śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē kiṣkindhākāṇḍam ।
atha chaturviṃśassargaḥ ।
tāṃ chāśruvēgēna durāsadēna tvabhiplutāṃ śōkamahārṇavēna ।
paśyaṃstadā vālyanujastarasvī bhrāturvadhēnāpratimēna tēpē ॥ 1 ॥
sa bāṣpapūrṇēna mukhēna vīkṣya kṣaṇēna nirviṇṇamanā manasvī ।
jagāma rāmasya śanaissamīpaṃ bhṛtyairvṛtasamparidūyamānaḥ ॥ 2 ॥
sa taṃ samāsādya gṛhītachāpa mudāttamāśīviṣatulyabāṇam ।
yaśasvinaṃ lakṣaṇalakṣitāṅga mavasthitaṃ rāghava mityuvācha ॥ 3 ॥
yathā pratijñātamidaṃ narēndra kṛtaṃ tvayā dṛṣṭaphalaṃ cha karma ।
mamādya bhōgēṣu narēndraputra manō nivṛttaṃ sahajīvitēna ॥ 4 ॥
asyāṃ mahiṣyāṃ tu bhṛśaṃ rudantyā purē cha vikrōśati duḥkhataptē ।
hatē'grajē saṃśayitē'ṅgadē cha na rāma rājyē ramatē manō mē ॥ 5 ॥
krōdhādamarṣādativipradharṣā dbhrāturvadhō mē'numataḥ purastāt ।
hatē tvidānīṃ hariyūthapē'smin sutīvramikṣvākukumāra tapsyē ॥ 6 ॥
śrēyō'dya manyē mama śailamukhyē tasminnivāsaśchiramṛśyamūkē ।
yathā tathā vartayatassvavṛttyā nēmaṃ nihatya tridivasya lābhaḥ ॥ 7 ॥
na tvāṃ jighāṃsāmi charēti yanmā mayaṃ mahātmā matimānuvācha ।
tasyaiva tadrāma vachō'nurūpa midaṃ punaḥ karma cha mē'nurūpam ॥ 8 ॥
bhrātā kathaṃ nāma mahāguṇasya bhrāturvadhaṃ rāghava rōchayēta ।
rājyasya duḥkhasya cha vīra sāraṃ vichintayankāmapuraskṛta'ssan ॥ 9 ॥
vadhō hi mē matō nāsītsvamāhātmyāvyatikramāt ।
mamā'sīdbuddhidaurātmyātprāṇahārī vyatikramaḥ ॥ 10 ॥
drumaśākhāvabhagnō'haṃ muhurtaṃ pariniṣṭanan ।
sāntvayitvā tvanēnōktō na punaḥ kartumarhasi ॥ 11 ॥
bhrātṛtvamāryabhāvaścha dharmaśchānēna rakṣitaḥ ।
mayā krōdhaścha kāmaścha kapitvaṃ cha pradarśitam ॥ 12 ॥
achintanīyaṃ parivarjanīya manīpsanīyaṃ svanavēkṣaṇīyam ।
prāptō'smi pāpmānamimaṃ narēndra bhrāturvadhāttvāṣṭravadhādivēndraḥ ॥ 13 ॥
pāpmānamindrasya mahī jalaṃ cha vṛkṣāścha kāmaṃ jagṛhuḥ striyaścha ।
kō nāma pāpmānamimaṃ kṣamēta śākhāmṛgasya pratipattumichChēt ॥ 14 ॥
nārhāmi sammānamimaṃ prajānāṃ na yauvarājyaṃ kuta ēva rājyam ।
adharmayuktaṃ kulanāśayukta mēvaṃvidhaṃ rāghava karma kṛtvā ॥ 15 ॥
pāpasya kartā'smi vigarhitasya kṣudrasya lōkāpakṛtasya chaiva ।
śōkō mahānmāmabhivartatē'yaṃ vṛṣṭēryathā nimnamivāmbuvēgaḥ ॥ 16 ॥
sōdaryaghātāparagātravālaḥ santāpahastākṣiśirōviṣāṇaḥ ।
ēnōmayō māmabhihanti hastī dṛptō nadīkūlamiva pravṛddhaḥ ॥ 17 ॥
aṃhō batēdaṃ nṛvarāviṣahyaṃ nivartatē mē hṛdi sādhuvṛttam ।
vivarṇamagnau paritapyamānaṃ kiṭṭaṃ yathā rāghava jātarūpam ॥ 18 ॥
mahābalānāṃ hariyūthapānā midaṃ kulaṃ rāghava mannimittam ।
asyāṅgadapyāpi cha śōkatāpā dardhasthitaprāṇamitīva manyē ॥ 19 ॥
sutassulabhyassujanassuvaśyaḥ kutastu putrassadṛśō'ṅgadēna ।
na chāpi vidyēta sa vīra dēśō yasminbhavētsōdarasannikarṣaḥ ॥ 20 ॥
yadyaṅgadō vīravarārha jīvēt jīvēchCha mātā paripālanārtham ।
vinā tu putraṃ paritāpadīnā tārā na jīvēditi niśchitaṃ mē ॥ 21 ॥
sō'haṃ pravēkṣyāmyatidīptamagniṃ bhrātrā cha putrēṇa cha sakhyamichChan ।
imē vichēṣyanti haripravīrā ssītāṃ nidēśē tava vartamānāḥ ॥ 22 ॥
kṛtsnaṃ tu tē sētsyati kāryamēta nmayyapratītē manujēndraputra kulasya hantāramajīvanārhaṃ rāmānujānīhi kṛtāgasaṃ mām ॥ 23 ॥
