ශ්රීමද්වාල්මීකීය රාමායණේ කිෂ්කිංධාකාංඩම් ।
අථ ත්රිංශස්සර්ගඃ ।
ගුහං ප්රවිෂ්ටේ සුග්රීවේ විමුක්තේ ගගනේ ඝනෛඃ ।
වර්ෂරාත්රෝෂිතෝ රාමඃ කාමශෝකාභිපීඩිතඃ ॥ 1 ॥
පාංඩුරං ගගනං දෘෂ්ට්වා විමලං චංද්රමංඩලම් ।
ශාරදීං රජනීං චෛව දෘෂ්ට්වා ජ්යෝත්ස්නානුලේපනාම් ॥ 2 ॥
කාමවෘත්තං ච සුග්රීවං නෂ්ටාං ච ජනකාත්මජාම් ।
බුද්ධ්වා කාලමතීතං ච මුමෝහ පරමාතුරඃ ॥ 3 ॥
ස තු සංජ්ඤාමුපාගම්ය මුහූර්තාන්මතිමාන්පුනඃ ।
මනස්ස්ථාමපි වෛදේහීං චිංතයාමාස රාඝවඃ ॥ 4 ॥
ආසීනඃ පර්වතස්යාග්රේ හේමධාතුවිභූෂිතේ ।
ශාරදං ගගනං දෘෂ්ට්වා ජගාම මනසා ප්රියාම් ॥ 5 ॥
දෘෂ්ට්වා ච විමලං ව්යෝම ගතවිද්යුද්වලාහකම් ।
සාරසාරාවසංඝුෂ්ඨං විලලාපාර්තයා ගිරා ॥ 6 ॥
සාරසාරාවසන්නාදෛස්සාරසාරවනාදිනී ।
යාऽऽශ්රමේ රමතේ බාලා සාऽද්ය මේ රමතේ කථම් ॥ 7 ॥
පුෂ්පිතාංශ්චාසනාන් දෘෂ්ට්වා කාංචනානිව නිර්මලාන් ।
කථං සා රමතේ බාලා පශ්යංතී මාමපශ්යතී ॥ 8 ॥
යා පුරා කලහංසානාං ස්වරේණ කලභාෂිණී ।
බුධ්යතේ චාරුසර්වාංගී සාऽද්ය මේ බුද්ධ්යතේ කථම් ॥ 9 ॥
නිස්වනං චක්රවාකානාං නිශම්ය නහචාරිණාම් ।
පුංඩරීකවිශාලාක්ෂී කථමේෂා භවිෂ්යති ॥ 10 ॥
සරාංසි සරිතෝ වාපීඃ කානනානි වනානි ච ।
තාං විනා මෘගශාබාක්ෂීං චරන්නාද්ය සුඛං ලභේ ॥ 11 ॥
අපි තාං මද්වියෝගාච්ඡ සෞකුමාර්යාච්ච භාමිනීම් ।
සුදූරං පීඩයේත්කාමශ්ශරද්ගුණනිරංතරඃ ॥ 12 ॥
ඒවමාදි නරශ්රේෂ්ඨෝ විලලාප නෘපාත්මජඃ ।
විහංග ඉව සාරංගස්සලිලං ත්රිදශේශ්වරාත් ॥ 13 ॥
තතශ්චංචූර්ය රම්යේෂු ඵලාර්ථී ගිරිසානුෂු ।
දදර්ශ පර්යුපාවෘත්තෝ ලක්ෂ්මීවාන්ලක්ෂ්මණෝऽග්රජම් ॥ 14 ॥
තං චිංතයා දුස්සහයා පරීතං විසංජ්ඤමේකං විජනේ මනස්වී ।
භ්රාතුර්විෂාදාත්පරිතාපදීනඃ සමීක්ෂ්ය සෞමිත්රිරුවාච රාමම් ॥ 15 ॥
කිමාර්ය කාමස්ය වශංගතේන කිමාත්මපෞරුෂ්යපරාභවේන ।
අයං සදා සංහ්රියතේ සමාධිඃ කිමත්ර යෝගේන නිවර්තිතේන ॥ 16 ॥
ක්රියාභියෝගං මනසඃ ප්රසාදං සමාධියෝගානුගතං ච කාලම් ।
සහායසාමර්ථ්යමදීනසත්ත්වඃ ස්වකර්ම හේතුං ච කුරුෂ්ව හේතුම් ॥ 17 ॥
න ජානකී මානව වංශනාථ ත්වයා සනාථා සුලභා පරේණ ।
න චාග්නිචූඩාං ජ්වලිතාමුපේත්ය න දහ්යතේ වීර වරාර්හ කච්ඡිත් ॥ 18 ॥
සලක්ෂණං ලක්ෂ්මණමප්රධෘෂ්යං ස්වභාවජං වාක්යමුවාච රාමඃ ।
හිතං ච පථ්යං ච නයප්රසක්තං සසාම ධර්මාර්ථසමාහිතං ච ॥ 19 ॥
නිස්සංශයං කාර්යමවේක්ෂිතව්යං ක්රියාවිශේෂෝऽහ්යනුවර්තිතව්යඃ ।
නනු ප්රවෘත්තස්ය දුරාසදස්ය කුමාර කාර්යස්ය ඵලං ච චිංත්යම් ॥ 20 ॥
අථ පද්මපලාශාක්ෂීං මෛථිලීමනුචිංතයන් ।
උවාච ලක්ෂ්මණං රාමෝ මුඛේන පරිශුෂ්යතා ॥ 21 ॥
තර්පයිත්වා සහස්රාක්ෂස්සලිලේන වසුංධරාම් ।
නිර්වර්තයිත්වා සස්යානි කෘතකර්මා ව්යවස්ථිතඃ ॥ 22 ॥
ස්නිග්ධගංභීරනිර්ඝෝෂාශ්ශෛලද්රුමපුරෝගමාඃ ।
විසෘජ්ය සලිලං මේඝාඃ පරිශ්රාංතා නෘපාත්මජ ॥ 23 ॥
නීලෝත්පලදලශ්යාමාශ්ශ්යාමීකෘත්වා දිශෝ දශ ।
විමදා ඉව මාතංගාශ්ශාංතවේගාඃ පයෝධරාඃ ॥ 24 ॥
ජලගර්භා මහාමේඝා කුටජාර්ජුනගංධිනඃ ।
චරිත්වා විරතාස්සෞම්ය වෘෂ්ටිවාතාස්සමුද්යතාඃ ॥ 25 ॥
ඝනානාං වාරණානාං ච මයූරාණාං ච ලක්ෂ්මණ ।
නාදඃ ප්රස්රවණානාං ච ප්රශාංතස්සහසාऽනඝ ॥ 26 ॥
අභිවෘෂ්ටා මහාමේඝෛර්නිර්මලාශ්චිත්රසානවඃ ।
අනුලිප්තා ඉවාऽභාංති ගිරයශ්චිත්රදීප්තිභිඃ ॥ 27 ॥
ශාඛාසු සප්තච්ඡදපාදපානාං ප්රභාසු තාරාර්කනිශාකරාණාම් ।
ලීලාසු චෛවෝත්තම වාරණානාං ශ්රියං විභජ්යාද්ය ශරත්ප්රවෘත්තා ॥ 28 ॥
සංප්රත්යනේකාශ්රය චිත්රශෝභා ලක්ෂ්මීශ්ශරත්කාලගුණෝපනීතා ।
සූර්යාග්රහස්තප්රතිබෝධිතේෂු පද්මාකරේෂ්වභ්යධිකං විභාති ॥ 29 ॥
සප්තච්ඡදානාං කුසුමෝපගංධී ෂට්පාදබෘංදෛරනුගීයමානඃ ।
මත්තද්විපානාං පවනෝऽනුසාරී දර්පං විනේෂ්යන්නධිකං කරෝති ॥ 30 ॥
අභ්යාගතෛශ්චාරුවිශාලපක්ෂෛ ස්සරඃප්රියෛඃ පද්මරජෝවකීර්ණෛඃ ।
මහානදීනාං පුලිනෝපයාතෛඃ ක්රීඩංති හංසාස්සහ චක්රවාකෛඃ ॥ 31 ॥
මදප්රගල්භේෂු ච වාරණේෂු ගවාං සමූහේෂු ච දර්පිතේෂු ।
ප්රසන්නතෝයාසු ච නිම්නගාසු විභාති ලක්ෂ්මීර්බහුධා විභක්තා ॥ 32 ॥
නභස්සමීක්ෂ්යාංබුධරෛර්විමුක්තං විමුක්තබර්හාභරණා වනේෂු ।
ප්රියාස්වසක්තා විනිවෘත්තශෝභා ගතෝත්සවා ධ්යානපරා මයූරාඃ ॥ 33 ॥
මනෝජ්ඤගංධෛඃ ප්රියකෛරනල්පෛඃ පුෂ්පාතිභාරාවනතාග්රශාඛෛඃ ।
සුවර්ණගෞරෛර්නයනාභිරාමෛ රුද්යෝතිතානීව වනාංතරාණි ॥ 34 ॥
ප්රියාන්විතානාං නලිනීප්රියාණාං වනේ රතානාං කුසුමෝද්ධතානාම් ।
මදෝත්කටානාං මදලාලසානාං ගජෝත්තමානාං ගතයෝऽද්ය මංදාඃ ॥ 35 ॥
ව්යභ්රං නභශ්ශස්ත්රවිධෞතවර්ණං කෘශප්රවාහානි නදීජලානි ।
කහ්ලාරශීතාඃ පවනාඃ ප්රවාංති තමෝවිමුක්තාශ්ච දිශඃ ප්රකාශාඃ ॥ 36 ॥
සූර්යාතපක්රාමණනෂ්ටපංකා භූමිශ්චිරෝදධාටිතසාංද්රරේණුඃ ।
අන්යෝන්යවෛරේණසමායුතානා මුද්යෝගකාලෝऽද්ය නරාධිපානාම් ॥ 37 ॥
ශරද්ගුණාප්යායිතරූපශෝභාඃ ප්රහර්ෂිතාඃ පාංශුසමුත්ක්ෂිතාංගාඃ ।
මදෝත්කටාස්සංප්රති යුද්ධලුබ්ධා වෘෂා ගවාං මධ්යගතා නදංති ॥ 38 ॥
සමන්මථං තීව්රගතානුරාගාඃ කුලාන්විතා මංදගතිං කරිණ්යඃ ।
මදාන්විතං සංපරිවාර්ය යාංතං වනේෂු භර්තාරමනුප්රයාංති ॥ 39 ॥
ත්යක්ත්වා වරාණ්යාත්මවිභූෂණානි බර්හාණි තීරෝපගතා නදීනාම් ।
නිර්භර්ත්ස්යමානා ඉව සාරසෞඝෛඃ ප්රයාංති දීනා විමදා මයූරාඃ ॥ 40 ॥
විත්රාස්ය කාරංඩවචක්රවාකා න්මහාරවෛර්භින්නකටා ගජේංද්රාඃ ।
සරස්සු බද්ධාංබුජභූෂණේෂු වික්ෂෝභ්ය වික්ෂෝභ්ය ජලං පිබංති ॥ 41 ॥
ව්යපේතපංකාසු සවාලුකාසු ප්රසන්නතෝයාසු සගෝකුලාසු ।
සසාරසාරාවනිනාදිතාසු නදීෂු හෘෂ්ටා නිපතංති හංසාඃ ॥ 42 ॥
නදීඝනප්රස්රවණෝදකානා මතිප්රවෘද්ධානිලබර්හිණානාම් ।
ප්ලවංගමානාං ච ගතෝත්සවානාං ද්රුතං රවාස්සංප්රති සංප්රණෂ්ටාඃ ॥ 43 ॥
අනේකවර්ණාස්සුවිනෂ්ටකායා නවෝදිතේෂ්වංබුධරේෂු නෂ්ටාඃ ।
ක්ෂුධාර්දිතා ඝෝරවිෂා බිලේභ්ය ශ්චිරෝෂිතා විප්රසරංති සර්පාඃ ॥ 44 ॥
චංචච්චංද්රකරස්පර්ශහර්ෂෝන්මීලිතතාරකා ।
අහෝ රාගවතී සංධ්යා ජහාති ස්වයමංබරම් ॥ 45 ॥
රාත්රිශ්ශශාංකෝදිතසෞම්යවක්ත්රා තාරාගණෝන්මීලිතචාරුනේත්රා ।
ජ්යෝත්ස්නාංශුකප්රාවරණා විභාති නාරීව ශුක්ලාංශුකසංවෘතාංගී ॥ 46 ॥
විපක්වශාලිප්රසවානි භුක්ත්වා ප්රහර්ෂිතා සාරසචාරුපංක්තිඃ ।
නභස්සමාක්රාමති ශීඝ්රවේගාඃ වාතාවධූතා ග්රථිතේව මාලා ॥ 47 ॥
සුප්තෛකහංසං කුමුදෛරුපේතං මහාහ්රදස්ථං සලිලං විභාති ।
ඝනෛර්විමුක්තං නිශි පූර්ණචංද්රං තාරාගණාකීර්ණමිවාංතරික්ෂම් ॥ 48 ॥
ප්රකීර්ණහංසාකුලමේඛලානාං ප්රබුද්ධපද්මෝත්පලමාලිනීනාම් ।
වාප්යුත්තමානාමධිකාऽද්ය ලක්ෂ්මී ර්වරාංගනානාමිව භූෂිතානාම් ॥ 49 ॥
වේණුස්වනව්යංජිතතූර්යමිශ්රඃ ප්රත්යූෂකාලානිලසංප්රවෘද්ධඃ ।
සම්මූර්ඡිතෝ ගර්ගරගෝවෘෂාණා මන්යෝන්යමාපූරයතීව ශබ්දඃ ॥ 50 ॥
නවෛර්නදීනාං කුසුමප්රභාසෛ ර්ව්යාධූයමානෛර්මෘදුමාරුතේන ।
ධෞතාමලක්ෂෞමපටප්රකාශෛඃ කූලානි කාශෛරුපශෝභිතානි ॥ 51 ॥
වනප්රචංඩා මධුපානශෞංඩාඃ ප්රියාන්විතාෂ්ෂට්චරණාඃ ප්රහ්රෘෂ්ටාඃ ।
වනේෂු මත්තාඃ පවනානුයාත්රාං කුර්වංති පද්මාසනරේණුගෞරාඃ ॥ 52 ॥
ජලං ප්රසන්නං කුමුදං ප්රභාසං ක්රෞංචස්වනශ්ශාලිවනං විපක්වම් ।
මෘදුශ්ච වායුර්විමලශ්ච චංද්ර ශ්ශංසංති වර්ෂව්යපනීතකාලම් ॥ 53 ॥
මීනෝපසංදර්ශිතමේඛලානාං නදීවධූනාං ගතයෝऽද්ය මංදාඃ ।
කාංතෝපභුක්තාලසගාමිනීනාං ප්රභාතකාලේෂ්විව කාමිනීනාම් ॥ 54 ॥
සචක්රවාකානි සශෛවලානි කාශෛර්දුකූලෛරිව සංවෘතානි ।
සපත්රලේඛානි සරෝචනානි වධූමුඛානීව නදීමුඛානි ॥ 55 ॥
ප්රඵුල්ලබාණාසනචිත්රිතේෂු ප්රහෘෂ්ටෂට්පාදනිකූජිතේෂු ।
ගෘහීතචාපෝද්යතචංඩදංඩඃ ප්රචංඩචාරෝऽද්ය වනේෂු කාමඃ ॥ 56 ॥
ලෝකං සුවෘෂ්ට්යා පරිතෝෂයිත්වා නදීස්තටාකානි ච පූරයිත්වා ।
නිෂ්පන්නසස්යාං වසුධාං ච කෘත්වා ත්යක්ත්වා නභස්තෝයධරාඃ ප්රණෂ්ටාඃ ॥ 57 ॥
දර්ශයංති ශරන්නද්යඃ පුලිනානි ශනෛඃ ශනෛඃ ।
නවසංගමසව්රීඩා ජඝනානීව යෝෂිතඃ ॥ 58 ॥
ප්රසන්නසලිලාස්සෞම්ය කුරරීභිර්විනාදිතාඃ ।
චක්රවාකගණාකීර්ණා විභාංති සලිලාශයාඃ ॥ 59 ॥
අසනාස්සප්තපර්ණාශ්ච කෝවිදාරාශ්ච පුෂ්පිතාඃ ।
දෘශ්යංතේ බංධුජීවාශ්ච ශ්යාමාශ්ච ගිරිසානුෂු ॥ 60 ॥
හංසසාරසචක්රාහ්වෛඃ කුරරෛශ්ච සමංතතඃ ।
පුලිනාන්යවකීර්ණානි නදීනාං පශ්ය ලක්ෂ්මණ ॥ 61 ॥
අන්යෝන්යබද්ධවෛරාණාං ජිගීෂූණාං නෘපාත්මජ ।
උද්යෝගසමයස්සෞම්ය පාර්ථිවානාමුපස්ථිතඃ ॥ 62 ॥
ඉයං සා ප්රථමා යාත්රා පාර්ථිවානාං නෘපාත්මජ න ච පශ්යාමි සුග්රීවමුද්යෝගං වා තථාවිධම් ॥ 63 ॥
චත්වාරෝ වාර්ෂිකා මාසා ගතා වර්ෂශතෝපමාඃ ।
මම ශෝකාභිභූතස්ය සෞම්ය සීතාමපශ්යතඃ ॥ 64 ॥
චක්රවාකීව භර්තාරං පෘෂ්ඨතෝऽනුගතා වනම් ।
විෂමං දංඩකාරණ්යමුද්යානමිව යාऽගතා ॥ 65 ॥
ප්රියාවිහීනේ දුඃඛාර්තේ හෘතරාජ්යේ විවාසිතේ ।
කෘපාං න කුරුතේ රාජා සුග්රීවෝ මයි ලක්ෂ්මණ ॥ 66 ॥
අනාථෝ හෘතරාජ්යෝऽයං රාවණේන ච ධර්ෂිතඃ ।
දීනෝ දූරගෘහඃ කාමී මාං චෛව ශරණං ගතඃ ॥ 67 ॥
ඉත්යේතෛඃ කාරණෛස්සෞම්ය සුග්රීවස්ය දුරාත්මනඃ ।
අහං වානරරාජස්ය පරිභූතඃ පරංතප ॥ 68 ॥
ස කාලං පරිසංඛ්යාය සීතායාඃ පරිමාර්ගණේ ।
කෘතාර්ථස්සමයං කෘත්වා දුර්මතිර්නාවබුධ්යතේ ॥ 69 ॥
ත්වං ච කිෂ්කිංධාං ප්රවිශ්ය බ්රූහි වානරපුංගවම් ।
මූර්ඛං ග්රාම්යසුඛේ සක්තං සුග්රීවං වචනාන්මම ॥ 70 ॥
අර්ථිනාමුපපන්නානාං පූර්වං චාප්යුපකාරිණාම් ।
ආශාං සංශ්රුත්ය යෝ හංති ස ලෝකේ පුරුෂාධමඃ ॥ 71 ॥
ශුභං වා යදි වා පාපං යෝ හි වාක්යමුදීරිතම් ।
සත්යේන ප්රතිගෘහ්ණාති ස වීරඃ පුරුෂෝත්තමඃ ॥ 72 ॥
කෘතාර්ථා හ්යකෘතාර්ථානාං මිත්රාණාං න භවංති යේ ।
තාන්මෘතානපි ක්රව්යාදාඃ කෘතඝ්නාන්නෝපභුංජතේ ॥ 73 ॥
නූනං කාංචනපෘෂ්ඨස්ය විකෘෂ්ටස්ය මයා රණේ ।
ද්රෂ්ටුමිච්ඡති චාපස්ය රූපං විද්යුද්ගණෝපමම් ॥ 74 ॥
ඝෝරං ජ්යාතලනිර්ඝෝෂං ක්රුද්ධස්ය මම සංයුගේ ।
නිර්ඝෝෂමිව වජ්රස්ය පුනස්සංශ්රෝතුමිච්ඡසි ॥ 75 ॥
කාමමේවංගතේऽප්යස්ය පරිජ්ඤාතේ පරාක්රමේ ।
ත්වත්සහායස්ය මේ වීර න චිංතා ස්යාන්නෘපාත්මජ ॥ 76 ॥
යදර්ථමයමාරංභඃ කෘතඃ පරපුරංජයඃ ।
සමයං නාභිජානාති කෘතාර්ථඃ ප්ලවගේශ්වරඃ ॥ 77 ॥
වර්ෂාසමයකාලං තු ප්රතිජ්ඤාය හරීශ්වරඃ ।
ව්යතීතාංශ්චතුරෝ මාසාන්විහරන්නාවබුධ්යතේ ॥ 78 ॥
සාමාත්යපරිෂත්ක්රීඩන්පානමේවෝපසේවතේ ।
ශෝකදීනේෂු නාස්මාසු සුග්රීවඃ කුරුතේ දයාම් ॥ 79 ॥
උච්යතාං ගච්ඡ සුග්රීවස්ත්වයා වත්ස මහාබල ।
මම රෝෂස්ය යද්රූපං බ්රූයාශ්චෛවමිදං වචඃ ॥ 80 ॥
න ච සංකුචිතඃ පංථා යේන වාලී හතෝ ගතඃ ।
සමයේ තිෂ්ඨ සුග්රීව මා වාලිපථමන්වගාඃ ॥ 81 ॥
ඒක ඒව රණේ වාලී ශරේණ නිහතෝ මයා ।
ත්වාං තු සත්යාදතික්රාංතං හනිෂ්යාමි සබාංධවම් ॥ 82 ॥
තදේවං විහිතේ කාර්යේ යද්ධිතං පුරුෂර්ෂභ ।
තත්තද්භ්රූහි නරශ්රේෂ්ඨත්වර කාලව්යතික්රමඃ ॥ 83 ॥
කුරුෂ්ව සත්යං මයි වානරේශ්වර ප්රතිශ්රුතං ධර්මමවේක්ෂ්ය ශාශ්වතම් ।
මා වාලිනං ප්රේත්ය ගතෝ යමක්ෂයං ත්වමද්ය පශ්යේර්මම චෝදිතෛශ්ශරෛඃ ॥ 84 ॥
ස පූර්වජං තීව්රවිවෘද්ධකෝපං ලාලප්යමානං ප්රසමීක්ෂ්ය දීනම් ।
චකාර තීව්රාං මතිමුග්රතේජා හරීශ්වරේ මානවවංශනාථඃ ॥ 85 ॥
ඉත්යාර්ෂේ ශ්රීමද්රාමායණේ වාල්මීකීය ආදිකාව්යේ කිෂ්කිංධාකාංඩේ ත්රිංශස්සර්ගඃ ॥
