ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ରାମାୟଣେ କିଷ୍କିଂଧାକାଂଡମ୍ ।
ଅଥ ଏକତ୍ରିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ।
ସ କାମିନଂ ଦୀନମଦୀନସତ୍ତ୍ଵଂ ଶୋକାଭିପନ୍ନଂ ସମୁଦୀର୍ଣକୋପମ୍ ।
ନରେଂଦ୍ରସୂନୁର୍ନରଦେଵପୁତ୍ରଂ ରାମାନୁଜଃ ପୂର୍ଵଜମିତ୍ୟୁଵାଚ ॥ 1 ॥
ନ ଵାନରଃ ସ୍ଥାସ୍ୟତି ସାଧୁଵୃତ୍ତେ ନ ମଂସ୍ୟତେ କର୍ମଫଲାନୁଷଂଗାନ୍ ।
ନ ଭୋଜ୍ୟତେ ଵାନରରାଜ୍ୟଲକ୍ଷ୍ମୀଂ ତଥାହି ନାଭିକ୍ରମତେଽସ୍ୟ ବୁଦ୍ଧିଃ ॥ 2 ॥
ମତିକ୍ଷୟାଦ୍ଗ୍ରାମ୍ୟସୁଖେଷୁ ସକ୍ତ ସ୍ତଵ ପ୍ରସାଦାପ୍ରତିକାରବୁଦ୍ଧିଃ ।
ହତୋଽଗ୍ରଜଂ ପଶ୍ୟତୁ ଵୀର ତସ୍ୟ ନ ରାଜ୍ୟମେଵଂ ଵିଗୁଣସ୍ୟ ଦେୟମ୍ ॥ 3 ॥
ନ ଧାରୟେ କୋପମୁଦୀର୍ଣଵେଗଂ ନିହନ୍ମି ସୁଗ୍ରୀଵମସତ୍ୟମଦ୍ୟ ।
ହରିପ୍ରଵୀରୈସ୍ସହ ଵାଲିପୁତ୍ରୋ ନରେଂଦ୍ରପତ୍ନ୍ୟା ଵିଚୟଂ କରୋତୁ ॥ 4 ॥
ତମାତ୍ତବାଣାସନମୁତ୍ପତଂତଂ ନିଵେଦିତାର୍ଥଂ ରଣଚଂଡକୋପମ୍ ।
ଉଵାଚ ରାମଃ ପରଵୀରହଂତା ସ୍ଵଵେକ୍ଷିତଂ ସାନୁନୟଂ ଚ ଵାକ୍ୟମ୍ ॥ 5 ॥
ନ ହି ଵୈ ତ୍ଵଦ୍ଵିଧୋ ଲୋକେ ପାପମେଵଂ ସମାଚରେତ୍ ।
ପାପମାର୍ୟେଣ ୟୋ ହଂତି ସ ଵୀରଃ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ ॥ 6 ॥
ନେଦମତ୍ର ତ୍ଵୟା ଗ୍ରାହ୍ୟଂ ସାଧୁଵୃତ୍ତେନ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ।
ତାଂ ପ୍ରୀତିମନୁଵର୍ତସ୍ଵ ପୂର୍ଵଵୃତ୍ତଂ ଚ ସଂଗତମ୍ ॥ 7 ॥
ସାମୋପହିତୟା ଵାଚା ରୂକ୍ଷାଣି ପରିଵର୍ଜୟନ୍ ।
ଵକ୍ତୁମର୍ହସି ସୁଗ୍ରୀଵଂ ଵ୍ୟତୀତଂ କାଲପର୍ୟୟେ ॥ 8 ॥
ସୋଽଗ୍ରଜେନାନୁଶିଷ୍ଟାର୍ଥୋ ୟଥାଵତ୍ପୁରୁଷର୍ଷଭଃ ।
ପ୍ରଵିଵେଶ ପୁରୀଂ ଵୀରୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ପରଵୀରହା ॥ 9 ॥
