શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અયોધ્યાકાંડમ્ ।
અથ અષ્ટપંચાશસ્સર્ગઃ ।
પ્રત્યાશ્વસ્તો યદા રાજા મોહાત્પ્રત્યાગતં પુનઃ ।
અથાઽજુહાવ તં સૂતં રામવૃત્તાંતકારણાત્ ॥ 1 ॥
અથ સૂતો મહારાજં કૃતાંજલિરુપસ્થિતઃ ।
રામમેવાનુશોચંતં દુઃખશોકસમન્વિતમ્ ॥ 2 ॥
વૃદ્ધં પરમસંતપ્તં નવગ્રહમિવ દ્વિપમ્ ।
વિનિશ્વસંતં ધ્યાયંતમસ્વસ્થ મિવ કુઙઞરમ્ ॥ 3 ॥
રાજા તુ રજસા સૂતં ધ્વસ્તાંગં સમુપસ્થિતમ્ ।
અશ્રુપૂર્ણમુખં દીનમુવાચ પરમાર્તવત્ ॥ 4 ॥
ક્વનુ વત્સ્યતિ ધર્માત્મા વૃક્ષમૂલમુપાશ્રિતઃ ।
સોઽત્યંતસુખિત સ્સૂત કિમશિષ્યતિ રાઘવઃ ॥ 5 ॥
દુઃખસ્યાનુચિતો દુઃખં સુમંત્ર શયનોચિતઃ ।
ભૂમિપાલાત્મજો ભૂમૌ શેતે કથમનાથવત્ ॥ 6 ॥
યં યાંતમનુયાંતિ સ્મ પદાતિરથકુંજરાઃ ।
સ વત્સ્યતિ કથં રામો વિજનં વન માશ્રિતઃ ॥ 7 ॥
વ્યાલૈર્મૃગૈરાચરિતં કૃષ્ણસર્પનિષેવિતમ્ ।
કથં કુમારૌ વૈદેહ્યા સાર્ધં વન મુપસ્થિતૌ ॥ 8 ॥
સુકુમાર્યા તપસ્વિન્યા સુમંત્ર સહ સીતયા ।
રાજપુત્રૌ કથં પાદૈરવરુહ્ય રથાદ્ગતૌ ॥ 9 ॥
સિદ્ધાર્થઃ ખલુ સૂત ત્વં યેન દૃષ્ટૌ મમાઽત્મજૌ ।
વનાંતં પ્રવિશંતૌ તાવશ્વિનાવિવમંદરમ્ ॥ 10 ॥
કિમુવાચ વચો રામઃ કિમુવાચ ચ લક્ષ્મણઃ ।
સુમંત્ર વનમાસાદ્ય કિમુવાચ ચ મૈથિલી ॥ 11 ॥
આસિતં શયિતં ભુક્તં સૂત રામસ્ય કીર્તય ।
જીવિષ્યામહમેતેન યયાતિરિવ સાધુષુ ॥ 12 ॥
ઇતિ સૂતો નરેંદ્રેણ બોધિત સ્સજ્જમાનયા ।
ઉવાચ વાચા રાજાનં સ બાષ્પપરિબદ્ધયા ॥ 13 ॥
અબ્રવીન્માં મહારાજ ધર્મમેવાનુપાલયન્ ।
અંજલિં રાઘવઃ કૃત્વા શિરસાઽભિપ્રણમ્ય ચ ॥ 14 ॥
સૂત મદ્વચનાત્તસ્ય તાતસ્ય વિદિતાત્મનઃ ।
શિરસા વંદનીયસ્ય વંદ્યૌ પાદૌ મહાત્મનઃ ॥ 15 ॥
સર્વમંતઃપુરં વાચ્યં સૂત મદ્વચનાત્ત્વયા ।
આરોગ્યમવિશેષેણ યથાર્હં ચાભિવાદનમ્ ॥ 16 ॥
માતા ચ મમ કૌસલ્યા કુશલં ચાભિવાદનમ્ ।
અપ્રમાદં ચ વક્તવ્યા બ્રૂયાશ્ચૈનામિદં વચઃ ॥ 17 ॥
ધર્મનિત્યા યથાકાલમગ્ન્યગારપરા ભવ ।
દેવિ દેવસ્ય પાદૌ ચ દેવવત્પરિપાલય ॥ 18 ॥
અભિમાનં ચ માનં ચ ત્યક્ત્વા વર્તસ્વ માતૃષુ ।
અનુ રાજાનમાર્યાં ચ કૈકેયીમંબ કારય ॥ 19 ॥
કુમારે ભરતે વૃત્તિર્વર્તિતવ્યા ચ રાજવત્ ।
અર્થજ્યેષ્ઠા હિ રાજાનો રાજધર્મમનુસ્મર ॥ 20 ॥
ભરતઃ કુશલં વાચ્યો વાચ્યો મદ્વચનેન ચ ।
સર્વાસ્વેવ યથાન્યાયં વૃત્તિં વર્તસ્વ માતૃષુ ॥ 21 ॥
વક્તવ્યશ્ચ મહાબાહુરિક્ષ્વાકુકુલનંદનઃ ।
પિતરં યૌવરાજ્યસ્થો રાજ્યસ્થમનુપાલય ॥ 22 ॥
અતિક્રાંતવયા રાજા માસ્મૈનં વ્યવરોરુધઃ ।
કુમાર રાજ્યે જીવ ત્વં તસ્યૈવાજ્ઞાપ્રવર્તનાત્ ॥ 23 ॥
અબ્રવીચ્ચાપિ માં ભૂયો ભૃશમશ્રૂણિ વર્તયન્ ।
માતેવ મમ માતા તે દ્રષ્ટવ્યા પુત્રગર્ધિની ॥ 24 ॥
ઇત્યેવં માં મહરાજ બ્રુવન્નેવ મહાયશાઃ ।
રામો રાજીવતામ્રાક્ષો ભૃશમશ્રૂણ્યવર્તયત્ ॥ 25 ॥
લક્ષ્મણસ્તુ સુસંકૃદ્ધો નિશ્શ્વસન્વાક્યમબ્રવીત્ ।
કેનાયમપરાધેન રાજપુત્રો વિવાસિતઃ ॥ 26 ॥
રાજ્ઞા તુ ખલુ કૈકેય્યા લઘુત્વાશ્રિત્ય શાસનમ્ ।
કૃતં કાર્યમકાર્યં વા વયં યેનાભિપીડિતાઃ ॥ 27 ॥
યદિ પ્રવ્રાજિતો રામો લોભકારણકારિતમ્ ।
વરદાનનિમિત્તં વા સર્વથા દુષ્કૃતં કૃતમ્ ॥ 28 ॥
ઇદં તાવદ્યથાકામમીશ્વરસ્ય કૃતે કૃતમ્ ।
રામસ્ય તુ પરિત્યાગે ન હેતુ મુપલક્ષયે ॥ 29 ॥
અસમીક્ષય સમારબ્ધં વિરુદ્ધં બુધ્દિલાઘવાત્ ।
જનયિષ્યતિ સંક્રોશં રાઘવસ્ય વિવાસનમ્ ॥ 30 ॥
અહં તાવન્મહારાજે પિતૃત્વં નોપલક્ષ્યે ।
ભ્રાતા ભર્તા ચ બંધુશ્ચ પિતા ચ મમ રાઘવઃ ॥ 31 ॥
સર્વર્લોકપ્રિયં ત્યક્ત્વા સર્વલોકહિતે રતમ્ ।
સર્વલોકોઽનુરજ્યેત કથં ત્વાઽનેનકર્મણા ॥ 32 ॥
સર્વપ્રજાભિરામં હિ રામં પ્રવ્રાજ્ય ધાર્મિકમ્ ।
સર્વલોકં વિરુધ્યેમં કથં રાજા ભવિષ્યસિ ॥ 33 ॥
જાનકી તુ મહારાજ નિશ્શ્વસંતી મનસ્વિની ।
ભૂતોપહતચિત્તેવ વિષ્ઠિતા વિસ્મૃતા સ્મિતા ॥ 34 ॥
અદૃષ્ટપૂર્વવ્યસના રાજ્યપુત્રી યશસ્વિની ।
તેન દુઃખેન રુદતી નૈવ માં કિંચિદબ્રવીત્ ॥ 35 ॥
ઉદ્વીક્ષમાણા ભર્તારં મુખેન પરિશુષ્યતા ।
મુમોચ સહસા બાષ્પં માં પ્રયાંતમુદીક્ષ્ય સા ॥ 36 ॥
તથૈવ રામોઽશ્રુમુખઃ કૃતાંજલિઃ સ્થિતોઽભવલ્લક્ષ્મણબાહુપાલિતઃ ।
તથૈવ સીતા રુદતી તપસ્વિની નિરીક્ષતે રાજરથં તથૈવ મામ્ ॥ 37 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અયોધ્યાકાંડે અષ્ટપંચાશસ્સર્ગઃ ॥
