ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ അയോധ്യാകാംഡമ് ।
അഥ അഷ്ടപംചാശസ്സര്ഗഃ ।
പ്രത്യാശ്വസ്തോ യദാ രാജാ മോഹാത്പ്രത്യാഗതം പുനഃ ।
അഥാഽജുഹാവ തം സൂതം രാമവൃത്താംതകാരണാത് ॥ 1 ॥
അഥ സൂതോ മഹാരാജം കൃതാംജലിരുപസ്ഥിതഃ ।
രാമമേവാനുശോചംതം ദുഃഖശോകസമന്വിതമ് ॥ 2 ॥
വൃദ്ധം പരമസംതപ്തം നവഗ്രഹമിവ ദ്വിപമ് ।
വിനിശ്വസംതം ധ്യായംതമസ്വസ്ഥ മിവ കുങഞരമ് ॥ 3 ॥
രാജാ തു രജസാ സൂതം ധ്വസ്താംഗം സമുപസ്ഥിതമ് ।
അശ്രുപൂര്ണമുഖം ദീനമുവാച പരമാര്തവത് ॥ 4 ॥
ക്വനു വത്സ്യതി ധര്മാത്മാ വൃക്ഷമൂലമുപാശ്രിതഃ ।
സോഽത്യംതസുഖിത സ്സൂത കിമശിഷ്യതി രാഘവഃ ॥ 5 ॥
ദുഃഖസ്യാനുചിതോ ദുഃഖം സുമംത്ര ശയനോചിതഃ ।
ഭൂമിപാലാത്മജോ ഭൂമൌ ശേതേ കഥമനാഥവത് ॥ 6 ॥
യം യാംതമനുയാംതി സ്മ പദാതിരഥകുംജരാഃ ।
സ വത്സ്യതി കഥം രാമോ വിജനം വന മാശ്രിതഃ ॥ 7 ॥
വ്യാലൈര്മൃഗൈരാചരിതം കൃഷ്ണസര്പനിഷേവിതമ് ।
കഥം കുമാരൌ വൈദേഹ്യാ സാര്ധം വന മുപസ്ഥിതൌ ॥ 8 ॥
സുകുമാര്യാ തപസ്വിന്യാ സുമംത്ര സഹ സീതയാ ।
രാജപുത്രൌ കഥം പാദൈരവരുഹ്യ രഥാദ്ഗതൌ ॥ 9 ॥
സിദ്ധാര്ഥഃ ഖലു സൂത ത്വം യേന ദൃഷ്ടൌ മമാഽത്മജൌ ।
വനാംതം പ്രവിശംതൌ താവശ്വിനാവിവമംദരമ് ॥ 10 ॥
കിമുവാച വചോ രാമഃ കിമുവാച ച ലക്ഷ്മണഃ ।
സുമംത്ര വനമാസാദ്യ കിമുവാച ച മൈഥിലീ ॥ 11 ॥
ആസിതം ശയിതം ഭുക്തം സൂത രാമസ്യ കീര്തയ ।
ജീവിഷ്യാമഹമേതേന യയാതിരിവ സാധുഷു ॥ 12 ॥
ഇതി സൂതോ നരേംദ്രേണ ബോധിത സ്സജ്ജമാനയാ ।
ഉവാച വാചാ രാജാനം സ ബാഷ്പപരിബദ്ധയാ ॥ 13 ॥
അബ്രവീന്മാം മഹാരാജ ധര്മമേവാനുപാലയന് ।
അംജലിം രാഘവഃ കൃത്വാ ശിരസാഽഭിപ്രണമ്യ ച ॥ 14 ॥
സൂത മദ്വചനാത്തസ്യ താതസ്യ വിദിതാത്മനഃ ।
ശിരസാ വംദനീയസ്യ വംദ്യൌ പാദൌ മഹാത്മനഃ ॥ 15 ॥
സർവമംതഃപുരം വാച്യം സൂത മദ്വചനാത്ത്വയാ ।
ആരോഗ്യമവിശേഷേണ യഥാര്ഹം ചാഭിവാദനമ് ॥ 16 ॥
മാതാ ച മമ കൌസല്യാ കുശലം ചാഭിവാദനമ് ।
അപ്രമാദം ച വക്തവ്യാ ബ്രൂയാശ്ചൈനാമിദം വചഃ ॥ 17 ॥
ധര്മനിത്യാ യഥാകാലമഗ്ന്യഗാരപരാ ഭവ ।
ദേവി ദേവസ്യ പാദൌ ച ദേവവത്പരിപാലയ ॥ 18 ॥
അഭിമാനം ച മാനം ച ത്യക്ത്വാ വര്തസ്വ മാതൃഷു ।
അനു രാജാനമാര്യാം ച കൈകേയീമംബ കാരയ ॥ 19 ॥
കുമാരേ ഭരതേ വൃത്തിർവര്തിതവ്യാ ച രാജവത് ।
അര്ഥജ്യേഷ്ഠാ ഹി രാജാനോ രാജധര്മമനുസ്മര ॥ 20 ॥
ഭരതഃ കുശലം വാച്യോ വാച്യോ മദ്വചനേന ച ।
സർവാസ്വേവ യഥാന്യായം വൃത്തിം വര്തസ്വ മാതൃഷു ॥ 21 ॥
വക്തവ്യശ്ച മഹാബാഹുരിക്ഷ്വാകുകുലനംദനഃ ।
പിതരം യൌവരാജ്യസ്ഥോ രാജ്യസ്ഥമനുപാലയ ॥ 22 ॥
അതിക്രാംതവയാ രാജാ മാസ്മൈനം വ്യവരോരുധഃ ।
കുമാര രാജ്യേ ജീവ ത്വം തസ്യൈവാജ്ഞാപ്രവര്തനാത് ॥ 23 ॥
അബ്രവീച്ചാപി മാം ഭൂയോ ഭൃശമശ്രൂണി വര്തയന് ।
മാതേവ മമ മാതാ തേ ദ്രഷ്ടവ്യാ പുത്രഗര്ധിനീ ॥ 24 ॥
ഇത്യേവം മാം മഹരാജ ബ്രുവന്നേവ മഹായശാഃ ।
രാമോ രാജീവതാമ്രാക്ഷോ ഭൃശമശ്രൂണ്യവര്തയത് ॥ 25 ॥
ലക്ഷ്മണസ്തു സുസംകൃദ്ധോ നിശ്ശ്വസന്വാക്യമബ്രവീത് ।
കേനായമപരാധേന രാജപുത്രോ വിവാസിതഃ ॥ 26 ॥
രാജ്ഞാ തു ഖലു കൈകേയ്യാ ലഘുത്വാശ്രിത്യ ശാസനമ് ।
കൃതം കാര്യമകാര്യം വാ വയം യേനാഭിപീഡിതാഃ ॥ 27 ॥
യദി പ്രവ്രാജിതോ രാമോ ലോഭകാരണകാരിതമ് ।
വരദാനനിമിത്തം വാ സർവഥാ ദുഷ്കൃതം കൃതമ് ॥ 28 ॥
ഇദം താവദ്യഥാകാമമീശ്വരസ്യ കൃതേ കൃതമ് ।
രാമസ്യ തു പരിത്യാഗേ ന ഹേതു മുപലക്ഷയേ ॥ 29 ॥
അസമീക്ഷയ സമാരബ്ധം വിരുദ്ധം ബുധ്ദിലാഘവാത് ।
ജനയിഷ്യതി സംക്രോശം രാഘവസ്യ വിവാസനമ് ॥ 30 ॥
അഹം താവന്മഹാരാജേ പിതൃത്വം നോപലക്ഷ്യേ ।
ഭ്രാതാ ഭര്താ ച ബംധുശ്ച പിതാ ച മമ രാഘവഃ ॥ 31 ॥
സർവര്ലോകപ്രിയം ത്യക്ത്വാ സർവലോകഹിതേ രതമ് ।
സർവലോകോഽനുരജ്യേത കഥം ത്വാഽനേനകര്മണാ ॥ 32 ॥
സർവപ്രജാഭിരാമം ഹി രാമം പ്രവ്രാജ്യ ധാര്മികമ് ।
സർവലോകം വിരുധ്യേമം കഥം രാജാ ഭവിഷ്യസി ॥ 33 ॥
ജാനകീ തു മഹാരാജ നിശ്ശ്വസംതീ മനസ്വിനീ ।
ഭൂതോപഹതചിത്തേവ വിഷ്ഠിതാ വിസ്മൃതാ സ്മിതാ ॥ 34 ॥
അദൃഷ്ടപൂർവവ്യസനാ രാജ്യപുത്രീ യശസ്വിനീ ।
തേന ദുഃഖേന രുദതീ നൈവ മാം കിംചിദബ്രവീത് ॥ 35 ॥
ഉദ്വീക്ഷമാണാ ഭര്താരം മുഖേന പരിശുഷ്യതാ ।
മുമോച സഹസാ ബാഷ്പം മാം പ്രയാംതമുദീക്ഷ്യ സാ ॥ 36 ॥
തഥൈവ രാമോഽശ്രുമുഖഃ കൃതാംജലിഃ സ്ഥിതോഽഭവല്ലക്ഷ്മണബാഹുപാലിതഃ ।
തഥൈവ സീതാ രുദതീ തപസ്വിനീ നിരീക്ഷതേ രാജരഥം തഥൈവ മാമ് ॥ 37 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ അയോധ്യാകാംഡേ അഷ്ടപംചാശസ്സര്ഗഃ ॥
