śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē ayōdhyākāṇḍam ।
atha aṣṭapañchāśassargaḥ ।
pratyāśvastō yadā rājā mōhātpratyāgataṃ punaḥ ।
athā'juhāva taṃ sūtaṃ rāmavṛttāntakāraṇāt ॥ 1 ॥
atha sūtō mahārājaṃ kṛtāñjalirupasthitaḥ ।
rāmamēvānuśōchantaṃ duḥkhaśōkasamanvitam ॥ 2 ॥
vṛddhaṃ paramasantaptaṃ navagrahamiva dvipam ।
viniśvasantaṃ dhyāyantamasvastha miva kuṅañaram ॥ 3 ॥
rājā tu rajasā sūtaṃ dhvastāṅgaṃ samupasthitam ।
aśrupūrṇamukhaṃ dīnamuvācha paramārtavat ॥ 4 ॥
kvanu vatsyati dharmātmā vṛkṣamūlamupāśritaḥ ।
sō'tyantasukhita ssūta kimaśiṣyati rāghavaḥ ॥ 5 ॥
duḥkhasyānuchitō duḥkhaṃ sumantra śayanōchitaḥ ।
bhūmipālātmajō bhūmau śētē kathamanāthavat ॥ 6 ॥
yaṃ yāntamanuyānti sma padātirathakuñjarāḥ ।
sa vatsyati kathaṃ rāmō vijanaṃ vana māśritaḥ ॥ 7 ॥
vyālairmṛgairācharitaṃ kṛṣṇasarpaniṣēvitam ।
kathaṃ kumārau vaidēhyā sārdhaṃ vana mupasthitau ॥ 8 ॥
sukumāryā tapasvinyā sumantra saha sītayā ।
rājaputrau kathaṃ pādairavaruhya rathādgatau ॥ 9 ॥
siddhārthaḥ khalu sūta tvaṃ yēna dṛṣṭau mamā'tmajau ।
vanāntaṃ praviśantau tāvaśvināvivamandaram ॥ 10 ॥
kimuvācha vachō rāmaḥ kimuvācha cha lakṣmaṇaḥ ।
sumantra vanamāsādya kimuvācha cha maithilī ॥ 11 ॥
āsitaṃ śayitaṃ bhuktaṃ sūta rāmasya kīrtaya ।
jīviṣyāmahamētēna yayātiriva sādhuṣu ॥ 12 ॥
iti sūtō narēndrēṇa bōdhita ssajjamānayā ।
uvācha vāchā rājānaṃ sa bāṣpaparibaddhayā ॥ 13 ॥
abravīnmāṃ mahārāja dharmamēvānupālayan ।
añjaliṃ rāghavaḥ kṛtvā śirasā'bhipraṇamya cha ॥ 14 ॥
sūta madvachanāttasya tātasya viditātmanaḥ ।
śirasā vandanīyasya vandyau pādau mahātmanaḥ ॥ 15 ॥
sarvamantaḥpuraṃ vāchyaṃ sūta madvachanāttvayā ।
ārōgyamaviśēṣēṇa yathārhaṃ chābhivādanam ॥ 16 ॥
mātā cha mama kausalyā kuśalaṃ chābhivādanam ।
apramādaṃ cha vaktavyā brūyāśchaināmidaṃ vachaḥ ॥ 17 ॥
dharmanityā yathākālamagnyagāraparā bhava ।
dēvi dēvasya pādau cha dēvavatparipālaya ॥ 18 ॥
abhimānaṃ cha mānaṃ cha tyaktvā vartasva mātṛṣu ।
anu rājānamāryāṃ cha kaikēyīmamba kāraya ॥ 19 ॥
kumārē bharatē vṛttirvartitavyā cha rājavat ।
arthajyēṣṭhā hi rājānō rājadharmamanusmara ॥ 20 ॥
bharataḥ kuśalaṃ vāchyō vāchyō madvachanēna cha ।
sarvāsvēva yathānyāyaṃ vṛttiṃ vartasva mātṛṣu ॥ 21 ॥
vaktavyaścha mahābāhurikṣvākukulanandanaḥ ।
pitaraṃ yauvarājyasthō rājyasthamanupālaya ॥ 22 ॥
atikrāntavayā rājā māsmainaṃ vyavarōrudhaḥ ।
kumāra rājyē jīva tvaṃ tasyaivājñāpravartanāt ॥ 23 ॥
abravīchchāpi māṃ bhūyō bhṛśamaśrūṇi vartayan ।
mātēva mama mātā tē draṣṭavyā putragardhinī ॥ 24 ॥
ityēvaṃ māṃ maharāja bruvannēva mahāyaśāḥ ।
rāmō rājīvatāmrākṣō bhṛśamaśrūṇyavartayat ॥ 25 ॥
lakṣmaṇastu susaṅkṛddhō niśśvasanvākyamabravīt ।
kēnāyamaparādhēna rājaputrō vivāsitaḥ ॥ 26 ॥
rājñā tu khalu kaikēyyā laghutvāśritya śāsanam ।
kṛtaṃ kāryamakāryaṃ vā vayaṃ yēnābhipīḍitāḥ ॥ 27 ॥
yadi pravrājitō rāmō lōbhakāraṇakāritam ।
varadānanimittaṃ vā sarvathā duṣkṛtaṃ kṛtam ॥ 28 ॥
idaṃ tāvadyathākāmamīśvarasya kṛtē kṛtam ।
rāmasya tu parityāgē na hētu mupalakṣayē ॥ 29 ॥
asamīkṣaya samārabdhaṃ viruddhaṃ budhdilāghavāt ।
janayiṣyati saṅkrōśaṃ rāghavasya vivāsanam ॥ 30 ॥
ahaṃ tāvanmahārājē pitṛtvaṃ nōpalakṣyē ।
bhrātā bhartā cha bandhuścha pitā cha mama rāghavaḥ ॥ 31 ॥
sarvarlōkapriyaṃ tyaktvā sarvalōkahitē ratam ।
sarvalōkō'nurajyēta kathaṃ tvā'nēnakarmaṇā ॥ 32 ॥
sarvaprajābhirāmaṃ hi rāmaṃ pravrājya dhārmikam ।
sarvalōkaṃ virudhyēmaṃ kathaṃ rājā bhaviṣyasi ॥ 33 ॥
jānakī tu mahārāja niśśvasantī manasvinī ।
bhūtōpahatachittēva viṣṭhitā vismṛtā smitā ॥ 34 ॥
adṛṣṭapūrvavyasanā rājyaputrī yaśasvinī ।
tēna duḥkhēna rudatī naiva māṃ kiñchidabravīt ॥ 35 ॥
udvīkṣamāṇā bhartāraṃ mukhēna pariśuṣyatā ।
mumōcha sahasā bāṣpaṃ māṃ prayāntamudīkṣya sā ॥ 36 ॥
tathaiva rāmō'śrumukhaḥ kṛtāñjaliḥ sthitō'bhavallakṣmaṇabāhupālitaḥ ।
tathaiva sītā rudatī tapasvinī nirīkṣatē rājarathaṃ tathaiva mām ॥ 37 ॥
ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē aṣṭapañchāśassargaḥ ॥