యేంద్రకల్పస్య దురాసదస్య మహానుభావస్య సమీపమార్యా ।
ఆర్తాఽతితూర్ణం వ్యసనాభిపన్నా జగామ తారా పరివిహ్వలంతీ ॥ 29 ॥
సా తం సమాసాద్య విశుద్ధసత్త్వా శోకేన సంభ్రాంతశరీరభావా ।
మనస్వినీ వాక్యమువాచ తారా రామం రణోత్కర్షణలబ్ధలక్షమ్ ॥ 30 ॥
త్వమప్రమేయశ్చ దురాసదశ్చ జితేంద్రియశ్చోత్తమధార్మికశ్చ ।
అక్షయ్యకీర్తిశ్చ విచక్షణశ్చ క్షితిక్షమావాన్క్షతజోపమాక్షః ॥ 31 ॥
త్వమాత్తబాణాసనబాణపాణి ర్మహాబలస్సంహననోపపన్నః ।
మనుష్యదేహాభ్యుదయం విహాయ దివ్యేన దేహాభ్యుదయేన యుక్తః ॥ 32 ॥
యేనైక బాణేన హతః ప్రియో మే తేనైవ మాం త్వం జహి సాయకేన ।
హతా గమిష్యామి సమీపమస్య న మామృతే రామ రమేత వాలీ ॥ 33 ॥
స్వర్గేఽపి పద్మామలపత్రనేత్ర స్సమేత్య సంప్రేక్ష్య చ మామపశ్యన్ ।
న హ్యేష ఉచ్చావచతామ్రచూడా విచిత్రవేషాప్సరసోఽభజిష్యత్ ॥ 34 ॥
స్వర్గేఽపి శోకం చ వివర్ణతాం చ మయా వినా ప్రాప్ప్యతి వీర వాలీ ।
రమ్యే నగేంద్రస్య తటావకాశే విదేహకన్యారహితో యథా త్వమ్ ॥ 35 ॥
త్వం వేత్థ యావద్వనితావిహీనః ప్రాప్నోతి దుఃఖం పురుషః కుమారః ।
తత్త్వం ప్రజానన్ జహి మాం న వాలీ దుఃఖం మమాదర్శనజం భజేత ॥ 36 ॥
యచ్చాపి మన్యేత భవాన్మహాత్మా స్త్రీఘాతదోషో న భవేత్తు మహ్యమ్ ।
ఆత్మేయమస్యేతి చ మాం జహి త్వం న స్త్రీవధస్స్యాన్మనుజేంద్రపుత్ర ॥ 37 ॥
శాస్త్రప్రయోగాద్వివిధాచ్చ వేదా దాత్మాహ్యనన్యః పురుషస్య దారాః ।
దారాప్రదానాన్నహి దానమన్య త్ప్రదృశ్యతే జ్ఞానవతాం హి లోకే ॥ 38 ॥
త్వం చాపి మాం తస్య మమ ప్రియస్య ప్రదాస్య సే ధర్మమవేక్ష్య వీర అనేన దానేన న లప్స్యసే త్వ మధర్మయోగం మమ వీర ఘాతాత్ ॥ 39 ॥
ఆర్తామనాథామపనీయమానా మేవం విధామర్హసి మాం నిహంతుమ్ ।
అహం హి మాతంగవిలాసగామినా ప్లవంగమానామృషభేణ ధీమతా ॥ 40 ॥
వినా వరార్హోత్తమహేమమాలినా చిరం న శక్ష్యామి నరేంద్ర జీవితుమ్ ।
ఇత్యేవముక్తస్తు విభుర్మహాత్మా తారాం సమాశ్వాస్య హితం బభాషే ॥ 41 ॥
మా వీరభార్యే విమతిం కురుష్వ లోకో హి సర్వో విహితో విధాత్రా ।
తం చైవ సర్వం సుఖదుఃఖయోగం లోకోఽబ్రవీత్తేన కృతం విధాత్రా ॥ 42 ॥
త్రయోఽహి లోకా విహితం విధానం నాతిక్రమంతే వశగా హి తస్య ।
ప్రీతిం పరాం ప్రాప్స్యసి తాం తథైవ పుత్రస్తు తే ప్రాప్స్యతి యౌవరాజ్యమ్ ।
ధాత్రా విధానం విహితం తథైవ న శూరపత్నయః పరిదేవయంతి ॥ 43 ॥
ఆశ్వాసితా తేన తు రాఘవేణ ప్రభావయుక్తేన పరంతపేన ।
సా వీరపత్నీ ధ్వనతా ముఖేన సువేషరూపా విరరామ తారా ॥ 44 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే కిష్కింధాకాండే చతుర్వింశస్సర్గః ॥