ତତଶ୍ଶୁଭମତିଃ ପ୍ରାଜ୍ଞୋ ଭ୍ରାତୁଃ ପ୍ରିୟହିତେ ରତଃ ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ପ୍ରତିସଂରବ୍ଧୋ ଜଗାମ ଭଵନଂ କପେଃ ॥ 10 ॥
ଶକ୍ରବାଣାସନପ୍ରଖ୍ୟଂ ଧନୁଃ କାଲାଂତକୋପମଃ ।
ପ୍ରଗୃହ୍ୟ ଗିରିଶୃଂଗାଭଂ ମଂଦରଃ ସାନୁମାନିଵ ॥ 11 ॥
ୟଥୋକ୍ତକାରୀ ଵଚନମୁତ୍ତରଂ ଚୈଵ ସୋତ୍ତରମ୍ ।
ବୃହସ୍ପତିସମୋ ବୁଦ୍ଧ୍ୟା ମତ୍ଵା ରାମାନୁଜସ୍ତଦା ॥ 12 ॥
କାମକ୍ରୋଧସମୁତ୍ଥେନ ଭ୍ରାତୁଃ କୋପାଗ୍ନିନା ଵୃତଃ ।
ପ୍ରଭଂଜନ ଇଵାପ୍ରୀତଃ ପ୍ରୟୟୌ ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ତଦା ॥ 13 ॥
ସାଲତାଲାଶ୍ଵକର୍ଣାଂଶ୍ଚ ତରସା ପାତୟନ୍ବହୂନ୍ ।
ପର୍ୟସ୍ୟନ୍ଗିରିକୂଟାନି ଦ୍ରୁମାନନ୍ୟାଂଶ୍ଚ ଵେଗତଃ ॥ 14 ॥
ଶିଲାଶ୍ଚ ଶକଲୀକୁର୍ଵନ୍ପଦ୍ଭ୍ୟାଂ ଗଜ ଇଵାଶୁଗଃ ।
ଦୂରାମେକପଦଂ ତ୍ୟକ୍ତ୍ଵା ୟୟୌ କାର୍ୟଵଶାଦ୍ଦ୍ରୁତମ୍ ॥ 15 ॥
ତାମପଶ୍ୟଦ୍ବଲାକୀର୍ଣାଂ ହରିରାଜମହାପୁରୀମ୍ ।
ଦୁର୍ଗାମିକ୍ଷ୍ଵାକୁଶାର୍ଦୂଲଃ କିଷ୍କିଂଧାଂ ଗିରିସଂଗଟେ ॥ 16 ॥
ରୋଷାତ୍ପ୍ରସ୍ଫୁରମାଣୋଷ୍ଠ ସ୍ସୁଗ୍ରୀଵଂ ପ୍ରତି ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ।
ଦଦର୍ଶ ଵାନରାନ୍ଭୀମାକନିଷ୍କିଂଧାୟା ବହିଶ୍ଚରାନ୍ ॥ 17 ॥
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵାନରାସ୍ସର୍ଵେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ପୁରୁଷର୍ଷଭମ୍ ।
ଶୈଲଶୃଂଗାଣି ଶତଶଃ ପ୍ରଵୃଦ୍ଧାଂଶ୍ଚ ମହୀରୁହାନ୍ ॥ 18 ॥
ଜଗୃହୁଃ କୁଂଜରପ୍ରଖ୍ୟା ଵାନରାଃ ପର୍ଵତାଂତରେ ।
ତାନ୍ଗୃହୀତପ୍ରହରଣାନ୍ସର୍ଵାଂଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ॥ 19 ॥
ବଭୂଵ ଦ୍ଵିଗୁଣଂ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ବହ୍ଵିଂଧନ ଇଵାନଲଃ ।
ତଂ ତେ ଭୟପରୀତାଂଗାଃ କ୍ରୁଦ୍ଧଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ଲଵଂଗମାଃ ॥ 20 ॥
କାଲମୃତ୍ୟୁୟୁଗାଂତାଭଂ ଶତଶୋ ଵିଦ୍ରୁତା ଦିଶଃ ।
ତତସ୍ସୁଗ୍ରୀଵଭଵନଂ ପ୍ରଵିଶ୍ୟ ହରିପୁଂଗଵାଃ ॥ 21 ॥
କ୍ରୋଧମାଗମନଂ ଚୈଵ ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ୟ ନ୍ୟଵେଦୟନ୍ ।
ତାରୟା ସହିତଃ କାମୀ ସକ୍ତଃ କପିଵୃଷୋ ରହଃ ॥ 22 ॥
ନ ତେଷାଂ କପିଵୀରାଣାଂ ଶୁଶ୍ରାଵ ଵଚନଂ ତଦା ।
ତତସ୍ସଚିଵସଂଦିଷ୍ଟା ହରୟୋ ରୋମହର୍ଷଣାଃ ।
ଗିରିକୁଂଜର ମେଘାଭା ନଗର୍ୟା ନିର୍ୟୟୁସ୍ତଦା ॥ 23 ॥
ନଖଦଂଷ୍ଟ୍ରାୟୁଧା ଘୋରାସ୍ସର୍ଵେ ଵିକୃତଦର୍ଶନାଃ ॥ 24 ॥
ସର୍ଵେ ଶାର୍ଦୂଲଦର୍ପାଶ୍ଚ ସର୍ଵେ ଚ ଵିକୃତାନନାଃ ।
ଦଶନାଗବଲାଃ କେଚିତ୍କେଚିଦ୍ଦଶଗୁଣୋତ୍ତରାଃ ॥ 25 ॥
କେଚିନ୍ନାଗସହସ୍ରସ୍ୟ ବଭୂଵୁସ୍ତୁଲ୍ୟଵିକ୍ରମାଃ ।
କୃତ୍ସ୍ନାଂହି କପିଭିର୍ଵ୍ୟାପ୍ତାଂ ଦ୍ରୁମହସ୍ସୈର୍ମହାବଲୈଃ ॥ 26 ॥
ଅପଶ୍ୟଲ୍ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ କିଷ୍କିଂଧାଂ ତାଂ ଦୁରାସଦାମ୍ ।
ତତସ୍ତେ ହରୟସ୍ସର୍ଵେ ପ୍ରାକାରପରିଘାଂତରାତ୍ ॥ 27 ॥
ନିଷ୍କ୍ରମ୍ୟୋଦଗ୍ରସତ୍ତ୍ଵାସ୍ତୁ ତସ୍ଥୁରାଵିଷ୍କୃତଂ ତଦା ।
ସୁଗ୍ରୀଵସ୍ୟ ପ୍ରମାଦଂ ଚ ପୂର୍ଵଜଂ ଚାର୍ତମାତ୍ମଵାନ୍ ॥ 28 ॥
ବୁଦ୍ଧ୍ଵା କୋପଵଶଂ ଵୀରଃ ପୁନରେଵ ଜଗାମ ସଃ ।
ସ ଦୀର୍ଘୋଷ୍ଣମହୋଚ୍ଛଵାସଃ କୋପସଂରକ୍ତଲୋଚନଃ ॥ 29 ॥
ବଭୂଵ ନରଶାର୍ଦୂଲ ସ୍ସଧୂମ ଇଵ ପାଵକଃ ।
ବାଣଶଲ୍ୟସ୍ଫୁରଜ୍ଜିହ୍ଵସ୍ସାୟକାସନଭୋଗଵାନ୍ ॥ 30 ॥
ସ୍ଵତେଜୋଵିଷସଂଘାତଃ ପଂଚାସ୍ୟ ଇଵ ପନ୍ନଗଃ ।
ତଂ ଦୀପ୍ତମିଵ କାଲାଗ୍ନିଂ ନାଗେଂଦ୍ରମିଵ କୋପିତମ୍ ॥ 31 ॥
ସମାସାଦ୍ୟାଂଗଦସ୍ତ୍ରାସାଦ୍ଵିଷାଦମଗମଦ୍ଭୃଶମ୍ ।
ସୋଽଂଗଦଂ ରୋଷତାମ୍ରାକ୍ଷସ୍ସଂଦିଦେଶ ମହାୟଶାଃ ॥ 32 ॥
ସୁଗ୍ରୀଵଃ କଥ୍ୟତାଂ ଵତ୍ସ ମମାଗମନମିତ୍ୟୁତ ।
ଏଷ ରାମାନୁଜଃ ପ୍ରାପ୍ତସ୍ଵତ୍ସକାଶମରିଂଦମ ॥ 33 ॥
ଭ୍ରାତୁର୍ଵ୍ୟସନସଂତପ୍ତୋ ଦ୍ଵାରି ତିଷ୍ଠତି ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ।
ତସ୍ୟ ଵାକ୍ୟଂ ୟଦି ରୁଚିଃ କ୍ରିୟତାଂ ସାଧୁ ଵାନର ॥ 34 ॥
ଇତ୍ୟୁକ୍ତ୍ଵା ଶୀଘ୍ରମାଗଚ୍ଛ ଵତ୍ସ ଵାକ୍ୟମରିଂଦମ ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ୟ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶୋକାଵିଷ୍ଟୋଽଂଗଦୋଽବ୍ରଵୀତ୍ ।
ପିତୁସ୍ସମୀପମାଗମ୍ୟ ସୌମିତ୍ରିରୟମାଗତଃ ॥ 35 ॥
ଅଥାଂଗଦସ୍ତସ୍ୟ ଵଚୋ ନିଶମ୍ୟ ସଂଭ୍ରାଂତଭାଵଃ ପରିଦୀନଵକ୍ତ୍ରଃ ।
ନିପତ୍ୟ ତୂର୍ଣଂ ନୃପତେସ୍ତରସ୍ଵୀ ତତଃ ରୁମାୟାଶ୍ଚରଣୌ ଵଵଂଦେ ॥ 36 ॥
ସଂଂଗୃହ୍ୟ ପାଦୌ ପିତୁରଗ୍ର୍ୟତେଜାଃ ଜଗ୍ରାହ ମାତୁଃ ପୁନରେଵ ପାଦୌ ।
ପାଦୌ ରୁମାୟାଶ୍ଚ ନିପୀଡୟିତ୍ଵା ନିଵେଦୟାମାସ ତତସ୍ତମର୍ଥମ୍ ॥ 37 ॥
ସ ନିଦ୍ରାମଦସଂଵୀତୋ ଵାନରୋ ନ ଵିବୁଦ୍ଧଵାନ୍ ।
ବଭୂଵ ମଦମତ୍ତଶ୍ଚ ମଦନେନ ଚ ମୋହିତଃ ॥ 38 ॥
ତତଃ କିଲକିଲାଂ ଚକ୍ରୁର୍ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ୟ ଵାନରାଃ ।
ପ୍ରସାଦୟଂତସ୍ତଂ କ୍ରୁଦ୍ଧଂ ଭୟମୋହିତଚେତସଃ ॥ 39 ॥
ତେ ମହୌଘନିଭଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵଜ୍ରାଶନିସମସ୍ଵନମ୍ ।
ସିଂହନାଦଂ ସମଂ ଚକ୍ରୁର୍ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ୟ ସମୀପତଃ ॥ 40 ॥
ତେନ ଶବ୍ଦେନ ମହତା ପ୍ରତ୍ୟବୁଧ୍ୟତ ଵାନରଃ ।
ମଦଵିହ୍ଵଲତାମ୍ରାକ୍ଷୋ ଵ୍ୟାକୁଲସ୍ରଗ୍ଵିଭୂଷଣଃ ॥ 41 ॥
ଅଥାଂଗଦଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତେନୈଵ ଚ ସମାଗତୌ ।
ମଂତ୍ରିଣୌ ଵାନରେଂଦ୍ରସ୍ୟ ସମ୍ମତୌ ଦାରଦର୍ଶିନୌ ॥ 42 ॥
ପ୍ଲକ୍ଷଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରଭାଵଶ୍ଚ ମଂତ୍ରିଣାଵର୍ଥଧର୍ମୟୋଃ ।
ଵକ୍ତୁମୁଚ୍ଚାଵଚଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ତୌ ଶଶଂସତୁଃ ॥ 43 ॥
ପ୍ରସାଦୟିତ୍ଵା ସୁଗ୍ରୀଵଂ ଵଚନୈସ୍ସାମନିଶ୍ଚିତୈଃ ।
ଆସୀନଂ ପର୍ୟୁପାସୀନୌ ୟଥା ଶକ୍ରଂ ମରୁତ୍ପତିମ୍ ॥ 44 ॥
ସତ୍ୟସଂଧୌ ମହାଭାଗୌ ଭ୍ରାତରୌ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ ।
ଵୟସ୍ୟଭାଵଂ ସଂପ୍ରାପ୍ତୌ ରାଜ୍ୟାର୍ହୌ ରାଜ୍ୟଦାୟିନୌ ॥ 45 ॥
ତୟୋରେକୋ ଧନୁଷ୍ପାଣିର୍ଦ୍ଵାରି ତିଷ୍ଠତି ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ।
ୟସ୍ୟ ଭୀତାଃ ପ୍ରଵେପଂତୋ ନାଦାନ୍ମୁଂଚଂତି ଵାନରାଃ ॥ 46 ॥
ସ ଏଷ ରାଘଵଭ୍ରାତା ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ଵାକ୍ୟସାରଥିଃ ।
ଵ୍ୟଵସାୟରଥଃ ପ୍ରାପ୍ତସ୍ତସ୍ୟ ରାମସ୍ୟ ଶାସନାତ୍ ॥ 47 ॥
ଅୟଂ ଚ ଦୟିତୋ ରାଜଂସ୍ତାରାୟା ସ୍ତନୟୋଽଂଗଦଃ ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ସକାଶଂ ତେ ପ୍ରେଷିତସ୍ତ୍ଵରୟାଽନଘ ॥ 48 ॥
ସୋଽୟଂ ରୋଷପରୀତାକ୍ଷୋ ଦ୍ଵାରି ତିଷ୍ଠତି ଵୀର୍ୟଵାନ୍ ।
ଵାନରାନ୍ଵାନରପତେ ଚକ୍ଷୁଷା ପ୍ରଦହନ୍ନିଵ ॥ 49 ॥
ତସ୍ୟ ମୂର୍ଧ୍ନା ପ୍ରଣମ୍ୟ ତ୍ଵଂ ସପୁତ୍ରସ୍ସହବଂଧୁଭିଃ ।
ଗଚ୍ଛ ଶୀଘ୍ରଂ ମହାରାଜ ରୋଷୋ ହ୍ୟସ୍ୟ ନିଵର୍ତ୍ୟତାମ୍ ॥ 50 ॥
ୟଦାହ ରାମୋ ଧର୍ମାତ୍ମା ତତ୍କୁରୁଷ୍ଵ ସମାହିତଃ ।
ରାଜଂ ସ୍ତିଷ୍ଠସ୍ଵ ସମୟେ ଭଵ ସତ୍ୟପ୍ରତିଶ୍ରଵାଃ ॥ 51 ॥
ଇତ୍ୟାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାୟଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀୟ ଆଦିକାଵ୍ୟେ କିଷ୍କିଂଧାକାଂଡେ ଏକତ୍ରିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ॥