ityēvamārtasya raghupravīraḥ śrutvā vachō vālyanujasya tasya ।
sañjātabāṣpaḥ paravīrahantā rāmō muhūrtaṃ vimanā babhūva ॥ 24 ॥
tasmin kṣaṇē'bhīkṣṇamavēkṣyamāṇaḥ kṣitikṣamāvānbhuvanasya gōptā ।
rāmō rudantīṃ vyasanē nimagnāṃ samutsukaḥ sō'tha dadarśa tārām ॥ 25 ॥
tāṃ chārunētrāṃ kapisiṃhanāthāṃ patiṃ samāśliṣya tadā śayānām ।
utthāpayāmāsuradīnasattvāṃ mantripradhānāḥ kapivīrapatnīm ॥ 26 ॥
sā visphurantī parirabhyamāṇā bhartussakāśādapanīyamānā ।
dadarśa rāmaṃ śarachāpapāṇiṃ svatējasā sūryamiva jvalantam ॥ 27 ॥
susaṃvṛtaṃ pārthipalakṣaṇaiścha taṃ chārunētraṃ mṛgaśābanētrā ।
adṛṣṭapūrvaṃ puruṣapradhāna mayaṃ sa kākutstha iti prajajñē ॥ 28 ॥
tasyēndrakalpasya durāsadasya mahānubhāvasya samīpamāryā ।
ārtā'titūrṇaṃ vyasanābhipannā jagāma tārā parivihvalantī ॥ 29 ॥
sā taṃ samāsādya viśuddhasattvā śōkēna sambhrāntaśarīrabhāvā ।
manasvinī vākyamuvācha tārā rāmaṃ raṇōtkarṣaṇalabdhalakṣam ॥ 30 ॥
tvamapramēyaścha durāsadaścha jitēndriyaśchōttamadhārmikaścha ।
akṣayyakīrtiścha vichakṣaṇaścha kṣitikṣamāvānkṣatajōpamākṣaḥ ॥ 31 ॥
tvamāttabāṇāsanabāṇapāṇi rmahābalassaṃhananōpapannaḥ ।
manuṣyadēhābhyudayaṃ vihāya divyēna dēhābhyudayēna yuktaḥ ॥ 32 ॥
yēnaika bāṇēna hataḥ priyō mē tēnaiva māṃ tvaṃ jahi sāyakēna ।
hatā gamiṣyāmi samīpamasya na māmṛtē rāma ramēta vālī ॥ 33 ॥
svargē'pi padmāmalapatranētra ssamētya samprēkṣya cha māmapaśyan ।
na hyēṣa uchchāvachatāmrachūḍā vichitravēṣāpsarasō'bhajiṣyat ॥ 34 ॥
svargē'pi śōkaṃ cha vivarṇatāṃ cha mayā vinā prāppyati vīra vālī ।
ramyē nagēndrasya taṭāvakāśē vidēhakanyārahitō yathā tvam ॥ 35 ॥
tvaṃ vēttha yāvadvanitāvihīnaḥ prāpnōti duḥkhaṃ puruṣaḥ kumāraḥ ।
tattvaṃ prajānan jahi māṃ na vālī duḥkhaṃ mamādarśanajaṃ bhajēta ॥ 36 ॥
yachchāpi manyēta bhavānmahātmā strīghātadōṣō na bhavēttu mahyam ।
ātmēyamasyēti cha māṃ jahi tvaṃ na strīvadhassyānmanujēndraputra ॥ 37 ॥
śāstraprayōgādvividhāchcha vēdā dātmāhyananyaḥ puruṣasya dārāḥ ।
dārāpradānānnahi dānamanya tpradṛśyatē jñānavatāṃ hi lōkē ॥ 38 ॥
tvaṃ chāpi māṃ tasya mama priyasya pradāsya sē dharmamavēkṣya vīra anēna dānēna na lapsyasē tva madharmayōgaṃ mama vīra ghātāt ॥ 39 ॥
ārtāmanāthāmapanīyamānā mēvaṃ vidhāmarhasi māṃ nihantum ।
ahaṃ hi mātaṅgavilāsagāminā plavaṅgamānāmṛṣabhēṇa dhīmatā ॥ 40 ॥
vinā varārhōttamahēmamālinā chiraṃ na śakṣyāmi narēndra jīvitum ।
ityēvamuktastu vibhurmahātmā tārāṃ samāśvāsya hitaṃ babhāṣē ॥ 41 ॥
mā vīrabhāryē vimatiṃ kuruṣva lōkō hi sarvō vihitō vidhātrā ।
taṃ chaiva sarvaṃ sukhaduḥkhayōgaṃ lōkō'bravīttēna kṛtaṃ vidhātrā ॥ 42 ॥
trayō'hi lōkā vihitaṃ vidhānaṃ nātikramantē vaśagā hi tasya ।
prītiṃ parāṃ prāpsyasi tāṃ tathaiva putrastu tē prāpsyati yauvarājyam ।
dhātrā vidhānaṃ vihitaṃ tathaiva na śūrapatnayaḥ paridēvayanti ॥ 43 ॥
āśvāsitā tēna tu rāghavēṇa prabhāvayuktēna parantapēna ।
sā vīrapatnī dhvanatā mukhēna suvēṣarūpā virarāma tārā ॥ 44 ॥
ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē kiṣkindhākāṇḍē chaturviṃśassargaḥ ॥
