View this in:
English Devanagari Telugu Tamil Kannada Malayalam Gujarati Odia Bengali  |
Marathi Assamese Punjabi Hindi Samskritam Konkani Nepali Sinhala Grantha  |
This document is in romanized sanskrit according to IAST standard.

VR 2.58 Ayodhya Kanda - Sarga 58

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē ayōdhyākāṇḍam ।
atha aṣṭapañchāśassargaḥ ।

pratyāśvastō yadā rājā mōhātpratyāgataṃ punaḥ ।
athā'juhāva taṃ sūtaṃ rāmavṛttāntakāraṇāt ॥ 1 ॥

atha sūtō mahārājaṃ kṛtāñjalirupasthitaḥ ।
rāmamēvānuśōchantaṃ duḥkhaśōkasamanvitam ॥ 2 ॥

vṛddhaṃ paramasantaptaṃ navagrahamiva dvipam ।
viniśvasantaṃ dhyāyantamasvastha miva kuṅañaram ॥ 3 ॥

rājā tu rajasā sūtaṃ dhvastāṅgaṃ samupasthitam ।
aśrupūrṇamukhaṃ dīnamuvācha paramārtavat ॥ 4 ॥

kvanu vatsyati dharmātmā vṛkṣamūlamupāśritaḥ ।
sō'tyantasukhita ssūta kimaśiṣyati rāghavaḥ ॥ 5 ॥

duḥkhasyānuchitō duḥkhaṃ sumantra śayanōchitaḥ ।
bhūmipālātmajō bhūmau śētē kathamanāthavat ॥ 6 ॥

yaṃ yāntamanuyānti sma padātirathakuñjarāḥ ।
sa vatsyati kathaṃ rāmō vijanaṃ vana māśritaḥ ॥ 7 ॥

vyālairmṛgairācharitaṃ kṛṣṇasarpaniṣēvitam ।
kathaṃ kumārau vaidēhyā sārdhaṃ vana mupasthitau ॥ 8 ॥

sukumāryā tapasvinyā sumantra saha sītayā ।
rājaputrau kathaṃ pādairavaruhya rathādgatau ॥ 9 ॥

siddhārthaḥ khalu sūta tvaṃ yēna dṛṣṭau mamā'tmajau ।
vanāntaṃ praviśantau tāvaśvināvivamandaram ॥ 10 ॥

kimuvācha vachō rāmaḥ kimuvācha cha lakṣmaṇaḥ ।
sumantra vanamāsādya kimuvācha cha maithilī ॥ 11 ॥

āsitaṃ śayitaṃ bhuktaṃ sūta rāmasya kīrtaya ।
jīviṣyāmahamētēna yayātiriva sādhuṣu ॥ 12 ॥

iti sūtō narēndrēṇa bōdhita ssajjamānayā ।
uvācha vāchā rājānaṃ sa bāṣpaparibaddhayā ॥ 13 ॥

abravīnmāṃ mahārāja dharmamēvānupālayan ।
añjaliṃ rāghavaḥ kṛtvā śirasā'bhipraṇamya cha ॥ 14 ॥

sūta madvachanāttasya tātasya viditātmanaḥ ।
śirasā vandanīyasya vandyau pādau mahātmanaḥ ॥ 15 ॥

sarvamantaḥpuraṃ vāchyaṃ sūta madvachanāttvayā ।
ārōgyamaviśēṣēṇa yathārhaṃ chābhivādanam ॥ 16 ॥

mātā cha mama kausalyā kuśalaṃ chābhivādanam ।
apramādaṃ cha vaktavyā brūyāśchaināmidaṃ vachaḥ ॥ 17 ॥

dharmanityā yathākālamagnyagāraparā bhava ।
dēvi dēvasya pādau cha dēvavatparipālaya ॥ 18 ॥

abhimānaṃ cha mānaṃ cha tyaktvā vartasva mātṛṣu ।
anu rājānamāryāṃ cha kaikēyīmamba kāraya ॥ 19 ॥

kumārē bharatē vṛttirvartitavyā cha rājavat ।
arthajyēṣṭhā hi rājānō rājadharmamanusmara ॥ 20 ॥

bharataḥ kuśalaṃ vāchyō vāchyō madvachanēna cha ।
sarvāsvēva yathānyāyaṃ vṛttiṃ vartasva mātṛṣu ॥ 21 ॥

vaktavyaścha mahābāhurikṣvākukulanandanaḥ ।
pitaraṃ yauvarājyasthō rājyasthamanupālaya ॥ 22 ॥

atikrāntavayā rājā māsmainaṃ vyavarōrudhaḥ ।
kumāra rājyē jīva tvaṃ tasyaivājñāpravartanāt ॥ 23 ॥

abravīchchāpi māṃ bhūyō bhṛśamaśrūṇi vartayan ।
mātēva mama mātā tē draṣṭavyā putragardhinī ॥ 24 ॥

ityēvaṃ māṃ maharāja bruvannēva mahāyaśāḥ ।
rāmō rājīvatāmrākṣō bhṛśamaśrūṇyavartayat ॥ 25 ॥

lakṣmaṇastu susaṅkṛddhō niśśvasanvākyamabravīt ।
kēnāyamaparādhēna rājaputrō vivāsitaḥ ॥ 26 ॥

rājñā tu khalu kaikēyyā laghutvāśritya śāsanam ।
kṛtaṃ kāryamakāryaṃ vā vayaṃ yēnābhipīḍitāḥ ॥ 27 ॥

yadi pravrājitō rāmō lōbhakāraṇakāritam ।
varadānanimittaṃ vā sarvathā duṣkṛtaṃ kṛtam ॥ 28 ॥

idaṃ tāvadyathākāmamīśvarasya kṛtē kṛtam ।
rāmasya tu parityāgē na hētu mupalakṣayē ॥ 29 ॥

asamīkṣaya samārabdhaṃ viruddhaṃ budhdilāghavāt ।
janayiṣyati saṅkrōśaṃ rāghavasya vivāsanam ॥ 30 ॥

ahaṃ tāvanmahārājē pitṛtvaṃ nōpalakṣyē ।
bhrātā bhartā cha bandhuścha pitā cha mama rāghavaḥ ॥ 31 ॥

sarvarlōkapriyaṃ tyaktvā sarvalōkahitē ratam ।
sarvalōkō'nurajyēta kathaṃ tvā'nēnakarmaṇā ॥ 32 ॥

sarvaprajābhirāmaṃ hi rāmaṃ pravrājya dhārmikam ।
sarvalōkaṃ virudhyēmaṃ kathaṃ rājā bhaviṣyasi ॥ 33 ॥

jānakī tu mahārāja niśśvasantī manasvinī ।
bhūtōpahatachittēva viṣṭhitā vismṛtā smitā ॥ 34 ॥

adṛṣṭapūrvavyasanā rājyaputrī yaśasvinī ।
tēna duḥkhēna rudatī naiva māṃ kiñchidabravīt ॥ 35 ॥

udvīkṣamāṇā bhartāraṃ mukhēna pariśuṣyatā ।
mumōcha sahasā bāṣpaṃ māṃ prayāntamudīkṣya sā ॥ 36 ॥

tathaiva rāmō'śrumukhaḥ kṛtāñjaliḥ sthitō'bhavallakṣmaṇabāhupālitaḥ ।
tathaiva sītā rudatī tapasvinī nirīkṣatē rājarathaṃ tathaiva mām ॥ 37 ॥

ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē aṣṭapañchāśassargaḥ ॥




Browse Related Categories: