View this in:
English Devanagari Telugu Tamil Kannada Malayalam Gujarati Odia Bengali  |
Marathi Assamese Punjabi Hindi Samskritam Konkani Nepali Sinhala Grantha  |
This document is in romanized sanskrit according to IAST standard.

VR 4.31 Kishkindha Kanda - Sarga 31

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇē kiṣkindhākāṇḍam ।
atha ēkatriṃśassargaḥ ।

sa kāminaṃ dīnamadīnasattvaṃ śōkābhipannaṃ samudīrṇakōpam ।
narēndrasūnurnaradēvaputraṃ rāmānujaḥ pūrvajamityuvācha ॥ 1 ॥

na vānaraḥ sthāsyati sādhuvṛttē na maṃsyatē karmaphalānuṣaṅgān ।
na bhōjyatē vānararājyalakṣmīṃ tathāhi nābhikramatē'sya buddhiḥ ॥ 2 ॥

matikṣayādgrāmyasukhēṣu sakta stava prasādāpratikārabuddhiḥ ।
hatō'grajaṃ paśyatu vīra tasya na rājyamēvaṃ viguṇasya dēyam ॥ 3 ॥

na dhārayē kōpamudīrṇavēgaṃ nihanmi sugrīvamasatyamadya ।
haripravīraissaha vāliputrō narēndrapatnyā vichayaṃ karōtu ॥ 4 ॥

tamāttabāṇāsanamutpatantaṃ nivēditārthaṃ raṇachaṇḍakōpam ।
uvācha rāmaḥ paravīrahantā svavēkṣitaṃ sānunayaṃ cha vākyam ॥ 5 ॥

na hi vai tvadvidhō lōkē pāpamēvaṃ samācharēt ।
pāpamāryēṇa yō hanti sa vīraḥ puruṣōttamaḥ ॥ 6 ॥

nēdamatra tvayā grāhyaṃ sādhuvṛttēna lakṣmaṇa ।
tāṃ prītimanuvartasva pūrvavṛttaṃ cha saṅgatam ॥ 7 ॥

sāmōpahitayā vāchā rūkṣāṇi parivarjayan ।
vaktumarhasi sugrīvaṃ vyatītaṃ kālaparyayē ॥ 8 ॥

sō'grajēnānuśiṣṭārthō yathāvatpuruṣarṣabhaḥ ।
pravivēśa purīṃ vīrō lakṣmaṇaḥ paravīrahā ॥ 9 ॥

tataśśubhamatiḥ prājñō bhrātuḥ priyahitē rataḥ ।
lakṣmaṇaḥ pratisaṃrabdhō jagāma bhavanaṃ kapēḥ ॥ 10 ॥

śakrabāṇāsanaprakhyaṃ dhanuḥ kālāntakōpamaḥ ।
pragṛhya giriśṛṅgābhaṃ mandaraḥ sānumāniva ॥ 11 ॥

yathōktakārī vachanamuttaraṃ chaiva sōttaram ।
bṛhaspatisamō buddhyā matvā rāmānujastadā ॥ 12 ॥

kāmakrōdhasamutthēna bhrātuḥ kōpāgninā vṛtaḥ ।
prabhañjana ivāprītaḥ prayayau lakṣmaṇastadā ॥ 13 ॥

sālatālāśvakarṇāṃścha tarasā pātayanbahūn ।
paryasyangirikūṭāni drumānanyāṃścha vēgataḥ ॥ 14 ॥

śilāścha śakalīkurvanpadbhyāṃ gaja ivāśugaḥ ।
dūrāmēkapadaṃ tyaktvā yayau kāryavaśāddrutam ॥ 15 ॥

tāmapaśyadbalākīrṇāṃ harirājamahāpurīm ।
durgāmikṣvākuśārdūlaḥ kiṣkindhāṃ girisaṅgaṭē ॥ 16 ॥

rōṣātprasphuramāṇōṣṭha ssugrīvaṃ prati lakṣmaṇaḥ ।
dadarśa vānarānbhīmākaniṣkindhāyā bahiścharān ॥ 17 ॥

taṃ dṛṣṭvā vānarāssarvē lakṣmaṇaṃ puruṣarṣabham ।
śailaśṛṅgāṇi śataśaḥ pravṛddhāṃścha mahīruhān ॥ 18 ॥

jagṛhuḥ kuñjaraprakhyā vānarāḥ parvatāntarē ।
tāngṛhītapraharaṇānsarvāndṛṣṭvā tu lakṣmaṇaḥ ॥ 19 ॥

babhūva dviguṇaṃ kruddhō bahvindhana ivānalaḥ ।
taṃ tē bhayaparītāṅgāḥ kruddhaṃ dṛṣṭvā plavaṅgamāḥ ॥ 20 ॥

kālamṛtyuyugāntābhaṃ śataśō vidrutā diśaḥ ।
tatassugrīvabhavanaṃ praviśya haripuṅgavāḥ ॥ 21 ॥

krōdhamāgamanaṃ chaiva lakṣmaṇasya nyavēdayan ।
tārayā sahitaḥ kāmī saktaḥ kapivṛṣō rahaḥ ॥ 22 ॥

na tēṣāṃ kapivīrāṇāṃ śuśrāva vachanaṃ tadā ।
tatassachivasandiṣṭā harayō rōmaharṣaṇāḥ ।
girikuñjara mēghābhā nagaryā niryayustadā ॥ 23 ॥

nakhadaṃṣṭrāyudhā ghōrāssarvē vikṛtadarśanāḥ ॥ 24 ॥

sarvē śārdūladarpāścha sarvē cha vikṛtānanāḥ ।
daśanāgabalāḥ kēchitkēchiddaśaguṇōttarāḥ ॥ 25 ॥

kēchinnāgasahasrasya babhūvustulyavikramāḥ ।
kṛtsnāṃhi kapibhirvyāptāṃ drumahassairmahābalaiḥ ॥ 26 ॥

apaśyallakṣmaṇaḥ kruddhaḥ kiṣkindhāṃ tāṃ durāsadām ।
tatastē harayassarvē prākāraparighāntarāt ॥ 27 ॥

niṣkramyōdagrasattvāstu tasthurāviṣkṛtaṃ tadā ।
sugrīvasya pramādaṃ cha pūrvajaṃ chārtamātmavān ॥ 28 ॥

buddhvā kōpavaśaṃ vīraḥ punarēva jagāma saḥ ।
sa dīrghōṣṇamahōchChavāsaḥ kōpasaṃraktalōchanaḥ ॥ 29 ॥

babhūva naraśārdūla ssadhūma iva pāvakaḥ ।
bāṇaśalyasphurajjihvassāyakāsanabhōgavān ॥ 30 ॥

svatējōviṣasaṅghātaḥ pañchāsya iva pannagaḥ ।
taṃ dīptamiva kālāgniṃ nāgēndramiva kōpitam ॥ 31 ॥

samāsādyāṅgadastrāsādviṣādamagamadbhṛśam ।
sō'ṅgadaṃ rōṣatāmrākṣassandidēśa mahāyaśāḥ ॥ 32 ॥

sugrīvaḥ kathyatāṃ vatsa mamāgamanamityuta ।
ēṣa rāmānujaḥ prāptasvatsakāśamarindama ॥ 33 ॥

bhrāturvyasanasantaptō dvāri tiṣṭhati lakṣmaṇaḥ ।
tasya vākyaṃ yadi ruchiḥ kriyatāṃ sādhu vānara ॥ 34 ॥

ityuktvā śīghramāgachCha vatsa vākyamarindama ।
lakṣmaṇasya vachaḥ śrutvā śōkāviṣṭō'ṅgadō'bravīt ।
pitussamīpamāgamya saumitrirayamāgataḥ ॥ 35 ॥

athāṅgadastasya vachō niśamya sambhrāntabhāvaḥ paridīnavaktraḥ ।
nipatya tūrṇaṃ nṛpatēstarasvī tataḥ rumāyāścharaṇau vavandē ॥ 36 ॥

saṃṅgṛhya pādau pituragryatējāḥ jagrāha mātuḥ punarēva pādau ।
pādau rumāyāścha nipīḍayitvā nivēdayāmāsa tatastamartham ॥ 37 ॥

sa nidrāmadasaṃvītō vānarō na vibuddhavān ।
babhūva madamattaścha madanēna cha mōhitaḥ ॥ 38 ॥

tataḥ kilakilāṃ chakrurlakṣmaṇaṃ prēkṣya vānarāḥ ।
prasādayantastaṃ kruddhaṃ bhayamōhitachētasaḥ ॥ 39 ॥

tē mahaughanibhaṃ dṛṣṭvā vajrāśanisamasvanam ।
siṃhanādaṃ samaṃ chakrurlakṣmaṇasya samīpataḥ ॥ 40 ॥

tēna śabdēna mahatā pratyabudhyata vānaraḥ ।
madavihvalatāmrākṣō vyākulasragvibhūṣaṇaḥ ॥ 41 ॥

athāṅgadavachaḥ śrutvā tēnaiva cha samāgatau ।
mantriṇau vānarēndrasya sammatau dāradarśinau ॥ 42 ॥

plakṣaśchaiva prabhāvaścha mantriṇāvarthadharmayōḥ ।
vaktumuchchāvachaṃ prāptaṃ lakṣmaṇaṃ tau śaśaṃsatuḥ ॥ 43 ॥

prasādayitvā sugrīvaṃ vachanaissāmaniśchitaiḥ ।
āsīnaṃ paryupāsīnau yathā śakraṃ marutpatim ॥ 44 ॥

satyasandhau mahābhāgau bhrātarau rāmalakṣmaṇau ।
vayasyabhāvaṃ samprāptau rājyārhau rājyadāyinau ॥ 45 ॥

tayōrēkō dhanuṣpāṇirdvāri tiṣṭhati lakṣmaṇaḥ ।
yasya bhītāḥ pravēpantō nādānmuñchanti vānarāḥ ॥ 46 ॥

sa ēṣa rāghavabhrātā lakṣmaṇō vākyasārathiḥ ।
vyavasāyarathaḥ prāptastasya rāmasya śāsanāt ॥ 47 ॥

ayaṃ cha dayitō rājaṃstārāyā stanayō'ṅgadaḥ ।
lakṣmaṇēna sakāśaṃ tē prēṣitastvarayā'nagha ॥ 48 ॥

sō'yaṃ rōṣaparītākṣō dvāri tiṣṭhati vīryavān ।
vānarānvānarapatē chakṣuṣā pradahanniva ॥ 49 ॥

tasya mūrdhnā praṇamya tvaṃ saputrassahabandhubhiḥ ।
gachCha śīghraṃ mahārāja rōṣō hyasya nivartyatām ॥ 50 ॥

yadāha rāmō dharmātmā tatkuruṣva samāhitaḥ ।
rājaṃ stiṣṭhasva samayē bhava satyapratiśravāḥ ॥ 51 ॥

ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē kiṣkindhākāṇḍē ēkatriṃśassargaḥ ॥




Browse Related Categories: